یک مطالعه بالینی نشان داده که اگر تلاش کمتری کنید، بدن میتواند بعد از نارسایی ناگهانی کلیوی به درمان خود بپردازد.
زندگی بدون دیالیز برای لیدی لاوسن غیرممکن به نظر میرسید. او در سال ۲۰۲۰ در سن ۳۶ سالگی به دلیل ابتلا به یک لوسمی نادر در پروسه شیمیدرمانی بود که قلبش دو مرتبه از کار ایستاد و ریههایش آب آوردند.
لاوسن به اپک تایمز گفت: «در حالت خواب مصنوعی بودم. دکترها به خانوادهام اطلاع دادند که برای وداع با من به بیمارستان بیایند.»
لاوسن بعد از گذشت ۵۱ روز در بخش مراقبتهای ویژه به هوش آمد. یک دستگاه دیالیز به او وصل بود که بیوقفه کار میکرد. کلیههای او تحت فشار شیمیدرمانی از کار افتاده بودند و نمیتوانستند خونش را بهطور کامل تصفیه کنند.
او گفت: «به دلیل ابتلا به سرطان بستری شدم و وقتی به هوش آمدم به دستگاه دیگری وصل بودم.» لاوسن طی دو سال آتی بهصورت سرپایی به دیالیز ادامه داد؛ روالی طاقتفرسا که او را دچار تهوع و خستگی میکرد و اجازه نمیداد غیر از درمان و معاینات پزشکی کار دیگری بکند.
لاوسن با آزمایش یک روش جدید موافقت کرد؛ روشی که اجازه میداد کلیههای او تا حد امکان کار طبیعی خود را انجام دهند و دیگر متکی به دستگاه نباشند.
او در سن ۳۹ سالگی بهطور کامل بهبود پیدا کرد و اکنون بیش از دو سال است که بدون دیالیز زندگی میکند.
آیا کاهش تدریجی دفعات دیالیز ایمن است؟
وقتی کلیهها بهطور ناگهانی از کار میافتند، دیالیز با برعهده گرفتن مسئولیت کلیهها جان شما را نجات میدهد. با اینحال، کمک بیشازحد به اندامها بعضاً روند بهبودی را کند یا حتی متوقف میکند.
روش درمان لاوسن دیالیز محافظهکارانه بود. او برخلاف روال مرسوم تنها «درمواقع ضروری» و معمولاً سه مرتبه در هفته دیالیز میشد.
یک مطالعه جدید که با تکیه به بهبودی لاوسن انجام گرفت و در همایش هفته کلیه ۲۰۲۵ ارائه شد، نشان داد بیمارانی که در بیمارستان دچار آسیب حاد کلیوی میشوند، درصورت انجام دیالیز درمواقع ضروری ۶۴ درصد شانس بهبودی خواهند داشت، اما با انجام دیالیز استاندارد تنها ۵۰ درصد شانس بهبودی خواهند داشت.
۲۲۰ داوطلب بزرگسال با میانگین سنی ۵۶ سال و مشکل آسیب حاد کلیوی از چهار بیمارستان آمریکا در این مطالعه حضور داشتند. داوطلبان بهطور تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: گروه اول تنها در موارد اورژانسی مانند افزایش خطرناک سطح پتاسیم یا انباشت مایعات که نفس کشیدن را برای بیمار سخت میکند دیالیز میشدند و گروه دوم طبق برنامه استاندارد سه مرتبه در هفته بدون توجه به تغییرات روزانه تحت دیالیز قرار میگرفتند.
تعداد زیادی از داوطلبان گروه دیالیز بهطور کامل بهبود پیدا کردند. این افراد دفعات دیالیز کمتری داشتند و کمتر دچار افت فشار خون شدند که از عوارض رایج و خطرناک همودیالیز به شمار میآید. سایر عوارض جدی یا مرگومیر افزایش قابلتوجهی نداشتند.
دکتر چییوآن هسو، رئیس بخش نفرولوژی دانشگاه کالیفرنیا-سانفرانسیسکو و نویسنده ارشد مطالعه حاضر، به اپک تایمز گفت: «درمان محافظهکارانه برای آسیب حاد کلیوی یک مفهوم جدید است.»
روال استاندارد بر دیالیز منظم تأکید دارد که برای بیماران هم ایمنتر تلقی میشود.
با اینحال، هسو گفت: «عمل دیالیز در بیماران مبتلا به آسیب حاد کلیوی بعضاً جلوی بهبودی را میگیرد. دیالیز میتواند فشار خون را پایین بیاورد و حتی کلیهها را تنبل کند، زیرا دستگاه مسئولیت تصفیه را برعهده میگیرد. دیالیز در بهترین حالت نشانههای بهبودی را کتمان میکند و در بدترین حالت باعث طولانیتر شدن بیماری میشود.»
آسیب حاد کلیوی با نارسایی مزمن کلیه تفاوت دارد. این مشکل ناگهانی رخ میدهد و اغلب در بیماران بستری و در پی بیماریهای شدید، عمل جراحی یا مشکلات قلبی ایجاد میشود. برخلاف نارسایی مزمن کلیه که یک بیماری تدریجی است و اغلب به دیالیز مادامالعمر یا پیوند کلیه نیاز دارد، با حمایت و نظارت مناسب میتوان آسیب حاد کلیوی را درمان کرد.
