رنگدانهای که به بلوبری رنگ آبی و به آلو رنگ بنفش میدهد، برای سلامت قلب مفید است.
این رنگدانهها صرفاً بشقاب غذای شما را زیباتر نمیکنند. این ترکیبات، که آنتوسیانین نام دارند، به بهبود عملکرد رگها کمک میکنند؛ حتی در افرادی که بیماریهای قلبیعروقی ندارند.
ارزیابی ۸۳ مطالعه نشان داد که مصرف بیشتر آنتوسیانین با کاهش خطر ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی ارتباط دارد. کارآزماییهای بالینی از اثربخشی این ترکیبات پرده برداشتهاند: آنتوسیانینها توانایی رگها برای شلشدن و گشادشدن را بهبود میبخشد.
ایدین کسیدی، نویسنده این پژوهش و استاد تغذیه و پزشکی پیشگیرانه در دانشگاه کوئینز بلفاست در ایرلند شمالی، به اپک تایمز گفت: «انتظار نداشتیم این نتیجه در مورد افراد سالم هم صدق کند.»
یافتههای پژوهشی
این پژوهش که در نشریه آمریکایی تغذیه بالینی منتشر شد، نتایج ۸۳ مطالعه مختلف را بررسی کرده که با حضور بزرگسالان سالم انجام گرفته بودند: ۱۸ مطالعه همگروهی بلندمدت با صدها هزار داوطلب و ۶۵ کارآزمایی تصادفی کنترلشده کوچکتر که هرکدام بهطور میانگین ۴۰ داوطلب داشتند.
در مطالعات همگروهی، داوطلبان بهمدت ۴ تا ۲۴ سال پیگیری شدند و میزان مصرف آنتوسیانین در آنها با استفاده از پرسشنامه بررسی شد.
افرادی که آنتوسیانین بیشتری مصرف میکردند، در مقایسه با افرادی که آنتوسیانین کمتری دریافت میکردند، ۲۶ درصد کمتر در معرض خطر ابتلا به بیماریهای قلبیعروقی قرار داشتند. همچنین احتمال ابتلای این افراد به بیماری عروق کرونر یا حمله قلبی غیرکشنده، دیابت نوع دو و مرگ ناشی از بیماریهای قلبیعروقی بهترتیب ۱۸، ۱۱ و ۹ درصد و خطر ابتلا به فشار خون بالا ۸ درصد کمتر بود.
با اینحال، ارتباط معناداری میان مصرف آنتوسیانین و خطر سکته مغزی مشاهده نشد.
این ارقام از مطالعات مشاهدهای به دست آمدهاند؛ مطالعاتی که صرفاً وجود ارتباط میان مصرف آنتوسیانین و خطر ابتلا به بیماری را نشان میدهند، اما رابطه علّی آنها را ثابت نمیکنند. پژوهشگران در محاسبات خود به عواملی مانند سن، شاخص توده بدنی و رژیم غذایی افراد توجه کردند. با اینحال، ممکن است عوامل دیگری هم در این مورد دخیل باشند. برای نمونه، افرادی که آنتوسیانین بیشتری مصرف میکنند، ممکن است بهطور کلی سالمتر باشند.
نگاه دقیقتر به رگها
تأثیر مواد غذایی، نوشیدنیها، مکملها یا ترکیبات سرشار از آنتوسیانین بر شاخصهای سلامت قلبی و متابولیکی در کارآزماییهای تصادفی مورد بررسی قرار گرفت. میزان مصرف روزانه آنتوسیانین دستکم ۵۰ میلیگرم بود و کارآزماییها شامل آزمایشهای یکروزه و چندماهه بودند.
این کارآزماییها نشان دادند که برخی شاخصهای مرتبط با عملکرد قلبیعروقی و سوختوساز بدن داوطلبان سالم بهبود یافتند.
- عملکرد رگها: مصرف آنتوسیانین (۱۵۰ تا ۷۲۴ میلیگرم) باعث شد روند گشادشدن رگها بر اثر جریان خون حدود ۱.۴ درصد بهبود پیدا کند. این شاخص نشان میدهد که سرخرگ در پاسخ به افزایش جریان خون تا چه اندازه گشاد میشود و معیاری برای سنجش عملکرد لایه داخلی رگ به شمار میرود. افزایش ۱ درصدی این شاخص به این معناست که اگر سرخرگ پیشتر ۵ درصد گشاد میشد، اکنون میزان گشادشدن آن به ۶ درصد میرسد. بررسیها نشان داد که اگر روزانه بهمدت ۴ تا ۱۲ هفته آنتوسیانین مصرف کنید، میزان گشادشدن رگها حدود ۱.۶ درصد بهبود خواهد یافت. کسیدی گفت: «از آنجا که افزایش ۱ درصدی این شاخص با کاهش ۸ تا ۱۲ درصدی خطر بیماریهای قلبیعروقی همراه است، این نتیجه از نظر بالینی اهمیت بسزایی دارد.»
- انعطافپذیری سرخرگها: شواهد از کاهش سفتی سرخرگها حکایت دارند. سفتی سرخرگها با اندازهگیری سرعت انتشار موج فشاری ناشی از ضربان قلب سنجیده میشود. این موج در سرخرگهای سفت با سرعت بیشتری حرکت میکند. از اینرو، کاهش سرعت آن نشاندهنده انعطافپذیری بیشتر رگها خواهد بود.
