یک متخصص خواب توضیح میدهد که خروپف در چه مواقعی بیخطر است و در چه مواقعی میتواند نشانه به خطر افتادن سلامتی باشد.
آرام شروع میشود؛ شبیه ارتعاشی در دلِ تاریکی. اما رفتهرفته به صدایی بم و مداوم تبدیل میشود.
خروپف همیشه بهعنوان یک صدای مزاحم و بیضرر تلقی شده است، اما شاید این دیدگاه اشتباه باشد. خروپف در بسیاری از موارد میتواند نشانه اولیه آپنه انسدادی خواب باشد. این عارضه به ساختار طبیعی مجرای تنفسی انسان مربوط میشود؛ بهنحوی که مسیر هوا با شلشدن ماهیچههای گلو در حین خواب بسته میشود.
آلیسون ویلسون، دندانپزشکی که در زمینه درمان اختلالات تنفسی مرتبط با خواب فعالیت دارد، میگوید: «با توجه به ساختاری که گلو دارد، همه افراد شبها تا حدی مستعد بستهشدن مجرای هوا هستند. از اینرو، خروپف در دسته آپنه خواب قرار میگیرد و اغلب نخستین علامتی است که نشان میدهد مجرای هوا بیش از حد طبیعی بسته شده است.»
خروپف دراصل نشانه عبور دشوار هوا از مجرای تنفسی است. این مقاومت نشانه این است که مسیر عبور هوا دچار مشکل شده و قلب و مغز بهناچار بیش از حد معمول کار میکنند.
رایجترین انواع خروپف اغلب به آپنه خواب نسبت داده میشوند، بهویژه آنهایی که با نرمکام و پایه زبان سروکار دارند.
سه نوع مختلف خروپف
اگر در حین خروپف با چراغدستی به پشت گلوی فرد نگاه کنید، با یک کانال باز و وسیع مواجه نخواهید شد. پشت گلو بیشتر شبیه یک شلنگ خمشده به نظر میرسد: باریک، کجوکوله و مملو از بافتی نرم که با عبور هوا به ارتعاش درمیآید.
بخشی از این وضعیت به آناتومی بدن انسان بازمیگردد. همان مجرای هوایی انعطافپذیری که امکان صحبت کردن و بلعیدن را فراهم میکند، باعث میشود که مسیر گلو در حین خواب تنگتر شود.
متخصصان خواب خروپف را در سه گروه آناتومیک اصلی دستهبندی میکنند:
بینی
خروپف از راه بینی معمولاً بهدلیل انحراف تیغه یا گرفتگی مزمن بینی رخ میدهد که باعث میشود هوا از مجرایی باریک عبور کرده و صدایی زیر و سوتمانند تولید کند. خروپف از راه بینی کوتاهمدت معمولاً از آلرژی نشأت میگیرد و بیخطر تلقی میشود، اما درصورت تداوم میتواند کیفیت خوابتان را مختل کند و نیاز به درمان دارد. این نوع خروپف معمولاً ارتباطی با آپنه خواب ندارد، اما دو نوع دیگر با آپنه در ارتباط هستند.
زبان
خروپف از راه زبان زمانی رخ میدهد که زبان هنگام خواب به سمت گلو متمایل میشود و مجرای هوا را بهطور جزئی یا کامل میبندد. این نوع خروپف معمولاً خطرناک است، زیرا ارتباط نزدیکتری با آپنه انسدادی خواب دارد و اغلب با تنفس از راه دهان همراه است.
ارتعاش نرمکام
شایعترین نوع خروپف بهدلیل ارتعاش نرمکام رخ میدهد که بسیاری از افراد از میانسالی به بعد به آن دچار میشوند. این حالت زمانی رخ میدهد که بافت نرم پشت دهان تا حدی قوام و استحکام خود را از دست میدهد و در حین خواب به ارتعاش درمیآید. این وضعیت گاهی با تنفس از راه دهان و گاهی با تنفس از راه بینی همراه است.
بررسی ساختار سقف دهان به درک این پدیده کمک میکند. سختکام، که در بخش جلویی دهان قرار گرفته، سفت و محکم بوده و از استخوان تشکیل شده و بهگفته ویلسون «از استحکام کامل برخوردار است.» اما نرمکام در بخش پشتی دهان فاقد این استحکام بوده و تنها به چند ماهیچه متکی است.
ویلسون میگوید: «ماهیچهها در پشتیبانی از بافت نرم چندان کارآمد نیستند. به مرور زمان، کلاژنی که قوام نرمکام از آن نشأت میگیرد تجزیه میشود و بافتها شل میشوند.» این بافتها با عبور هوا در حین خواب به ارتعاش درمیآیند که باعث ایجاد صدای خروپف میشود.
