تحقیقات اخیر نشان میدهند که کافئین مثل ورزش و کاهش مصرف کالری باعث فعالسازی مسیرهای سلولی مشخصی میشود که روند پیری را کندتر میکنند.
احساسی که بعد از نوشیدن قهوه صبحگاهی تجربه میکنید، فقط مغزتان را تحت تأثیر نمیگذارد، بلکه تا عمق سلولها نفوذ کرده و با فعالسازی اهرمهای زیستی باعث کندتر شدن روند پیری میشود.
تحقیقات جدید نشان میدهد که کافئین برای سلولها مثل یک مربی خصوصی عمل میکند و به اندازهای به آنها فشار میآورد که باعث فعالسازی مسیرهای افزایش طول عمر میشود؛ درست مثل نتیجهای که ورزش یا کاهش مصرف کالری به همراه دارد.
جان-پاتریک آلائو، محقق فوقدکتری و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، به اپک تایمز گفت: «استرس تا حدی میتواند مفید باشد.»
سازوکار سلولی پشت طول عمر
این پژوهش که در نشریه سلول میکروبی انتشار یافته است، نشان میدهد که کافئین در سلولها واکنشی شبیه به استرس ایجاد کرده و مسیر طول عمر یا همان پروتئین کیناز فعالشده با آدنوزین منوفسفات را فعال میکند.
این پروتئین درون سلولها مثل نشانگر سوخت عمل میکند. زمانی که سطح انرژی کاهش مییابد یا سلول با استرس مواجه میشود، این پروتئین فعال شده و سلول را مجاب میکند که از منابع خود محافظت کند، آسیبها برطرف کرده و بخشهای معیوب را از طریق فرایند بازیافت پاکسازی کند.
براساس علم زیستشناسی، استرس مفرط به سلولها آسیب میزند، اما استرس اندک میتواند سلولها را به سازگاری و ترمیم وادارد و از افزایش آسیب جلوگیری کند. این فرایند به مرور زمان به سلامت بافتها کمک میکند و باعث افزایش طول عمر میشود.
آلائو میگوید: «مطالعه حاضر نشان میدهد که کافئین به سلولها استرس وارد میکند و باعث فعال شدن پروتئین کیناز فعالشده با آدنوزین منوفسفات میشود.»
به گفته آلائو، استرس اندکی که کافئین به سلولهای مخمر وارد میکند، باعث فعال شدن ژنهای محافظ شده و سلولها را وارد فاز ترمیم میکند. این فرایند از افزایش آسیب جلوگیری کرده و طول عمر سلولها را افزایش میدهد. آلائو میگوید مثل این است که دائماً یک مکانیک در کنارتان باشد و در اولین فرصت به مشکلات شما رسیدگی کند.
دکتر توماس ام. هالند، پزشکی که نقشی در مطالعه حاضر نداشت، میگوید: «فعال شدن این مسیر به واسطه کافئین نشان میدهد که این ماده میتواند انتخاب ارزشمندی برای رژیم غذایی شما باشد. در آینده میتوان از چیزی به سادگی قهوه صبحگاهی در طراحی رژیمهای غذایی یا شیوههای درمانی برای بهبود سلامت بلندمدت و کمک به درمان سرطان استفاده کرد.»
محققان در آزمایشات خود از سلولهای مخمر شکافتی استفاده کردند. یافتههای آنها را نمیتوان بهطور مستقیم به انسانها تعمیم داد، اما مسیرهای سلولی مخمرها شباهت زیادی به مسیرهای مرتبط با سلولهای انسانی دارند.
هالند یادآور شد که این مطالعه روی مخمر انجام شده و به میزان مصرف کافئین اشارهای نشده است، اما سایر تحقیقات نشان میدهند که مصرف متعادل کافئین میتواند مفید باشد.
