یک متخصص تغذیه بررسی کرده که آستاگزانتین چه تأثیری بر سلامت پوست، چشم، مغز و قلب انسان دارد.
رنگدانهای که رنگ قرمز ماهی سالمون وحشی از آن نشأت میگیرد، بهعنوان قویترین آنتیاکسیدان جهان به بازار عرضه شده است. ادعای بزرگی است، اما شواهد پیچیدهتر از این حرفها هستند.
آستاگزانتین نوعی کاروتنوئید دریایی است که توسط جلبکهای «هماتوکوکوس پلوویالیس» تولید میشود. این ترکیب از طریق کریل و میگو وارد زنجیره غذایی میشود و قزلآلا و سالمون از آن تغذیه میکنند. دنیای سلامت و تندرستی توجه ویژهای به این ترکیب نشان داده و آن را بهعنوان آنتیاکسیدانی معرفی کرده که براساس دادههای آزمایشگاهی گفته میشود ۶ هزار برابر قویتر از ویتامین ث است. همچنین گفته میشود که این ترکیب با لطافت پوست، بهبود بینایی، کاهش التهاب و تقویت سلامت مغز ارتباط مستقیم دارد.
پژوهشهای مقدماتی جالبتوجه هستند، اما جزئیات مرتبط با سلامت انسانها اغلب در تبلیغات نادیده گرفته میشوند. تأثیر آستاگزانتین تا حد زیادی به میزان جذب آن بستگی دارد؛ امری که بسته به دوز و شکل مصرف و دریافت از طریق غذا یا مکمل متفاوت است.
سالمون یا مکمل
پرسش اصلی این است: برای دریافت آستاگزانتین از سالمون وحشی استفاده کنیم یا مکمل؟
اگر علم تغذیه را در نظر بگیریم، منابع غذایی کامل و باکیفیت برای بدن مفیدتر هستند. سالمون وحشی بهویژه گونه قرمز آن آستاگزانتین را به همراه ترکیبات دیگری در اختیار بدن میگذارد که از جمله میتوان به اسیدهای چرب امگا-۳، پروتئین، سلنیوم و مواد مغذی دیگری اشاره کرد که به جذب بهتر آن کمک میکنند. از آنجا که آستاگزانتین محلول در چربی است، چربیهای امگا-۳ باعث جذب بهتر آن میشوند. پروتئین به انتقال آستاگزانتین در بدن کمک میکند و سلنیوم در تقویت حفاظت آنتیاکسیدانی با آن همکاری میکند.
سالمون پرورشی اطلس معمولاً آستاگزانتین بسیار کمتری دارد؛ تفاوتی که از نوع خوراک و جلبکهایی نشأت میگیرد که به غذای ماهی اضافه میشوند. قزلآلای رنگینکمان، ماهی سرخ دریایی و سختپوستانی مانند میگو، کریل، خرچنگ و شاهمیگو هم منابع غذایی مفیدی هستند. البته این رنگدانه در سختپوستان بیشتر در بخش پوسته متمرکز شده و در گوشت خوراکی آنها کمتر یافت میشود.
مکملها دوز بالاتر و هدفمندتری فراهم میکنند که از ۴ تا ۱۲ میلیگرم در روز متغیر است. این مقدار بیشتر از میزان دریافتی افراد از چند وعده سالمون است. با اینحال، میزان جذب در هرکسی متفاوت است.
آستاگزانتین محلول در چربی است و میزان جذب آن به شکل محصول و مصرف همزمان آن با چربی خوراکی بستگی دارد. پژوهشها نشان میدهند که جذب آستاگزانتین از کپسولهای روغنی که در کنار یک وعده غذایی چرب مصرف میشوند، در مقایسه با جذب این ترکیب از قرصهایی که با معده خالی مصرف میشوند، بسیار بیشتر است.