سرگذشت یک بیمار
درمان محافظهکارانه به لاوسن کمک کرد که از ناتوانی کامل به زندگی عادی بازگردد.
او گفت: «غیر از معاینات پزشکی و دیالیز هیچ کاری نمیکردم. انرژی نداشتم.»
او افزود: «هرروز چندین مرتبه استفراغ میکردم. در طول دیالیز و بعد از انجام آن دچار میگرن میشدم. کل روز را میخوابیدم و روز بعد حسوحال بهتری داشتم. مجبور بودم این پروسه را دوباره از اول شروع کنم. طاقتفرسا بود.»
هسو در ادامه به لاوسن گفت که آزمایش نهایی را برای کنار گذاشتن دیالیز انجام دهد و او موافقت کرد. البته انتظار نداشت چیزی تغییر کند.
لاوسن گفت: «دکتر هسو باور داشت که کلیههای من شانس بهبودی داشتند.»
یک سال گذشت و دکتر هسو با خبری خوب با او تماس گرفت: «نتیجه آزمایش خون عالی است. دیگر نیازی به دیالیز نداری.»
لاوسن از آن روز تاکنون در دو ماراتن شرکت کرده است، قوای جسمانی خود را بازیافته و به شکلی زندگی میکند که پیشتر غیرممکن به نظر میرسید.
او گفت: «احساس میکنم زندگیام را پس گرفتهام. میتوانم غذا بخورم، وزن ایدهآلم را دارم و هرکاری که بخواهم میکنم.»
چه افرادی بیشترین سود را میبرند
این روش برای تمام بیمارانی که نارسایی ناگهانی کلیوی دارند مناسب نیست. رویکرد محافظهکارانه به درد افرادی میخورد که تنها به دلیل آسیب کلیوی به دیالیز نیاز دارند، داروهای حیاتی دیگری دریافت نمیکنند و از قبل تحت دیالیز نبودهاند.
هسو گفت: «منظورم بیمارانی هستند که از بدترین شرایط در بخش مراقبتهای ویژه جان سالم به در بردهاند. وقتی خطر اورژانسی برطرف میشود، هدف از زندهماندن به بهبودی تغییر میکند. اگر در این مرحله به کلیهها فرصت دهیم، بهتدریج بهبود پیدا میکنند.»
او افزود: «پایش روزانه در بیمارستان به ما اجازه میدهد که دفعات دیالیز را درحالیکه بیمار هنوز تحت نظر است بهطور مؤثر کاهش دهیم. وقتی بیمار مرخص میشود، اغلب به شکل روتین تحت دیالیز قرار میگیرد و فرصت پایش روزانه از دست میرود.»
تغییر الگوی مراقبت
دکتر سشروت اس. وایکر، رئیس بخش نفرولوژی دانشگاه بوستون، در سرمقاله تحلیلی خود از تیم دکتر هسو برای رسیدگی به این خلأ بالینی قابلتوجه قدردانی کرد؛ اینکه توقف دیالیز برای بیماران مبتلا به آسیب حاد کلیوی در چه زمانی و به چه صورت انجام میگیرد.
وایکر مطالعه حاضر را به دلیل به چالش کشیدن ایده درمانی «هرچه بیشتر، بهتر» ستود و از متخصصان کلیه خواست که هربار قبل از دیالیز درنگ کنند و دلیل انجام آن را جویا شوند.
شروع رویکرد درمانی محافظهکارانه یکشبه رخ نمیدهد. انجام سه مرتبه دیالیز در هفته به یک قاعده کلی تبدیل شده و براساس الگوی مراقبت از بیماران مبتلا به نارسایی کلیوی شکل گرفته است. بسیاری از پزشکان راهِ ظاهراً ایمنتر را در پیش میگیرند و «بهصورت حداکثری دیالیز انجام میدهند.» اما مطالعه حاضر نشان میدهد که کاهش دفعات دیالیز در بعضی از بیماران ایمنتر و مؤثرتر است.
اینکه بتوانیم از این راهکار بهطور ایمن در مراکز درمانی سرپایی استفاده کنیم، به مطالعات بزرگتری نیاز دارد. دکتر کتلین لیو، نویسنده ارشد مطالعه و متخصص بیماریهای حاد کلیوی در دانشگاه کالیفرنیا-سانفرانسیسکو، در بیانیه مطبوعاتی خود گفت که مراکز درمانی سرپایی اغلب از زیرساخت لازم برای کاهش تدریجی دفعات دیالیز برخوردار نیستند.
لاوسن با این چالش آشنایی دارد و بیماران را تشویق میکند که شخصاً به فکر خودشان باشند.
او گفت: «از اینکه همه نمیتوانند دیالیز را کنار بگذارند دلم میسوزد. اما افرادی که شانس بهبودی دارند- کلیهشان آسیب دیده و نابود نشده- میتوانند این روش را امتحان کنند.»
لاوسن گفت: «از پزشکتان بپرسید آیا دیالیز تمام خواهد شد یا خیر. تصور نکنید تا آخر عمر به دیالیز نیاز دارید.»
