تصور کنید یک کارخانه ویتامینسازی درون روده خود دارید که در آن تریلیونها «کارگر» میکروسکوپی به شکل خستگیناپذیر درحال تولید مواد مغذی ضروری هستند.
با دکتر ساینا مککلاف، متخصص تغذیه، همراه شوید تا به حقایق غذا و سلامتی پی ببرید. او که دانشمند و روزنامهنگار است، حقایق و اطلاعات خود را در رابطه با یک زندگی سالم، شاد و آزاد به اشتراک میگذارد.
حتی در کشورهای غنی از مواد غذایی نیز بسیاری از مردم هنوز از کمبود مواد مغذی رنج میبرند. فقر خاک، کشاورزی افراطی و فرآوری مواد غذایی، ارزش غذایی وعدههای ما را کاهش داده است. از اینرو، ریزمغذیهای کمتری در رژیم غذایی ما وجود دارد.
براساس مقالهای که در سال ۲۰۲۱ انتشار یافت، بسیاری از افراد نمیتوانند ریزمغذیهای توصیهشده را از طریق غذا تأمین کنند.
کمبود ریزمغذیها میتواند به مشکلات سلامتی خفیف اما همیشگی منجر شود- خستگی، کاهش قدرت ایمنی و مه مغزی- که ممکن است آنها را «جزئی از زندگی» یا پروسه «سالخوردگی» بدانیم. کمبود مواد مغذی به مرور زمان میتواند به بیماریهای مزمن مانند بیماری قلبی، دیابت و حتی سرطان روده بزرگ منجر شود.
مکملها را اضافه کنید
بسیاری افراد در سال ۲۰۲۴ برای کمک به رفع کمبود مواد مغذی به مصرف مکملها روی آوردند. با اینحال، اتکا به مکملها با چالشهایی همراه است: مکملها اغلب مصنوعی و گران هستند و- مانند آب و بعضی از مواد غذایی- معمولاً به فلزات سنگین، آفتکشها، دیوکسینها و بیفنیل پلیکلر آلوده هستند.
چه میشود اگر راه دیگری برای رفع کمبود مواد مغذی وجود داشته باشد؟
کارخانه ویتامینسازی در درون بدن
تصور کنید یک کارخانه ویتامینسازی درون دستگاه گوارش خود دارید که در آن تریلیونها «کارگر» میکروسکوپی درحال تولید ویتامینهای ضروری هستند.
محققان در اوایل سال ۱۹۹۷ دریافتند که بعضی از میکروبهای روده میتوانند ویتامین تولید کنند که از جمله میتوان به ویتامینهای ب و کا اشاره کرد. اخیراً ویتامین ث نیز به این فهرست اضافه شده است.
دانشمندان همچنان این ویتامینها را «ضروری» میدانند، زیرا بدن انسان برای تأمین نیازهای مغذی خود به اندازه کافی ویتامین تولید نمیکند.
از اینرو، به ما گفتهاند که باید ویتامینها را از طریق غذا یا مکمل تأمین کنیم.
همه میدانند که خوردن غذاهای مغذی میتواند ویتامینهای بیشتری در اختیار بدن بگذارد، اما خیلیها نمیدانند که تغذیه و پشتیبانی از «کارگران کارخانه ویتامینسازی» در میکروبیوم به افزایش سطح ویتامینها کمک میکند.
مطالعهای در سال ۲۰۰۷ نشان داد که انجام فستینگ مقطعی به مدت یک ماه، باعث افزایش سطح فولات خون (ویتامین ب-۹) و ویتامین ب-۱۲ میشود. این درحالی است که هیچکدام از داوطلبان مکملهای ویتامینه نخوردند و تغییری در مصرف غذاهای حاوی ویتامین ب ایجاد نکردند. این امر نشان میدهد که افزایش سطح ویتامینها صرفاً به رژیم غذایی مربوط میشود.
مطالعه دیگری در سال ۲۰۱۷ از افزایش سطح فولات خون حکایت داشت که اینبار ۶ هفته پس از رعایت یک رژیم کتوژنیک بدون محدودیت کالری رخ داد. اتفاق عجیبی بود، زیرا غذاهای سرشار از فولات شامل سبزیجات و غلات هستند که مصرفشان محدود شده بود. پس چرا سطح فولات خون بالا رفت؟
در کارآزمایی بالینی سال ۲۰۱۸ مشخص شد که دو هفته رژیم کمکربوهیدرات باعث افزایش غلظت فولات سرمی در افراد چاق شده است. افزایش سطح فولات نتیجه افزایش مصرف فولات نبود. به گفته محققان، افزایش فولات از افزایش سریع باکتریهای استرپتوکوک و لاکتوکوک در دستگاه گوارش نشأت میگرفت که باعث تولید فولات میشوند.
این یافتهها نشان میدهند که میتوان با افزایش میکروبهایی که ویتامین تولید میکنند، سطح بعضی از ویتامینها را افزایش داد.
