پژوهش‌ها نشان داده‌اند که مصرف آنتی‌بیوتیک در دوره‌های کوتاه‌تر در مواجهه با بسیاری از عفونت‌ها به اندازه مصرف طولانی‌مدت مؤثر است و احتمال بروز عوارض جانبی و مقاومت دارویی را به حداقل می‌رساند.
پژوهش‌های جدید برخلاف دستورالعمل‌های عمومی و تأکید پزشکان بر لزوم مصرف کامل آنتی‌بیوتیک‌های تجویزی نشان می‌دهند که مصرف آنتی‌بیوتیک در دوره‌های کوتاه‌تر در مواجهه با بسیاری از عفونت‌ها به اندازه مصرف طولانی‌مدت مؤثر خواهد بود.
یک مطالعه پیمایشی که با تلاش پژوهشگران دانشگاه علوم سلامت یوتا و دانشگاه آلاباما در بیرمنگام انجام گرفت، نشان داد که بسیاری از مردم معتقدند حتی بعد از رفع علائم بیماری باید تا آخر به مصرف آنتی‌بیوتیک ادمه دهند. با این‌حال، شواهد جدید نشان می‌دهند مصرف آنتی‌بیوتیک در دوره‌های کوتاه‌تر در مواجهه با بسیاری از عفونت‌ها به همان اندازه مؤثر است و عوارض جانبی کمتری دارد و احتمال مقاومت آنتی‌بیوتیکی را به حداقل می‌رساند.
شواهد جدید باور دیرینه‌ای را که جزئی از عادت بیماران شده و در روش‌های درمانی مرسوم ریشه دوانده است، زیر سؤال برده‌اند. این مسئله از ضرورت تنظیم برنامه درمانی مناسب برای هربیمار به‌جای ارائه دستورالعمل‌های واحد تأکید دارد.
توصیه‌ای که مبنای محکمی نداشت
پژوهشگران در این مطالعه، که در نشریه علمی بیماری‌های عفونی اوپن فورم منتشر شده است، دیدگاه هزار و ۴۷۵ داوطلب بزرگسال آمریکایی را بررسی کردند. حدود ۹۰ درصد از داوطلبان با دستورالعمل «دوره مصرف آنتی‌بیوتیک را به پایان برسانید» آشنایی داشتند و طبق آن عمل می‌کردند. حدود ۶۰ درصد از داوطلبان گفتند که برای درمان عفونت‌های تنفسی مانند ذات‌الریه ترجیح می‌دهند داروی بیشتری مصرف کنند. با این‌حال، شواهد نشان می‌دهند که دوره‌های مصرف کوتاه‌تر به همان اندازه مؤثر هستند و عوارض جانبی کمتری هم دارند.
دستورالعمل اولیه با این هدف مطرح شده بود که از زنده‌ماندن باکتری‌ها و عود عفونت یا مقاومت دارویی جلوگیری شود. با این‌حال، پژوهش‌های جدید نشان می‌دهند که دوره‌های مصرف کوتاه‌تر در مواجهه با برخی از عفونت‌ها به همان اندازه مؤثر هستند و باعث افزایش سطح خطر نمی‌شوند.
از این‌رو، نهادهایی مانند آکادمی پزشکی اطفال آمریکا هم به‌تدریج به این باور رسیدند که «دوره مصرف کوتاه‌تر بهتر است.» دوره مصرف کوتاه‌تر احتمال بروز مقاومت آنتی‌بیوتیکی را کاهش می‌دهد و اختلال کمتری در میکروبیوم روده ایجاد می‌کند.
اما دوره‌های مصرف طولانی‌تر میکروبیوم طبیعی بدن را مختل می‌کنند و به خطر بروز مشکلات گوارشی، واکنش‌های آلرژیک، عفونت‌های ثانویه و مقاومت آنتی‌بیوتیکی دامن می‌زنند.
پزشکان به برآوردهای تقریبی متکی بودند
دکتر شارون نچمن، رئیس بخش بیماری‌های عفونی کودکان در بیمارستان استونی‌بروک در نیویورک، که نقشی در این مطالعه نداشت، گفت: «دوره استاندارد مصرف آنتی‌بیوتیک‌ها هرگز شواهد محکم و مطمئنی نداشته است.»
نچمن به اپک تایمز گفت: «پیش‌تر وقتی تصمیم می‌گرفتیم برای درمان بیماران آنتی‌بیوتیک تجویز کنیم، در تعیین دوره مصرف به برآوردهای تقریبی خود تکیه می‌کردیم.»
