پرونده شیا فوگانگ در استان ههنان بهجای برانگیختن خشم عمومی با موج همدلی کاربران اینترنتی روبهرو شد. این موضوع یکبار دیگر توجه همه را به ناکارآمدی نظام حقوقی چین در اجرای عدالت جلب کرده است.
یک آقای ۵۱ ساله چینی که به اتهام قتل تحت تعقیب قرار گرفته بود بازداشت شد. او ۱۰ روز در مزارع ذرت پنهان شده بود. مقامات چینی تلاش زیادی برای دستگیری او انجام دادند و از تجهیزات مختلفی استفاده کردند.
این خبر در داخل و خارج از چین با همدلی غیرمعمولِ کاربران اینترنتی با فرد مظنون روبهرو شد؛ واکنشی که برای چنین پروندهای بیسابقه تلقی میشود. این موضوع باعث شد افکار عمومی از حادثه قتل فاصله بگیرد و بر مقوله عدالت و شیوه حلوفصل اختلافات در ساختار رژیم کمونیستی چین متمرکز شود.
تلویزیون مرکزی چین گزارش داد که شیا فوگانگ، مظنون پرونده، ظاهراً در روز ۳۰ ژوئیه با همسایهاش، آقای هو، درگیر میشود و او را با ضربات چاقو مجروح میکند. هو بعداً در بیمارستان جان خود را از دست میدهد.
این حادثه در شهرستان شیپینگ در شهر ژومادیان از استان ههنان رخ داد. مقامات چینی برای یافتن مظنون دست به کار شدند و از تجهیزات پیشرفتهای مانند دوربینهای حرارتی و پهپاد استفاده کردند. آنها همچنین برای دستگیری شیا ۵۰ هزار یوآن (حدود ۷ هزار و ۴۰۰ دلار) جایزه تعیین کردند.
مقامات در روز ۸ اوت اعلام کردند که شیا در شهرک کونگژونگگوئو در شهر لوهی در ۲۰ کیلومتری شهرستان شیپینگ بازداشت شده است. آنها چیز بیشتری نگفتند و به اعلام این خبر بسنده کردند که شیا به اتهام قتل هو با ضربات چاقو دستگیر شده است.
با اینحال، شبکههای اجتماعی خارج از چین چیز دیگری میگویند. گفته میشود که شیا و خانوادهاش سالها از سوی هو آزار میدیدند؛ کسی که میگویند از مقامات روستایی حزب کمونیست چین بوده است. همچنین گفته میشود که پیگیریهای قبلی شیا بینتیجه مانده بودند. ویدئوهای منتشرشده در شبکه اجتماعی ایکس نشان میدهند که برخی از محلیها برای هو که در مزارع ذرت پنهان شده بود آب و غذا برده و وسیله نقلیه خود را در اختیار او گذاشته بودند.
یکی از کاربران شبکه اجتماعی ایکس هو را «قهرمان بزرگ شیپینگ» نامیده و آهنگ «اشکهای قهرمان» را به او تقدیم کرده است.
دو روستایی ساکن زادگاه شیا، که بهصورت ناشناس با اپک تایمز مصاحبه کردند، گفتند که پدر شیا سالها پیش به قتل رسیده بود، اما خانوادهاش نتوانستند عاملان قتل را به دست عدالت بسپارند.
ایندو روستایی افزودند: «اینبار که شیا با همسایهاش اختلاف پیدا کرد، تصمیم گرفت شخصاً انتقام بگیرد.»
اپک تایمز بهدلیل سانسور اطلاعات از سوی حزب کمونیست چین نمیتواند ادعای این افراد را بهطور مستقل تأیید کند.
واکنش گسترده کاربران اینترنتی به این حادثه توجه شن لیانگچینگ، دادستان پیشین استان آنهوی، را به خود جلب کرد. او به اپک تایمز گفت که واکنش عمومی از جزئیات پرونده اهمیت بیشتری دارد.
