لیپیدما حدود ۱۸ درصد از خانمها را درگیر کرده و باعث تورم دردناک در ناحیه پا میشود که در قبال رژیمهای غذایی هم مقاوم است.
وقتی پاهای لورا کِر در دوران پیشیائسگی طی دو ماه ۲۰ کیلوگرم سنگینتر شدند و بالا رفتن از پلهها را برای او غیرممکن کردند، پزشک همان توصیه همیشگی را به او کرد: «وزنت را کم کن.» اما مشکل کِر پرخوری نبود. او با اختلال مزمن چربی دستوپنجه نرم میکرد که رژیمهای معمول قادر به درمان آن نبودند.
کِر که مدرس یوگا بود سالها با یک سنگینی عجیب در پاهای خود دستبهگریبان بود. او به اپک تایمز گفت: «دکترها همیشه میگفتند باید وزن کم کنم، اما درد و تورم پاهایم بدتر شد.» کِر روزهایی را به خاطر دارد که پاهای او بیشازحد سنگین و بیدلیل کبود میشدند. هیچ رژیم غذایی یا ورزشی هم قادر به تغییر وضعیت پاهای او نبود.
کِر بعدها متوجه شد که به لیپیدما مبتلا شده است؛ عارضهای که برآورد میشود بین ۱۱ تا ۱۸ درصد از خانمها را درگیر میکند. بسیاری از خانمها هرگز متوجه مشکل خود نمیشوند. تشخیص پزشک سرانجام دلیل ناراحتیهای روزانه او را مشخص کرد و نشان داد که چرا کاهش وزن سنتی در او اثر نمیکرد.
محققان نشان میدهند که حدس بیمارانی مانند کِر درست بوده است: چربی ناشی از لیپیدما رفتار متفاوتی نسبت به چربیهای معمولی دارد و اینکه راهبردهای غذایی بهویژه رژیمهای کمکربوهیدرات میتوانند درد و تورم بیماران را به حداقل برسانند، حتی اگر رژیمهای مرسوم در مورد آنها کارساز نبوده باشند.
نگاهی دقیقتر به لیپیدما
برخلاف آنچه که در افزایش وزن معمول میبینید، لیپیدما الگوی رفتاری متفاوتی دارد که آن را از سایر بیماریها متمایز میکند:
- شکل ظاهری: باسن، ران و ساق پا بدون توجه به سایر قسمتهای بدن بزرگ میشوند و شکل «بطری وارونه شامپاین» پیدا میکنند. بازوها نیز ممکن است درگیر شوند، اما دستها و بخش انتهایی پاها معمولاً تحت تأثیر قرار نمیگیرند. از اینرو، لیپیدما از سایر اختلالات متمایز میشود.
- پیشرفت: بافت لیپیدما در ابتدا نرم است و بهتدریج متورم میشود و حالت فیبروز پیدا میکند. در مراحل بعدی با شکلگیری تودههای بزرگ چربی، افت دامنه حرکتی و تورم مچ و بخش انتهایی پا مواجه میشویم.
- احساس بیمار: بافت لیپیدما برخلاف بافت چربی معمولی سفت است، حالت فیبروزمانند دارد و در برابر کاهش وزن مقاوم است. بافت بدن بیمار مبتلا به لیپیدما به راحتی کبود میشود و لمس آن دردناک است، زیرا لیپیدما عروق خونی کوچک درون بافتها را ضعیف میکند.
- علائم مهم: این بیماری تقریباً همیشه هردو طرف بدن را به شکل یکسان درگیر میکند، ارثی بوده و در دوران تغییرات هورمونی مانند بلوغ، بارداری و یائسگی تشدید میشود.
لیپیدما تا اینجا درمان قطعی ندارد. راهکارهای درمانی بر مدیریت علائم متمرکز هستند و با استفاده از لباسهای فشاری، ماساژ لنفاوی، ورزشهای سبک، راهحلهای ضدالتهابی و در موارد حاد با انجام جراحی لیپوساکشن در دستور کار قرار میگیرند.
وقتی هورمونها با التهاب تلاقی پیدا میکنند
چربی لیپیدما نسبت به تغییرات هورمونی حساس است و نواحی درگیر بیماری را در حالت برانگیخته نگهمیدارد. این مشکل در بعضی از خانمها در دوران بلوغ، بارداری یا یائسگی تشدید میشود؛ دورهای که با تغییر سطح استروژن و پروژسترون همراه است.
تغییرات هورمونی عامل بسیاری از علائم سرسخت این بیماری هستند.