اگر چنین است، چرا برای رفع کمبود مواد مغذی- بدون مصرف مکمل- به اندازه کافی ویتامین تولید نمیکنیم؟
تعطیلی کارخانههای ویتامینساز درون بدن
سبک زندگی مدرن که با غذاهای فرآوریشده، آنتیبیوتیکها، غذاهای استریلیزه، استرس مزمن و سموم محیطی سروکار دارد، میتواند تنوع میکروبیوتای روده را به حداقل برساند. برآوردها حاکی از آن هستند که غربیها بالغ بر نیمی از تنوع میکروبی خود را از دست دادهاند.
اگر تعداد میکروبهای مفید کاهش یابد، نهتنها باکتریهای روده را از دست میدهیم، بلکه در بین کارگران کارخانه ویتامینسازی بدن نیز- که مسئول تولید مواد مغذی ضروری هستند- تلفات خواهیم داد. بدون این کارگرها در برابر بیماریهای مزمن آسیبپذیرتر میشویم.
دکتر سابین هزان، متخصص گوارش و میکروبیوم و مدیرعامل پروجنوبایوم، در گفتوگویی تلفنی به اپک تایمز گفت که «از دست دادن میکروبها عاملِ بیماری است.»
به گفته هزان، از بین رفتن بیفیدوباکترها- نوعی پروبیوتیک که قادر به تولید ویتامین است- در افراد مبتلا به اوتیسم، بیماری لایم، سرطان تهاجمی و کووید بلندمدت مشاهده شده است.
از بین رفتن میکروبهایی که ویتامین میسازند، در حوزه سلامت روان نیز مشاهده شده است.
برای نمونه، در مطالعهای که در سال ۲۰۲۲ انجام گرفت، تعداد میکروبهای تولیدکننده ویتامینهای ب-۲، ب-۵ و ب-۹ در افراد سالم در مقایسه با مبتلایان به اختلال دوقطبی بیشتر بود. در مطالعه دیگری نیز که در سال ۲۰۲۲ انجام گرفت، بیان ژنهای میکروبیِ دخیل در سوختوساز ویتامین در افراد مبتلا به اختلال افسردگی عمده در مقایسه با افراد سالم کمتر بود.
این یافتهها درمجموع نشان میدهند که افزایش شیوع بیماریهای خاص میتواند نتیجه کاهش ظرفیت ویتامینسازی در روده باشد. ایجاد یک میکروبیوم متنوعتر و قویتر میتواند به شکل طبیعی به رفع کمبود مواد مغذی کمک کند و حتی باعث بهبود عارضههای مزمن شود.
اما آیا میکروبها میتوانند برای رفع نیاز ما به مکملهای ویتامینه به اندازه کافی ویتامین تولید کنند؟
آیا یک میکروبیوم سالم میتواند جایگزین مکملها شود؟
به گفته هزان، پاسخ مثبت است اما یک اشکال وجود دارد.
او گفت: «به نظر من، ویتامینها در وهله اول برای جایگزینی میکروبهای ازدسترفته مفید هستند.»
برای نمونه، مطالعه سال ۲۰۲۲ هزان نشان داد که مصرف مکمل ویتامین ث باعث افزایش سطح بیفیدوباکترها میشود که نقش بسزایی در بهبود سلامت روده دارند. این امر نشان میدهد که بعضی از مواد مغذی به بازیابی میکروبیوم کمک میکنند.
با اینحال، هدف نهایی انعطافپذیری است. شاید برای کمک به بازسازی یک میکروبیوم قوی به ویتامین نیاز پیدا کنید، اما میتوانید ویتامین مورد نیازتان را بدون مکمل تأمین کنید.
هزان گفت: «یک میکروبیوم قوی صرفاً نیازمند غذاهای طبیعی و خوب است. به نظر من، کلید سلامتی در دست انعطافپذیری است. این یعنی که شما برای بقا نه به محصولات که صرفاً به غذا، هوا و آب خوب نیاز دارید. مشکل اینجا است که ما در محیطی مسموم زندگی میکنیم که میکروبیوم ما را بیوقفه ضعیف میکند. از اینرو، باید خود را تطبیق دهیم. فرایند تطبیق باعث تغییر میکروبیوم میشود.»
بهرهبرداری از ساختار طبیعی بدن
مکملها جای خود را دارند، اما این ایده که میکروبیوم روده میتواند بخش عمده کمبود مواد مغذی را تأمین کند، جالب و نویدبخش است.
ما هنوز سعی داریم که ببینیم چگونه میتوانیم از این پتانسیل استفاده کنیم، اما یک چیز واضح است: سنگ بنای این کار، سلامت میکروبیوم روده است. شاید رژیمهای غذایی و سبک زندگی مدرن تأمین نیازهای مغذی ما را دشوارتر کرده باشند، اما انعطافپذیری ذاتی ما همچنان به قوت خود باقی است.
با کمک گرفتن از ساختار طبیعی بدن میتوانیم به رفع کمبود مواد مغذی کمک کنیم. به نظرتان این روش بهتر نیست؟
