درد ستون فقرات اغلب با آسیب یا اختلال عملکرد عضلات، فاشیا و عصبهای اطراف استخوان ارتباط دارد.
یک بیمار آقا چهار ماه بعد از جراحی فیوژن مهرههای گردنی همچنان نمیتوانست دست چپش را بالای سر ببرد. شانه چپ او با وجود الکتروتراپی و انجام درمانهای تکمیلی همچنان درد میکرد و خشک و حساس شده بود.
دکتر تادی وو، متخصص آکوپوتومی، مشکل او را به چسبندگی عضلات عمقیِ ستون فقرات گردنی نسبت داد. بیمار بعد از انجام آکوپوتومی توانست بلافاصله دستش را بالا ببرد.
این مورد به یک نکته مهم اشاره دارد: اگر درد بعد از جراحی ستون فقرات ادامه پیدا کند، ممکن است مشکل فراتر از محل جراحی باشد. در این موارد باید عضلات و فاشیاهای پیرامون محل جراحی، عصبها و الگوی حرکتی بیماران را بررسی کنید.
چرا درد بعد از جراحی ادامه پیدا میکند؟
بیمار فوق بهدلیل فتق دیسک، تنگی سوراخ بینمهرهای و فشار وارده به ریشههای عصبی تحت جراحی فیوژن مهرههای گردنی ۵ تا ۷ قرار گرفت. مشکل ساختاری مهرههایی که به عصبها فشار وارد میکردند برطرف شد، اما بهبودی ستون فقرات بعد از عمل فیوژن به زمان نیاز دارد. جوشخوردن استخوان ممکن است شش تا دوازده ماه زمان ببرد و تحرک بیمار هم زیر نظر پزشک بهتدریج افزایش پیدا میکند.
تداوم علائم لزوماً به معنی بیاثر بودن جراحی نیست. بیمار ممکن است در دوره نقاهت تحت تأثیر برانگیختگی عصبی، انقباض عضلانی، ضعف، تغییر الگوی حرکتی یا مشکلات شانه و بافتهای نرم اطراف با درد یا محدودیت دامنه حرکتی خود مواجه شود.
با اینحال، نباید علائم مداوم یا پیشرونده را بهطور خودکار به گرفتگی عضلات یا چسبندگی آنها نسبت داد. هرگونه ضعف، بیحسی، مشکل تعادل، تب، تغییرشکل محل زخم یا تشدید درد باید فوراً توسط جراح یا پزشک متخصص بررسی شود.
عکسبرداری تنها یک بخش ماجراست
وو نتیجه عکسبرداری را به بخش فوقاتی کوه یخ تشبیه میکند: تصویربرداری اطلاعات مفیدی در اختیار ما میگذارد، اما منبع درد را مشخص نمیکند.
عکسبرداری با اشعه ایکس به معاینه استخوانها، ارزیابی راستای ستون فقرات و انتخاب تجهیزات جراحی کمک میکند و امآرآی تصویر دیسکها، عصبها، نخاع و بافتهای نرم اطراف را در اختیار ما میگذارد. با اینحال، این تصاویر در حالت ایستا تهیه میشوند و نمیتوانند عملکرد حرکتی بیمار را به تصویر بکشند. همچنین نمیتوان فهمید کدام عضلات درحالت انقباض قرار دارند، آیا شانه در بروز این مشکل نقش داشته و اینکه علائم تا چه حد با نتیجه عکسبرداری مطابقت دارند.
از اینرو، عکسبرداری زمانی بیشترین فایده را دارد که با معاینه فیزیکی همراه باشد تا قدرت عضلات، حس عصبی، رفلکسها، حساسیت و دامنه حرکتی ارزیابی شود.
وو از معاینه فیزیکی و آزمایش حرکتی استفاده کرد تا نقاطی را که به گفته بیمار دچار گرفتگی بافتهای نرم گردن شده بود شناسایی کند. او گفت به نظر میرسید این گرفتگی باعث شده بود که بیمار نتواند دستش را بالا بیاورد.
درمان به روش آکوپوتومی
در آکوپوتومی یا طب سوزنی برشی از ابزاری باریک با نوک کوچک و تیغهمانند استفاده میشود. این وسیله از طریق پوست وارد بدن میشود تا خشکی و گرفتگی بافت نرم را برطرف کند.
برخلاف طب سوزنی معمولی که در آن از سوزنهای ظریف برای تحریک نقاط مورد نظر استفاده میشود، آکوپوتومی با هدف درمان دستی بافتها انجام میگیرد. از آنجا که این وسیله به عمق گردن بهویژه به مهرههای ستون فقرات دسترسی پیدا میکند، پزشک مربوطه باید شناخت دقیقی از آناتومی بدن داشته باشد و در حاشیه عصبها و رگها احتیاط کند.