نچمن می‌گوید قدمت برآوردهای تقریبی به حدود ۶۰ سال پیش و مطالعات مربوط به گلودرد استرپتوکوکی بازمی‌گردد؛ مطالعاتی که نشان می‌داد دوره مصرف کوتاه‌تر پنی‌سیلین از تب ناشی از بیماری پنوموکوکی در کودکان جلوگیری نمی‌کند. نتایج این مطالعه باعث شد که دست‌اندرکاران حوزه سلامت به این باور برسند که مدت‌زمان بهینه درمان ۱۰ روز است.
نچمن گفت مشکل این بود که در آن مقطع از آنتی‌بیوتیک‌های قدیمی‌تر استفاده می‌شد، بیماران تحت نظر قرار نمی‌گرفتند و مهم‌تر از همه این‌که بسیاری از بیماری‌ها منشأ ویروسی داشتند و با آنتی‌بیوتیک قابل درمان نبودند.
او افزود: «از این‌رو، نیازی به مصرف آنتی‌بیوتیک نبود. بیماران خیلی زود بهبود پیدا می‌کردند و دارو را کنار می‌گذاشتند. درواقع، بیماری اصلاً منشأ باکتریایی نداشت.»
از آن زمان تاکنون ابزارهای تشخیصی پیشرفت کرده‌اند. نچمن گفت: «امروزه از آنتی‌بیوتیک‌های جدید استفاده می‌شود و مهم‌تر از همه این‌که عملکرد پزشکان در تشخیص عفونت‌های باکتریایی از عفونت‌های ویروسی بهتر شده است.»
دوره درمان باید چقدر ادامه پیدا کند؟
همه عفونت‌ها را نمی‌توان با دوره‌های مصرف کوتاه‌تر درمان کرد. مدت‌زمان مناسب درمان به نوع عفونت، محل درگیری، شدت بیماری و واکنش سیستم ایمنی بستگی دارد.
آنتی‌بیوتیک‌ها فقط بر باکتری‌ها اثر می‌گذارند. عفونت‌های قارچی که به بافت‌های عمقی یا جریان خون می‌رسند، به چند ماه درمان ضدقارچی نیاز دارند. این درحالی است که درمان عفونت‌های باکتریایی اغلب چند روز به طول می‌انجامد.
ازبین‌بردن بعضی از باکتری‌ها به زمان بیشتری نیاز دارد. برای ریشه‌کن‌کردن مایکوباکتریوم توبرکلوزیس، که به‌عنوان عامل بیماری سل شناخته می‌شود، به ۶ تا ۹ ماه درمان ترکیبی با چند داروی مختلف نیاز داریم.
عمق عفونت بر مدت‌زمان درمان اثر می‌گذارد. عفونت‌های پوستی بدون عارضه مانند سلولیت ممکن است به ۵ تا ۷ روز درمان نیاز داشته باشند. اما درمان عفونت در نقاطی که خون‌رسانی ضعیفی دارند، به زمان بیشتری نیاز دارد؛ زیرا رسیدن دارو به غلظت مؤثر در این نقاط بیشتر طول می‌کشد.
درمان عفونت‌های پیچیده هم به زمان بیشتری نیاز دارد. عفونت ساده دستگاه ادراری در کسی که از سلامت عمومی خوبی برخوردار است، اغلب ۳ تا ۵ روز زمان می‌برد. اما اگر عفونت به کلیه‌ها یا جریان خون برسد، دوره درمان ۷ تا ۱۴ روز یا حتی بیشتر زمان می‌برد.
وضعیت سیستم ایمنی بیمار هم نقش تعیین‌کننده‌ای در مدت‌زمان درمان دارد. اگر سیستم ایمنی عملکرد خوبی داشته باشد، خودش وظیفه مقابله با عفونت را برعهده می‌گیرد. در این شرایط کافی است که آنتی‌بیوتیک تعداد باکتری‌ها را به حداقل برساند تا سیستم ایمنی طبیعی بدن بتواند کنترل عفونت را به دست بگیرد و آن را از بین ببرد.
افرادی که سیستم ایمنی ضعیفی دارند، از جمله بیمارانی که تحت شیمی‌درمانی هستند، عفونت اچ‌آی‌وی دارند یا به‌دلیل پیوند عضو از داروهای سرکوب‌کننده ایمنی استفاده می‌کنند، اغلب دوره درمان طولانی‌تری دارند و گاهی باید برای پیشگیری از بیماری به مصرف دارو ادامه دهند.