با تشدید خروپفی که به واسطه ارتعاش کام رخ میدهد، مجرای هوا تنگتر شده یا در طول خواب بسته میشود. اگر بستهشدن مجرای هوا بهطور مکرر رخ دهد، به آن آپنه انسدادی خواب میگویند؛ وضعیتی که باعث میشود تنفس در طول شب بارها کند یا متوقف شود و بدن را برای گشایش مجدد مجرای هوا بهطور موقت وارد مراحل سبکتر خواب میکند.
چه زمانی خروپف به آپنه تبدیل میشود؟
خروپف به واسطه ارتعاش کام معمولاً جزو بیماریها محسوب نمیشود. ویلسون میگوید: «این خروپف صرفاً کسی را که کنارتان خوابیده اذیت میکند.»
با اینحال، اگر شدت خروپف افزایش یابد، محدودیت جریان هوا کیفیت خوابتان را مختل میکند که پیامدهای گستردهای برای سلامت بلندمدت دارد.
با چند روش مختلف میتوان تشخیص داد که خروپف به آپنه تبدیل خواهد شد. شاخص آپنه-هیپوپنه رایجترین ابزار موجود است که محاسبه میکند در هرساعت خواب چندبار با کند یا متوقفشدن تنفس مواجه میشویم.
شاخص کمتر از ۵ طبیعی، ۵ تا ۱۵ خفیف، ۱۵ تا ۳۰ متوسط و ۳۰ یا بیشتر حاد تلقی میشود.
با اینحال، این شاخص نشان نمیدهد که سطح اکسیژن تا چه مدت و در چه حدی در طول شب کاهش یافته است. متخصصان همچنین از محاسبه «بار هیپوکسی» استفاده میکنند تا فشار ناشی از کمبود اکسیژن را بسنجند و ارزیابی دقیقتری از مخاطرات سلامتی داشته باشند.
ایندو شاخص را میتوانید به کمک تست خواب خانگی اندازهگیری کنید؛ یک دستگاه پوشیدنی کوچک که به تجویز پزشک در طول شب مورد استفاده قرار میگیرد و الگوی تنفس، سطح اکسیژن، ضربان قلب و جریان هوا را ثبت میکند. درنهایت، متخصص خواب نتایج تست را تفسیر میکند.
علائم دیگری هم وجود دارند که میتوانید آنها را در خانه پیگیری کنید. خروپف بلند و مداوم در بیشتر شبها، وقوع وقفههای تنفسی یا حالت خفگی که توسط شریک بیمار گزارش میشود، بیدارشدن بدون احساس طراوت با وجود خواب کافی، خوابآلودگی مفرط در طول روز، سردرد صبحگاهی، مشکل تمرکز یا فشار خون بالا که بهسختی کنترل میشود، از جمله علائم هشداردهنده آپنه خواب هستند.
ویلسون میگوید: «اینکه شریک بیمار متوجه شود که او صرفاً خروپف نمیکند و دچار وقفه تنفسی شده یا برای نفسکشیدن تقلا میکند، مهمترین علامت هشدار است.»
خستگی روزانه هم دلیل مهمی است. او افزود: «خروپف باعث خستگی نمیشود. خستگی به این علت رخ میدهد که بهدلیل آپنه از خواب عمیق بینصیب میمانید.»
مشاهده این الگوها یعنی زمان آن رسیده که نظر پزشک را جویا شوید. یک پزشک عمومی، متخصص خواب یا دندانپزشک آگاه به اختلالات تنفسی مرتبط با خواب تشخیص میدهد که آیا به تست خواب خانگی یا کنترل شبانه در آزمایشگاه احتیاج دارید یا خیر.
کنترل شبانه در آزمایشگاه امکان بررسی دقیقتر را فراهم میکند و امواج مغزی، شدت تنفس، سطح اکسیژن، ریتم قلب و حرکات بدن را در حین خواب رصد میکند.
چه کسانی در معرض خطر هستند؟
خروپف همه را به یک اندازه تحت تأثیر قرار نمیدهد. این مشکل در افرادی که اضافهوزن دارند، آقایان در دوره میانسالی و سالمندی و خانمها در دوره پسایائسگی شایعتر است.
بعضیها از بدو تولد مستعد خروپف هستند، حتی اگر لاغر، جوان و سالم باشند. اندازه و شکل فک، زبان، لوزهها و نرمکام بر میزان فضای باقیمانده در پشت گلو و عبور هوا اثر میگذارند. فک کوچکتر، زبان درشتتر یا بزرگی لوزهها این فضا را تنگتر کرده و باعث ارتعاش یا بستهشدن مجرای هوا در حین خواب میشوند.