وو میگوید گستردگی گرفتگی لزوماً به ایجاد برشهای متعدد نیاز ندارد. درمان چند نقطه مشخص که با دقت انتخاب شدهاند، برای کاهش کشیدگی غیرطبیعی و بهبود دامنه حرکتی کفایت میکند.
هنوز تحقیقات زیادی درباره آکوپوتومی انجام نگرفته است. یک مطالعه مروری نظاممند با بررسی ۱۰ کارآزمایی مختلف نشان داده که این روش میتواند ناراحتی افراد مبتلا به گردندرد مزمن را به حداقل برساند.
آکوپوتومی جزو عملهای تخصصی است و نباید بهعنوان درمان روتین درد بعد از جراحی در نظر گرفته شود. بیمارانی که دوره نقاهت جراحی ستون فقرات را پشت سر میگذارند، باید قبل از آکوپوتومی یا دیگر درمانهای تهاجمی با جراح خود مشورت کنند.
احیای دامنه حرکتی بعد از دوره نقاهت جراحی ستون فقرات
اگر پزشک اجازه داد که ورزش کنید، انجام حرکات ملایم به کاهش خشکی و احیای هماهنگی حرکتی کمک میکند. وو حرکات کنترلشده را توصیه میکند که انجام آنها باعث بهبود دامنه حرکتی ستون فقرات و شانهها میشود.
وو حرکات زیر را برای بهبود دامنه حرکتی پیشنهاد کرده است. اگر تمرینات باعث درد شدید و تیرکشنده، بیحسی، ضعف، سرگیجه یا تشدید علائم شدند، فوراً دست نگهدارید.
۱. حرکت گربه-گاو
این حرکت ملایم به بهبود انعطافپذیری ستون فقرات و کاهش خشکی ناحیه کمر و گردن کمک میکند.
مرحله ۱: در حالت چهاردستوپا قرار بگیرید. کف دستها و زانوها را روی زمین و درست زیر شانه و لگن بگذارید و کمرتان را صاف نگهدارید.
مرحله ۲: نفس بگیرید، شکم را بهسمت پایین ببرید، قفسه سینه را باز کنید و سرتان را بهآرامی بالا بگیرید. به روبهرو یا کمی بالاتر نگاه کنید و شکم و قفسه سینه را در حالت کشش نگهدارید.
مرحله ۳: نفستان را بیرون دهید، کمر را بهسمت بالا گرد کنید، چانهتان را بهسمت سینه برده و به نافتان نگاه کنید. کمرتان را در حالت کشش نگهدارید.
۲. حرکت تولهسگ و پری دریایی
این حرکت کششی به بازشدن قفسه سینه، شانهها و ستون فقرات کمک میکند دامنه حرکتی کمر را افزایش میدهد.
مرحله ۱: در حالت چهار دستوپا قرار بگیرید. کف دستها و زانوها را روی زمین و درست زیر شانه و لگن بگذارید و کمرتان را صاف نگهدارید.
مرحله ۲: لگن را ثابت نگهدارید و دستها را بهآرامی بهسمت جلو بکشید. قفسه سینه، زیر بغلها و چانه را بهآرامی به زمین نزدیک کنید تا کمرتان کش پیدا کند. چند ثانیه در این حالت بمانید.
مرحله ۳: بدن را بهسمت جلو سُر دهید و روی شکم بخوابید. دستها را به زمین فشار دهید و بالاتنهتان را بلند کنید. سرتان را بالا ببرید و به بالا نگاه کنید. چند ثانیه در این حالت بمانید.
مرحله ۴: لگن را به کمک دستها بهآرامی بهسمت عقب ببرید و به مرحله ۲ برگردید. این حرکت رفتوبرگشتی را تکرار کنید.
۳. بغلکردن زانو
این حرکت کششی ساده به شلشدن کمر و کاهش تنشی که ممکن است در طول شب یا بعد از نشستهای طولانیمدت ایجاد شود کمک میکند.
مرحله ۱: به پشت دراز بکشید و هردو پای خود را دراز کنید.
مرحله ۲: یک یا هردو زانو را خم کنید و آنها را بهآرامی به سینه نزدیک کنید. با دستها زانوها را در آغوش بگیرید و آنها را به بدن نزدیکتر کنید. چند ثانیه در این حالت بمانید و سپس پاها را پایین بیاورید.
جراحی ستون فقرات میتواند فشار عصبی، بیثباتی یا سایر مشکلات ساختاری بدن را برطرف کند، اما بهمعنی اتمام دوره بهبودی نیست. بهبودی کامل مستلزم احیای قدرت، دامنه حرکتی، هماهنگی و تحرک است.
اگر درد ادامه پیدا کرد، نباید فرض را بر این بگذارید که علائمتان به گرفتگی بافتهای نرم مربوط میشوند. بهترین روش برای تشخیص علت مشکل و انتخاب روش درمانی ایمن این است که ساختار و عملکرد بدن را بهدقت بررسی کنید.