کیفیت برند و طرز تهیه بیش از درج عبارت «طبیعی» روی برچسب محصول اهمیت دارد. البته آستاگزانتین مورد استفاده در مکملها بیشتر از ریزجلبک «هماتوکوکوس پلوویالیس» بهدست میآید؛ جلبکی که مصرف آن برای انسانها مورد تأیید قرار گرفته است.
سالمون قرمز، که یکی از غنیترین منابع طبیعی آستاگزانتین است، در هر وعده چند میلیگرم آستاگزانتین تأمین میکند که تقریباً مشابه یک مکمل با دوز متوسط است. بهترین راه دریافت آستاگزانتین این است که چند مرتبه در هفته سالمون وحشی مصرف کنید، زیرا آستاگزانتین به همراه پروتئین و چربیهای سالم وارد بدن میشود.
مکملها بیشتر مناسب افرادی هستند که بهندرت ماهی میخورند و نباید جایگزین وعدههای غذایی سالم شوند. هزینه مکملهای باکیفیت برای دریافت ۴ تا ۱۲ میلیگرم در روز معمولاً به ۲۰ تا ۵۰ دلار در ماه میرسد.
حمایت از پوست و چشم
یک ادعای رایج این است که آستاگزانتین چینوچروک را کاهش میدهد و به پوست طراوت میبخشد. یک کارآزمایی کنترلشده نشان داد که اگر روزانه بهمدت ۸ تا ۱۶ هفته ۴ تا ۱۲ میلیگرم آستاگزانتین دریافت کنید، قرمزی پوست بر اثر اشعه فرابنفش خورشید به حداقل میرسد، رطوبت پوست افزایش مییابد و سد دفاعی پوست قویتر میشود، اما تأثیر چندانی بر چروکهای عمیق ندارد.
آستاگزانتین قرص بوتاکس نیست، بلکه در بهترین حالت یک مکمل کمکی است که باید در کنار ضدآفتاب، رژیم غذایی متعادل و آبرسانی کافی مصرف شود. این ماده چروکهای عمیق را از بین نمیبرد، اما به بهبود تدریجی سلامت پوست کمک میکند. آستاگزانتین از بازسازی پوست حمایت کرده و به کاهش آسیبهای ناشی از نور خورشید کمک میکند، اما مصرف آن جای عملهای زیبایی را نمیگیرد و نمیتوان آن را جایگزین مراقبتهای پوستی و سبک زندگی سالم کرد.
تأثیر آستاگزانتین بر سلامت چشم ناچیز اما واقعی است. بررسی کاربرد آستاگزانتین در حوزه چشمپزشکی نشان داده که مصرف روزانه حدود ۴ تا ۹ میلیگرم از این ترکیب از چشمهای شما در برابر تنش اکسایشی محافظت میکند، بینایی شما را بهبود میبخشد و علائم خستگی چشم را در افرادی که ساعتهای طولانی پشت صفحهنمایش مینشینند به حداقل میرساند.
آستاگزانتین را میتوان محافظ شبکیه دانست که همزمان به کاهش خستگی چشم کمک میکند. این ترکیب فشار ناشی از کار طولانیمدت با صفحهنمایش را کاهش میدهد. با اینحال، اگر مشکل جدی داشته باشید، آستاگزانتین جای استراحتدادن به چشم، پلکزدن یا مراجعه به چشمپزشک را نمیگیرد.
التهاب و سلامت قلب
مطالعات آزمایشگاهی نشان دادهاند که آستاگزانتین در خنثیسازی رادیکالهای آزاد مضر بهویژه در بافت چربی مؤثر عمل میکند و تأثیر آنتیاکسیدانی آن در آزمایشها فراتر از تأثیر آنتیاکسیدانهای شناختهشدهای مانند ویتامین ث بوده است. اما تبلیغاتی که میگویند آستاگزانتین «هزاران برابر قویتر از ویتامین ث» عمل میکند، براساس آزمایشهای شیمیایی مطرح شدهاند و ممکن است در بدن انسان تأثیر هزاربرابری نداشته باشند.