متخصصان خواب کودک تأکید دارند که کودکان نباید خروپف کنند. آنها میگویند وقتی کودک خروپف میکند، پای عوامل آناتومیک بهویژه بزرگی لوزهها، آدنوئیدها یا تنگی کام در میان است. اصلاح شکل لوزهها و بزرگی آدنوئیدها یا گسترش فک در دوره رشد، که زیر نظر متخصص گوش و حلق و بینی و متخصص ارتودنسی یا دندانپزشک کودکان انجام میگیرد، به گشایش مجرای هوا و کاهش خروپف کمک میکند.
بالا رفتن سن هم بهتدریج احتمال خروپف را افزایش میدهد. کاهش کلاژن که موجب شلشدن پوست و عمیقترشدن چینوچروکها میشود، بافتهای دهان و گلو را هم تحت تأثیر قرار میدهد.
ویلسون میگوید: «تمام بخشهای صورتیرنگ دهان که بافت استخوانی ندارند، از جمله زبان کوچک، کمانها و لوزهها با افزایش سن شلتر میشوند.» از اینرو، فردی که در ۲۰ سالگی بیصدا میخوابید، ممکن است در ۴۰ سالگی بهطور مکرر خروپف کند، حتی اگر وزن و سبک زندگیاش تغییر چندانی نکرده باشد.
اصلاح سبک زندگی و راهکارهای درمان
خروپف تحت تأثیر چند عامل ساده قرار دارد که رسیدگی به آنها میتواند خروپف و آپنه خواب را برطرف کند.
وزن: اضافهوزن در ناحیه گردن و بالاتنه باعث افزایش ضخامت بافت اطراف مجرای هوا شده و فضای عبور هوا را کاهش میدهد.
الکل: نوشیدن الکل در شب باعث شلشدن ماهیچههایی میشود که نرمکام و زبان را در جای خود نگهمیدارند. از اینرو، بافتها در حین خواب افتادگی بیشتری پیدا میکنند.
وضعیت خواب: خوابیدن به پشت باعث میشود که زبان و نرمکام به سمت گلو متمایل شوند. ویلسون این وضعیت را «شرایط ایدهآل» خروپف و انسداد مجرای هوا میداند و میگوید بسیاری از افراد در حالت طاقباز بلندتر خروپف میکنند و وقتی به پهلو میخوابند خروپف خفیفتری دارند.
این عوامل اغلب همپوشانی دارند. الکل، وعدههای غذایی دیرهنگام و خوابیدن به پشت باعث تشدید خروپف خفیف میشوند. اصلاح این عوامل سادهترین روش برای بهبودی است تا ببینیم کدامیک مؤثر عمل میکند.
عدم مصرف الکل پیش از خواب، تلاش برای داشتن وزن سالم درصورت اضافهوزن، عادت کردن به خوابیدن به پهلو یا بالا کشیدن بالاتنه درصورت تشدید خروپف بهدلیل رفلاکس یا گرفتگی، چند راهکار عملی هستند.
بعضیها با درمان مایوفانکشنال بهبود پیدا میکنند. این روش شامل تمریناتی است که به تقویت و آموزش عضلات صورت کمک میکند تا در حین خواب در موقعیت مناسب باقی بمانند.
ابزارهای ساده مانند نوارهای بینی به گشایش مجاری بینی و تنفسی بهتر کمک میکنند، بهویژه اگر گرفتگی بینی علت بروز مشکل باشد. بعضیها از چسب دهان استفاده میکنند. این چسبهای درمانی کوچک پیش از خواب روی لبها قرار میگیرند تا بیمار از راه بینی نفس بکشد.
از چانهبند هم با هدف مشابه استفاده میشود. این ابزار به بستهماندن دهان در حین خواب کمک میکند. پیش از بهکارگیری ابزارهایی که جریان هوا را در طول شب محدود میکنند، باید با یک متخصص مشورت کنید.
سایر مداخلات شامل استفاده از ابزارهای داخل دهانی، دستگاههای کمکتنفسی و عمل جراحی هستند.
ویلسون در کلینیک خود از درمانهای لیزری برای استحکامبخشیدن به نرمکام و جلوگیری از ارتعاش آن استفاده میکند. او گفت: «ما فقط پیوندهای کلاژن را از بین میبریم و اجازه میدهیم که بدن آنها را بدون نیاز به جراحی بازسازی کند.»
او افزود: «اگر باز هم احساس خستگی کنید، یعنی مسئله صرفاً خروپف نیست. در این موارد باید احتمال آپنه را بررسی کنیم.»