شن گفت: «براساس اطلاعاتی که تاکنون در فضای مجازی منتشر شده است، به نظر میرسد پرونده شیپینگ صرفاً یک قتل تصادفی نبوده است.»
شن با اشاره به اینکه جزئیات پرونده هنوز روشن نیست، افزود که مواجهه روستاییان با زورگویی و سوءاستفاده افراد مرتبط با رژیم کمونیستی با توجه به افزایش تنشها میان مقامات دولتی و شهروندان چینی اتفاق عجیبی نیست.
زمانی که دادخواهی راه به جایی نمیبرد
شن میگوید این پروندهها از افول نظام حقوقی چین حکایت دارند.
اگر نظام حقوقی کشور کارآمد باشد، افرادی که حس میکنند مورد ظلم قرار گرفتهاند، باید از امکان طرح شکایت برخوردار باشند و حقشان را از طریق دادگاه بگیرند. اما اگر نظام حقوقی ناکارآمد باشد، نارضایتی بالا میگیرد و بهشکل خطرناکتری بروز پیدا میکند.
شن گفت: «اهمیت نظام حقوقی در این است که مردم مجبور نباشند برای حلوفصل اختلافاتشان خودسرانه عمل کنند.»
او افزود: «اگر دستگاه قضایی قابل اطمینان نباشد، ممکن است بعضیها انتقامگیری را تنها راهحل موجود بدانند.»
شن گفت: «موارد مشابهی در چند دهه گذشته رخ داده است. این دیگر یک مسئله فردی نیست و نشان میدهد که نظام حکمرانی کشور مشکل دارد.»
الگوی همدلی عمومی
همدلی گسترده مردم در پرونده شیپینگ، که نام آن از شهرستان محل وقوع حادثه گرفته شده، باعث شد کاربران شبکههای اجتماعی چین از چند پرونده جنایی قبلی یاد کنند؛ پروندههایی که باعث شدند عملکرد ضعیف مقامات دولتی یا قصور مسئولان محلی به دغدغه اصلی مردم تبدیل شوند. افرادی که در این پروندهها با رأی مقامات چینی محکوم شدند، از حمایت گسترده افکار عمومی برخوردار بودند.
یکی از این موارد به سال ۲۰۲۱ مربوط میشود. ئو جینژونگ، ساکن پوتیان در استان فوجیان، در حین ساخت خانه شخصی خود با همسایهها اختلاف پیدا کرد. ئو در شبکههای اجتماعی نوشته بود که همسایگان و ساکنان محل زورگو هستند و بارها جلوی ساختوساز خانه را گرفته و به او خسارت زدهاند. این درحالی است که مقامات روستایی نتوانسته بودند اختلاف آنها را حلوفصل کنند.
ئو بارها به مقامات شهری و استانی مراجعه کرد و نتیجهای نگرفت. از اینرو، با چاقو به چند نفر از آنها حمله کرد، جان دو نفر را گرفت و سه نفر را زخمی کرد.
یک نظرسنجی آنلاین که نتایج آن به دست اپک تایمز چینی رسید، نشان داد که ۸۳ درصد از شرکتکنندگان با فرد مظنون و ۳ درصد از آنها با قربانیان ابراز همدردی کرده بودند.
ژانگ کوکو، سرباز پیشین نیروهای ویژه، در سال ۲۰۱۸ تحت تأثیر یک کینه خانوادگی قدیمی تصمیم به قتل سه عضو یک خانواده گرفت که در هانژونگ در استان شانشی در شمال غربی چین زندگی میکردند. ژانگ تنها ۱۳ سال داشت که شاهد بود مادرش تا سرحد مرگ بهدست آنسه نفر کتک خورده بود. او درنهایت به اعدام محکوم شد.