کِر گفت: «به من گفتند باید وزن کم کنم، بیشتر ورزش کنم و صبورتر باشم. اما کسی نمیدانست چرا پاها و بازوهایم بزرگ میشوند و سایر نقاط بدنم به همان شکل باقی میمانند.»
مطالعه مروری نشریه بیومدیسین نشان میدهد که بافت لیپیدما از عروق خونی آسیبپذیر تشکیل شده، متورم است و فعالیت ایمنی دارد که به التهاب مزمن مربوط میشود. این التهاب ارتباط تنگاتنگی با نوسانات هورمونی دارد و باعث افزایش چربی در نواحی درگیر و احتباس مایعات میشود. این تغییرات درمجموع نشان میدهند که چرا رژیمهای سنتی بهندرت بر لیپیدما اثر میگذارند و چرا کاهش مصرف کربوهیدرات بهعنوان یک درمان بالقوه مورد توجه قرار گرفته است.
وقتی رشد چربی و التهاب با هم تلاقی پیدا میکنند، بدن خانمها دیگر طبق انتظاری که دارند به رژیم غذایی واکنش نشان نمیدهد. کِر میگوید: «این بیماری طبق هنجارهای مرسوم عمل نمیکند.»
اهمیت رژیمهای غذایی
رژیم غذایی نمیتواند لیپیدما را درمان کند، اما انتخابهای آگاهانه تفاوت ایجاد میکنند. یکی از دلایل این تأثیر به انسولین بازمیگردد؛ هورمونی که به سلولهای چربی میگوید چه زمانی انرژی ذخیره کنند و چه زمانی انرژی ذخیرهشده را در اختیار اندامها بگذارند. وقتی فرد به لیپیدما مبتلا میشود، انسولین بیشازحد باعث افزایش حجم سلولهای چربی شده و به التهاب دامن میزند. کاهش مصرف شکر و کربوهیدراتهای تصفیهشده به کاهش سطح انسولین کمک میکند و التهاب بدن را تا حدی کاهش میدهد.
این مسئله بهطور مشخص ارتباطی به لیپیدما ندارد، اما مطالعات مربوط به سلامت زنان نشان دادهاند که الگوهای غذایی از جمله رژیم مدیترانهای یا کتوژنیک به تسکین التهاب کمک کرده و ظرفیت کنترل انسولین را بهبود میبخشند.
این یافتهها با دلیل و منطق توضیح میدهند که چرا تغذیه میتواند تسکیندهنده باشد.
دکتر مایکل ایلینگورث، سرپزشک مرکز بادی بیلدینگ، به اپک تایمز گفت: «کاهش التهاب برای همه مفید است، اما بهویژه به درد افرادی میخورد که با لیپیدما دستوپنجه نرم میکنند.» ایلینگورث رژیم مدیترانهای، فستینگ مقطعی و مصرف مکملهای امگا-۳ و ویتامین دی را توصیه میکند.
مشکل غذاهای فرآوریشده
کربوهیدراتهای تصفیهشده که در نان سفید، برنج، پاستا و شیرینیجات یافت میشوند، بخش زیادی از فیبر و مواد مغذی خود را در فرایند تولید از دست میدهند. از اینرو، بدن به سرعت آنها را میسوزاند و بلافاصله به قند تبدیل میکند. افزایش ناگهانی قند باعث جهش سریع انسولین میشود که التهاب ایجاد میکند و به تشدید درد و تورم ناشی از لیپیدما دامن میزند.
کِر گفت: «متوجه شدهام که مواد غذایی فرآوریشده، شکر و کربوهیدراتهای تصفیهشده باعث تورم پاها و بازوها و تشدید آن میشوند.»
متخصصان حوزه سلامت که با بیماران مبتلا به لیپیدما کار میکنند، با الگوهای مشابهی مواجه شدهاند. کریستین رردن، دستیار فیزیوتراپی و متخصص لیپیدما و ورم لنفاوی در مرکز فیزیوتراپی مکگوایر، به اپک تایمز گفت: «وقتی بیماران رژیم غذایی مناسبی برای خود دستوپا میکنند، جریان لنفاوی بهبود یافته و حساسیت به حداقل میرسد که باعث میشود فرایند درمان مؤثرتر و پایدارتر باشد.»
رردن گفت: «اتخاذ رژیم غذایی ضدالتهابی راهکاری ساده و اقتصادی برای بهبود وضعیت داخلی بدن است. رژیم ضدالتهابی میتواند التهاب اطراف بافت چربی و گرهها را به حداقل برساند و باعث کاهش درد شود.»
رژیم غذایی درمان قطعی لیپیدما نیست، اما شرایط را برای افزایش اثربخشی سایر روشهای درمانی و تسکین طولانیمدت مهیا میکند.