تأثیر آستاگزانتین در کارآزماییهای انسانی متعادلتر بوده است. آستاگزانتین به کاهش تنش اکسایشی و التهاب کمک میکند، اما مزایای آن محدود است و به دوز مصرف، رژیم غذایی و سبک زندگی بستگی دارد. این پژوهشها نشان میدهند که آستاگزانتین بعضی از شاخصهای التهابی را مهار میکند و کلسترول خوب، تریگلیسیرید و فشار خون دیاستولیک شما را تا حدی بهبود میدهد. تأثیر آستاگزانتین بر کلسترول بد و کلسترول تام ناچیز و در مطالعات مختلف متفاوت بوده است.
آستاگزانتین قرص ضدالتهاب نیست و جزو استاتینهای کاهنده کلسترول به شمار نمیرود. شاید بتواند التهاب زمینهای بدن را تا حدی به حداقل برساند و باعث بهبود جزئی بعضی از شاخصهای مرتبط با عملکرد قلب شود، اما نمیتواند جای دارو را بگیرد و از پیامدهای رژیم غذایی ناسالم یا استرس مزمن جلوگیری کند.
بررسی کاروتنوئیدهای دریایی نشان داده که شکل آستاگزانتین در جلبکها و سختپوستان بر پایداری و جذب این ترکیب اثر میگذارد. اگر مکمل مصرف میکنید، باید به نحوه تولید محصول و مصرف همزمان آن با وعدههای غذایی چرب توجه کنید، زیرا چربی میزان جذب این ترکیب را به شکل قابلتوجهی افزایش میدهد؛ درست مثل وقتی که از غذاهای دریایی که حاوی چربیهای سالم هستند برای دریافت آستاگزانتین استفاده میکنید.
سلامت مغز
شاید مهمترین حوزه پژوهشی آستاگزانتین، نقش این ترکیب در محافظت از مغز انسان باشد.
بررسی مطالعات مربوطه نشان داده که آستاگزانتین از معدود آنتیاکسیدانهایی است که از سد خونی-مغزی عبور کرده و از سلولهای مغزی در برابر آسیب ناشی از تنش اکسایشی محافظت میکند. به همین دلیل است که پژوهشگران نقش آستاگزانتین را در درمان بیماریهایی مانند آلزایمر و پارکینسون مورد بررسی قرار دادهاند.
داوطلبان در چند مطالعه انسانی کوچک روزانه بهمدت ۸ تا ۱۲ هفته ۶ تا ۱۲ میلیگرم آستاگزانتین دریافت کردند و با بهبود جزئی حافظه و هماهنگی چشم و دست مواجه شدند اغلب با کاهش سطح تنش در بدن همراه بود.
با اینحال، هنوز هیچ مطالعه گسترده و بلندمدتی انجام نگرفته که نشان دهد آستاگزانتین از آلزایمر یا افت شدید عملکرد مغز جلوگیری میکند. تا اینجا بهتر است که آستاگزانتین را یک ماده مغذی کمکی برای محافظت از مغز بدانیم که میتواند بخشی از یک برنامه درمانی فراگیر باشد.
تبلیغات گسترده درباره قدرت آنتیاکسیدانی آستاگزانتین تا حدی واقعی هستند، اما یافتههای علمی و شعارهای تبلیغاتی اختلاف زیادی دارند. نتیجه نهایی به کیفیت سالمون مصرفی، دوز و برند مکمل و توان بدن در جذب این ترکیب گره خورده که بهنوبهخود به وضعیت سلامتیتان بستگی دارد. فریب تبلیغات اغراقآمیز را نخورید. آستاگزانتین ممکن است فقط یک ماده مغذی کمکی باشد که در کنار رژیم غذایی و سبک زندگی سالم مفید عمل میکند.
