Search
Asset 2

استمرار فاجعه زیست محیطی در دریاچه ارومیه؛ زنگ خطر نابودی دریاچه ارومیه به صدا درآمده است

دریاچه ارومیه (اپک‏ تایمز)
دریاچه ارومیه (اپک‏ تایمز)
دریاچه ارومیه در حال خشک شدن است. عمق متوسط دریاچه ارومیه در شرایط نرمال ۴.۵ متر بوده اما در زمان کنونی این عمق به کمتر از یک متر رسیده است. برخی کارشناسان معتقدند که دریاچه ارومیه مرده است. (اپک ‏تایمز)

با وجود اینکه قریب به چهارده سال از شروع روند خشک شدن پهناور‌‌‌‌‏ترین دریاچه داخلی ایران می‌‌‌‌‏گذرد، اما طی چند سال گذشته با توجه به خشکسالی عمومی در کشور، این روند سرعت نگران‌‌‌‌‏کننده و بیشتری بخود گرفته است و گویی این روز‌‌‌‌‏ها زنگ خطر خاموشی دریاچه ارومیه رساتر از همیشه به صدا درآمده است.

دریاچهٔ ارومیه، بزرگ‌ترین دریاچهٔ داخلی ایران با مساحتی بیش از ۵۷۰ هزار هکتار، دومین دریاچهٔ آب‌شور دنیا و بزرگ‌ترین آبگیر دایمی آسیای غربی است که در شمال غرب فلات ایران قرار گرفته‌است. این دریاچه دارای ۱۰۲ جزیره است که همهٔ آن‌ها از سوی سازمان یونسکو به عنوان اندوختهٔ طبیعی جهان به ثبت رسیده‌اند.

اما افسوس که دریاچه ارومیه با آن وسعت زیاد، جزایر متعدد، سواحل کم‌‌‌‌‏عمق و از همه مهم‌‌‌‌‏تر آرامشی که به پرندگان خوش پرواز خود می‌‌‌‌‏بخشید و یکی از مهم‌‌‌‌‏ترین زیست‌‌‌‌‏گاه‌‌‌‌‏های پرندگان مهاجر محسوب می‌‌‌‌‏شود، در حال خشک شدن و بروز فاجعه زیست محیطی است. با به خطر افتادن وضعیت این دریاچه علاوه بر تهدیدات زیست محیطی استان، حیات گونه‌‌‌‌‏های با ارزش و نادر کشور از جمله گوزن زرد ایرانی نیز به‌‌‌‌‏خطر خواهند افتاد.

موضوع بحران دریاچه ارومیه که به واسطه عوامل طبیعی و یا به علت اهمال کاری و عملکرد بسیار دیر‌‌‌‌‏هنگام مسئولان موجب کاهش روز به روز سطح ارتفاع آب است، این روزها یکی از دغدغه‌‌‌‌‏ها و فاجعه‌‌‌‌‏های زیست محیطی ایران شده است چرا که اگر دریاچه ارومیه خشک شود، نه تنها استان‌های سه گانه آذربایجان بلکه پنج استان مجاور خود را نیز با یک فاجعه زیست محیطی وسیع مواجه می‌‌‌‌‏کند. تا آنجا که با وزش باد میلیون‌ها تن ریزگردهای نمک استان‌های شمال غرب ایران را با یک بحران و در واقع یک فاجعه محیطی غیرقابل جبران مواجه خواهد ساخت.

سدسازی در حوضه دریاچه ارومیه فراتر از ظرفیت این حوضه، حفرچاه غیرمجاز در دو دهه اخیر در این حوضه، افزایش مصارف آب شهری، توسعه کشاورزی و همچنین کاهش نزولات آسمانی و در نتیجه افزایش دمای هوا را می توان از جمله عوامل کاهش سطح ارتفاع آب و ایجاد فاجعه زیست محیطی در بزرگترین دریاچه آب شور کشور دانست.

هنوز برای کمک به نجات دریاچه ارومیه زمان باقی است، اما اگر قرار است این کمک انجام شود دولت، مردم ایران و جامعه بین المللی باید هم اکنون اقدام کنند.

گری لوییس، هماهنگ کننده مقیم سازمان ملل متحد به نقل از ایرنا

در دولت دهم وزارت نیرو اقداماتی از جمله تشکیل گروه‌‌‌‌‏های متعدد کارشناسی متشکل از متخصصین خود، دانشگاه‌ها و مراکز علمی کرد. این گروه‌‌‌‌‏ها مامور بررسی ابعاد مطالعات تبخیر، رفتارهای مشابه در دریاچه‌های مشابه، فعل و انفعالات زمین شناسی و اثر عوامل انسانی در این پدیده شدند. راهکارهای کوتاه و بلند مدت برای نجات‌‌‏بخشی دریاچه ارومیه در نظر گرفته شد تا آسیب‌های وارده به این دریاچه به حداقل برسد. راهکار‌‌‌‌‏هایی همچون رها‌‌‌‌‏سازی آب مازاد سدهایی که در رودخانه‌های منتهی به دریاچه قرار دارند، لایروبی این رودخانه‌ها و در نهایت صرف هزینه‌‌‌‌‏ای بالغ بر هشت میلیارد تومان برای مطالعات نجات بخشی دریاچه ارومیه. اما با این وجود هیچکدام از این اقدامات مانع از روند خشک و نابود شدن این اکوسیستم با ارزش و بحران زده نشد.