- انسولین: میزان انسولین پس از ۸ تا ۱۲ ساعت ناشتایی اندکی کاهش یافت. این نتیجه نشان میدهد که شاید بدن برای حفظ قند خون در محدوده طبیعی به انسولین کمتری نیاز داشته است.
با اینحال، درمجموع بهبود معناداری در فشار خون، کلسترول، قند خون یا شاخص مقاومت به انسولین مشاهده نشد.
پژوهشگران بر بزرگسالان سالم تمرکز کردند، زیرا بررسی افراد مبتلا به بیماری که معمولاً واکنش بیشتری به آنتوسیانین نشان میدهند، تشخیص نقش رژیم غذایی در پیشگیری از بیماری را دشوار میکند.
دکتر جین مورگان، متخصص قلب و معاون امور پزشکی شرکت هلو هارت، که نقشی در این پژوهش نداشت، به اپک تایمز گفت: «این پژوهش امیدوارکننده بوده است، زیرا به شناسایی ترکیباتی کمک میکند که فواید میوهها و سبزیجات از آنها نشأت میگیرند.»
با اینحال، مورگان تأکید کرد: «وجود ارتباط میان دو عامل لزوماً به معنای وجود رابطه علّی آنها نیست.»
دکتر دیپاک بات، متخصص قلب و استاد پزشکی قلبوعروق در دانشکده پزشکی آیکان در مرکز پزشکی مانت ساینای، که نقشی در این پژوهش نداشت، به اپک تایمز گفت: «برای اثبات این موضوع باید مطالعهای بزرگ و بلندمدت انجام دهیم و داوطلبان را از نظر بروز حمله قلبی و سکته مغزی پیگیری کنیم.» او افزود که انجام این مطالعات درباره رژیم غذایی دشوار است. از اینرو، فعلاً میتوانیم به نتایج مطالعاتی مانند این پژوهش بهعنوان بهترین شواهد موجود اتکا کنیم.
آنتوسیانینها چگونه عمل میکنند؟
به نظر میرسد آنتوسیانینها به تولید و حفظ نیتریک اکسید در رگها کمک میکنند؛ ترکیبی که باعث شلشدن و گشادشدن رگها میشود.
این ترکیبات گیاهی با افزایش فعالیت آنزیم تولیدکننده نیتریک اکسید و کاهش مولکولهای فعال اکسیژن، به حفظ این ماده کمک میکنند؛ زیرا این مولکولها نیتریک اکسید را از بین میبرند. آنتوسیانینها همچنین احتمال بههمچسبیدن پلاکتهای خون را کمتر میکنند و خطر تشکیل لخته را کاهش میدهند.
آنتوسیانینها در گروه آنتیاکسیدانها قرار میگیرند. با اینحال، آنتیاکسیدانها تأثیر مخرب رادیکالهای آزاد خون را که به سلولها آسیب میرسانند خنثی میکنند. از اینرو، تنها بخش اندکی از آنتوسیانینها وارد جریان خون میشوند. تأثیر این ترکیبات احتمالاً از متابولیتهای کوچکتری نشأت میگیرد که هنگام هضم در دستگاه گوارش تولید میشوند. مطالعات نشان دادهاند که متابولیتها با بهبود عملکرد رگها ارتباط دارند.
چگونه میتوانیم آنتوسیانین بیشتری دریافت کنیم؟
برای افزایش مصرف آنتوسیانین میتوانید انواع توت را به وعده صبحانه خود اضافه کنید یا از انگور بنفش بهعنوان میانوعده استفاده کنید.
کسیدی گفت: «مطالعات جمعیتی نشان دادند که مصرف سه وعده در هفته هم مفید خواهد بود. در بهترین حالت باید روزی یک وعده از این مواد غذایی استفاده کنید، اما مصرف یک روز در میان در قالب یک رژیم غذایی سالم هم مؤثر خواهد بود.»
ملیسا میتری، متخصص تغذیه، که نقشی در این پژوهش نداشت، توصیه میکند روزانه دستکم یک وعده از مواد غذایی حاوی آنتوسیانین بهویژه انواع توت استفاده کنید.
او به اپک تایمز گفت این وعده غذایی میتواند شامل نصف تا یک فنجان انواع توت، مانند بلوبری، تمشک سیاه، تمشک قرمز و توتفرنگی، یا مقداری انگور قرمز و بنفش، آلو و کلم قرمز باشد.
کسیدی میگوید لازم نیست فقط از میوهها و سبزیجات تازه استفاده کنید. توت یخزده و میوههای خشکشده هم حاوی آنتوسیانین هستند.
برای گنجاندن این مواد غذایی در رژیم روزانه خود به نکات زیر توجه کنید:
- انواع توت تازه یا یخزده را به غلات صبحانه یا ماست ساده اضافه کنید.
- همراه ناهار مقداری انگور یا یک عدد آلو میل کنید.
- کلم قرمز خردشده را به سالاد کلم اضافه کنید.
- اگر به توت تازه دسترسی ندارید، مقداری توت یخزده در فریزر نگهدارید.
هدف این است که یک رژیم غذایی متنوع و رنگارنگ داشته باشید، نه اینکه به مکملها متکی شوید یا بهدنبال یک ماده غذایی خاص بهعنوان «بهترین» گزینه باشید.
مورگان گفت: «این پژوهش بار دیگر نشان میدهد که داشتن رژیم غذایی متنوع و سرشار از ترکیبات گیاهی میتواند به پیشگیری از بیماریهای قلبیعروقی کمک کند.»

