پرونده دیگری در سال ۲۰۱۶ به بحثهای گسترده درباره حق دفاع از خود و همدلی با عامل جرم دامن زد: پرونده یو هوآن. چند شرخر یو و مادرش را در شرکت خصوصی آنها در استان شاندونگ در شرق چین محاصره کردند. یکی از شرخرها برای تحقیر یو در مقابل مادرش، سو یینشیا، برهنه شد. یو هم بهدست یکی از شرخرها مورد ضربوشتم قرار گرفت. خاله یو با پلیس تماس گرفت، اما مأموران بعد از حضور در محل هیچ اقدامی نکردند و رفتند. مهاجمان به ضربوشتم یو ادامه دادند و او در دفاع از خود به چاقو متوسل شد. یو یکی از آنها را چاقو زخمی کرد که بر اثر خونریزی جان باخت و به همین دلیل به حبس ابد محکوم شد.
مورد دیگری در سال ۲۰۰۷ اتفاق افتاد. یانگ جیا، ساکن پکن، در اکتبر ۲۰۰۷ به شانگهای سفر کرده بود. یانگ هنگام استفاده از دوچرخه کرایهای توسط پلیس منطقه ژابئی شانگهای متوقف شد و تحت بازجویی قرار گرفت. مأموران کلانتری ژابئی یانگ را به ظن سرقت دوچرخه بازجویی کردند و گفته میشود که او را مورد ضربوشتم قرار دادند. یانگ این موضوع را پیگیری کرد، اما به نتیجه نرسید.
یانگ در ۱ ژوئیه ۲۰۰۸ وارد کلانتری ژابئی شد، شش مأمور پلیس را با چاقو کشت و سه مأمور دیگر را زخمی کرد و درنهایت به اعدام محکوم شد.
بیش از هزار نفر در ۱۳ اکتبر ۲۰۰۸ برای حمایت از یانگ مقابل دیوان عالی شانگهای تجمع کردند، اما تلاش آنها راه به جایی نبرد و او در نوامبر ۲۰۰۸ اعدام شد.
متعاقب آنکه یانگ اعدام شد، مردم یکی از اظهارنظرهای او را دائماً نقل میکردند: «اگر پاسخی به من ندهید، خودم ادبتان خواهم کرد.»
حاکمیت تمامیتخواه و نظام قضایی ناکارآمد
شن ضمن رد هرگونه توجیه برای اعمال خشونت، خواستارِ تشکیل نظام حقوقی کارآمدی شد که بتواند به شکایتها و نارضایتیهای مردم چین رسیدگی کند.
شن گفت: «حاکمیت تکحزبی، سوءاستفاده از قدرت و بیعدالتی نظام قضایی در چینِ امروز باعث شده که مردم هیچ راهی برای احقاق حقوقشان نداشته باشند و به تکرار حوادث خشونتبار دامن زده است.»
او افزود: «وقتی جامعه هیچ راهی برای حلوفصل اختلافات محلی نداشته باشد، مردم برای تخلیه فشار ناشی از نارضایتیهای انباشته دست به اقدامات افراطی میزنند.»
راهحل مشکلات اجتماعی این است که یک نظام حقوقی منسجم برای حمایت از مردم عادی تشکیل شود.
شن گفت: «وقتی مردم عادی مورد ظلم قرار میگیرند، باید بدانند که نظام حقوقی کشور میتواند عدالت را به اجرا دربیاورد. اگرنه شاید پروندههای موردی مختومه شوند، اما تنشهای اجتماعی همچنان به قوت خود باقی خواهند ماند.»
لی لینیی، تحلیلگر مسائل چین، در گفتوگو با اپک تایمز گفت که مقامات چینی بهویژه نیروهای پلیس با مردم عادی رفتار خوبی ندارند. از اینرو، مردم چین دیگر تمایلی ندارند از پلیس حمایت کنند؛ امری که از تغییر نگرش شهروندان حکایت دارد.
لی افزود که خصومت در جامعه چین بالا گرفته و آمار اختلاف و درگیری بین مردم به حداکثر رسیده است. او علت اصلی این وضعیت را حزب کمونیست چین و نظامی میداند که به گفته او هیچ بویی از عدالت نبرده است.