گری لوییس، هماهنگ‌‌‏کننده مقیم سازمان ملل متحد در ایران که اخیراً بازدیدی از دریاچه ارومیه داشته است در مقاله‌‌‏ای به ایرنا نوشته است: “این دریاچه به گونه‌‌‏ای هشدار دهنده در حال خشک شدن است. مرگ آرام دریاچه ارومیه نشانگر هشداری برای آینده است.”

به گزارش ایرنا محسن سلیمانی روزبهانی، مدیر ملی طرح حفاظت از تالاب‌‌‏های ایران روز شنبه ۴ آبان بیان کرد که “وخیم شدن وضعیت دریاچه ارومیه در یک پروسه زمانی طولانی ۱۰ تا ۲۰ سال رخ داده است. از این رو نباید انتظار داشته باشیم که وضعیت این حوضه آبی در مدت زمان کوتاهی بهبود یابد.”

وی مدیریت منابع آبی را تنها راه نجات این دریاچه خواند و گفت: “بلایی که بر سر دریاچه ارومیه آمده نتیجه اعمال یک شیوه نادرست مدیریتی در منابع آبی این دریاچه است.”

وی از تشخیص ۱۹ اقدام اولویت‌‌‏دار خبر داد که قرار است وارد فاز اجرایی شود و افزود: “اگر بتوانیم اجرای این اقدامات را به فصل بارندگی برسانیم، می‌‌‏توانیم روند تخریبی دریاچه را متوقف کنیم و بعد از آن شاهد یک روند برگشتی باشیم.”

در این میان وزیر نیرو در دولت کنونی مدعی است وضعیت دریاچه ارومیه نتیجه عملکرد همه است و نجات یک باره آن امکان پذیر نیست. به نقل از خبرگزاری فارس، حمید چیت چیان با بیان اینکه موضوع چاره‌‌‌‌‏جویی جهت حل بحران دریاچه ارومیه در بالاترین سطح در زمان دولت گذشته آغاز شد و تصمیم‌‌‌‌‏های اعتباری اخذ و اقدام‌‌‌‌‏هایی نیز انجام شد، می‌‌‌‌‏گوید: “با این وجود این اقدام‌‌‌‌‏ها کافی نبوده و وضعیت دریاچه روز به روز بدتر شده است اما در شرایط کنونی به جای یافتن مقصر باید به دنبال یافتن بهترین و مناسب‌‌‌‌‏ترین راه حل بود.”

به گفته وزیر نیرو، این تصور درست نیست که دولت روشی ارایه خواهد داد که توسط آن دریاچه ارومیه یک باره نجات یابد و البته بهبود وضعیت دریاچه تنها وابسته به عملکرد مردم حاشیه این دریاچه نیست بلکه این یک وظیفه ملی است.

علیرضا دائمی، معاون برنامه‌‌‌‌‏ریزی و اموراقتصادی وزارت نیرو نیز این دریاچه را یکی از منابع مهم اکوسیستمی کشور می‌‌‌‌‏داند و می‌‌‌‌‏گوید: “درحالی که عمق متوسط دریاچه ارومیه در شرایط نرمال ۴.۵ متر بوده، در زمان کنونی این عمق به کمتر از یک متر رسیده است.”

وی افزایش بهره‌‌‌‌‏وری آب کشاورزی، باروری ابر‌‌‌‌‏ها، گسترش آگاهی مردم، حفظ تالاب‌‌‌‌‏های اطراف دریاچه، مدیریت بهینه مصرف، جلوگیری از توصیه بی‌‌‌‌‏رویه کشاورزی، انسداد چاه‌‌‌‌‏های غیر مجاز، جلوگیری از ساخت سد‌‌‌‌‏ها و اعمال مدیریت به هم پیوسته و حکمرانی آب را از جمله راهکارهای نجات دریاچه ارومیه عنوان کرد.

طرح بارورسازی ابرها به عنوان یکی دیگر از راهکارهای نجات دریاچه ارومیه، نخستین‌بار در آذرماه ۱۳۸۹ در آذربایجان غربی با پرواز یک فروند هواپیمای تحقیقاتی بر فراز دریاچه ارومیه به اجرا درآمد. اما از آنجا که آذربایجان غربی یک استان مرزی است و هواپیما نمی‌تواند براحتی روی آن پرواز کند، بنابراین انجام عملیات باروری ابرها باید به شکل زمینی و از طریق ژنراتورهای زمینی که در ارتفاعات مستقر می‌شود، انجام شود.

همچنین، تلاش در جهت اصلاح و بهره‌برداری مناسب از آب‌های زیرزمینی و اصلاح روش‌های سنتی کشت‌، تولید و آبیاری از دیگر راهکارهای حل بحران دریاچه ارومیه است که به تصویب وزارت نیرو رسیده است و مقامات اجرایی استان آذربایجان غربی نیز گام‌هایی را در این زمینه برداشته‌اند.

متاسفانه داستان تلخ فاجعه زیست محیطی دریاچه ارومیه همچنان ادامه دارد و روند جدی‌‌‌‌‏تر و پرسرعت‌‌‌‌‏تری را نیز نسبت به گذشته در پیش گرفته است و شاید تنها تلاش پیگیرانه و جدی دولت و مردم بتواند تا حد ممکن از تشدید این روند و تبدیل شدن این دریاچه زیبا به پهنه‌‌‌‌‏های وسیعی از نمک بکاهد.

اپک‌‌‏تایمز در ۳۵ کشور و به ۲۱ زبان منتشر می‌‌‏شود.

اخبار مرتبط

دیدگاه‌ خود را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

عضویت در خبرنامه اپک تایمز فارسی