غذاهایی که میتواند مؤثر باشند
غذاهای مرسوم در رژیمهای ضدالتهابی و کمکربوهیدرات عبارتند از:
- ماهیهای چرب مانند سالمون یا ساردین (سرشار از امگا-۳)
- سبزیجات برگدار مانند برگ کلم، اسفناج و برگ چغندر
- سبزیجات چلیپایی مانند بروکلی، کلم غنچهای و کلم پیچ
- انواع توت، گیلاس و سایر میوههای رنگارنگ
- روغن زیتون و انواع مغز از جمله گردو و بادام
- گیاهان و ادویهجات از جمله زردچوبه، زنجبیل و سیر
جایگزین کردن مواد غذایی هم میتواند مؤثر باشد:
- استفاده از برنج گل کلم یا نودل کدو سبز بهجای پاستا یا برنج سفید
- پیچیدن مواد غذایی در کاهو بهجای نان یا تورتیا
- استفاده از ماست یونانی ساده بهجای ماستهای شیرین
- استفاده از انواع مغز، پنیر یا تخممرغ آبپز بهجای چیپس یا تردک
- استفاده از آب گازدار با لیمو یا توت بهجای نوشابه یا چای شیرین
حرکات سبک برای تسکین
تجربه لیپیدما باعث شد که نگاه کِر و متعاقباً نگاه شاگردان یوگای او به ورزش تغییر کند.
او گفت: «وقتی اولینبار شروع به یوگا کردم، تصور میکردم که باید انعطافپذیری و قدرت بدنیام را افزایش دهم. اما بعد از لیپیدما فهمیدم که موضوع جدیتر است: یافتن تمریناتی که بدن را به دردسر نیاندازند، بلکه حامی آن باشند.»
کِر تمرینات اصلاحی را توصیه میکند که به حفظ جریان لنفاوی و کاهش تورم کمک میکنند، اما به مفاصل فشار وارد نمیکنند. این تمرینات سیستم عصبی را تسکین میدهند و با جلوگیری از جهش هورمون کورتیزول باعث کاهش التهاب میشوند:
- قرار دادن پاها روی دیوار (یا مبل و صندلی): جریان لنفاوی را تحریک کرده و سنگینی پاها را به حداقل میرساند
- حرکت گربه-گاو در حالت نشسته یا به کمک تکیهگاه: حرکات دادن ستون فقرات جریان لنفاوی را بهبود میبخشد و خشکی عضلات را بدون اعمال فشار به مفاصل کاهش میدهد
- پمپ ساق و چرخش مچ پا: این تمرین به گردش خون کمک میکند و سنگینی پاها را به حداقل میرساند
- چرخشهای ملایم به همراه تمرین تنفسی: تحرک را با تنظیم سیستم عصبی درهم میآمیزد و التهاب و استرس را کاهش میدهد
- استفاده از وسایل کمکی: استفاده از تشک، صندلی و آجر یوگا میتواند انجام تمرینات یوگا را آسانتر کند
دریافت کمک و یافتن منابع
لیپیدما میتواند تجربه طاقتفرسایی باشد، زیرا نهتنها باعث تغییر تدریجی فرم بدن میشود، بلکه بسیاری از پزشکان و درمانگران نیز اطلاعات چندانی درباره این بیماری ندارند. یافتن منابع مناسب نقش بسزایی در تنظیم یک برنامه پایدار و مؤثر خواهد داشت.
هیبا همتی، مسئول برنامهریزی راهبردی و عضو هیئت مدیره انجمن لیپیدمای آمریکا، به اپک تایمز گفت: «بعضی از بیماران با رژیمهای کتوژنیک یا کمکربوهیدرات بهبود مییابند و بعضی دیگر از مصرف مواد غذایی ضدالتهابی اعم از غذاهای کامل، چربیهای سالم، پروتئینهای کمچرب و کاهش قندهای فرآوریشده سود میبرند. چیزی که بیش از همه اهمیت دارد، دسترسی به درمانگران آگاه و محیط حمایتی است.»
کارشناسان بر این باورند که پیشرفت نه از یک راهحل واحد، بلکه از یک برنامه جامع حاصل میشود؛ برنامهای که تغذیه، تحرک، لباسهای فشاری و حمایتهای پزشکی را با هم تلفیق کرده باشد.
ترکیب تغذیه، تحرک و حمایت برای کِر سرنوشتساز بود که نشان که خانمهای مبتلا به لیپیدما میتوانند آسایش، انرژی و اعتمادبهنفس خود را بازیابند. کاهش مصرف کربوهیدرات در بسیاری از افراد به کاهش فشار روزانه بیماری که زمانی از تاب و توان آنها خارج بود کمک میکند.