خطرات بالقوه استرس ناشی از کافئین
استرس خفیف کافئین که به سلولها وارد میشود، به فعال شدن فرایندهایی کمک میکند که با طول عمر بیشتر ارتباط دارند. برای نمونه، استرس باعث تقسیم سلولی زودهنگام و کوچکتر شدن اندازه سلولها میشود. این واکنش همچنین باعث میشود که سلولها در مواجهه با آسیبهای دیانای بیدفاع بمانند، چرا که قبل از تقسیم فرصت کمتری برای شناسایی و رفع مشکلات دارند و این مسئله باعث میشود که آسیبها بدون هیچ مانعی تأثیر خود را بگذارند.
این امر برای افرادی که با بیماریهای ژنتیکی مانند آتاکسی تلانژکتازی دستبهگریبان هستند و در ترمیم آسیبهای مرتبط با دیانای مشکل دارند، خطرناکتر است.
آلائو گفت: «اگر جهشهای آتاکسی تلانژکتازی را تجربه کردهاید، کافئین گزینه خوبی برای شما نخواهد بود. اما اگر سالم هستید و با جهشها مواجه نشدهاید، به این دلیل است که با فعال شدن استرس، سازوکار ترمیم دیانای نیز در شما فعال میشود.»
با اینحال، آلائو یادآور شد که پرسشهای مهمی درباره نحوه انتقال تأثیر کافئین از سلولهای مخمر به انسان وجود دارد که بیپاسخ ماندهاند. سازوکار پروتئین کیناز فعالشده با آدنوزین منوفسفات در انسانها پیچیدهتر است و انواع مختلفی از این پروتئین در بافتهای گوناگون از جمله قلب و عضلات اسکلتی وجود دارد.
آلائو گفت که سیستم پروتئین کیناز فعالشده با آدنوزین منوفسفات در سلولهای سالم نقش محافظتی دارد، اما درصورت ابتلا به استرس متابولیک میتواند زمینهساز بقای سلولهای سرطانی شود.
مقدار بهینه کافئین برای افزایش طول عمر
چند مطالعه بزرگ نشان دادهاند که مصرف قهوه با زندگی طولانیتر و سالمتر ارتباط دارد. در مطالعهای که چندی پیش با حضور نزدیک به ۵۰ هزار خانم در مدت زمان ۳۰ سال انجام گرفت، مشخص شد خانمهایی که روزانه حدود ۳۱۵ میلیگرم کافئین یا یکونیم فنجان بزرگ قهوه مینوشیدند، از شانس بیشتری برای پیری سالم و عدم ابتلا به بیماریهای مزمن برخوردار بودند.
مطالعه دیگری که در مجله تغذیه انتشار یافته نشان میدهد افرادی که روزانه یک تا سه فنجان قهوه مینوشند، نسبت به کسانی که اهل قهوه نیستند، ۱۵ درصد کمتر در معرض خطر مرگومیر قرار دارند. این مطالعه همچنین نشان میدهد که فواید قهوه در قبال سلامتی درصورت مصرف شکر و چربیهای اشباع مانند خامه به حداقل میرسد.
هالند گفت: «مصرف روزانه ۲۰۰ تا ۴۰۰ میلیگرم کافئین معمولاً در بیشتر بزرگسالان بیخطر است و فوایدی هم دارد.»
هالند تأکید کرد که مصرف کافئین در کنار سبک زندگی متعادل اعم از رژیم غذایی همراه با سبزیجات و فعالیت بدنی منظم بیشترین فواید را به همراه خواهد داشت. او افزود که منابع طبیعی کافئین مانند قهوه و چای حاوی پلیفنلها و آنتیاکسیدانها هستند که به کاهش التهاب، بهبود سوختوساز و کاهش تنش اکسایشی کمک میکنند؛ عواملی که با کاهش خطر ابتلا به سرطان ارتباط مستقیم دارند.
ملیسا میتری، نویسنده و متخصص تغذیه، همچون هالند توصیه میکند که از مکملها و نوشیدنیهای انرژیزا پرهیز کنیم. «بعضی از نوشیدنیهای انرژیزا و مکملها حاوی اشکال غلیظتر کافئین مثل کافئین بدون آب هستند که دوز کافئین قویتری نسبت به قهوه دارند.»
میتری افزود که انجام تحقیقات بیشتر ضرورت دارد، اما مصرف متعادل کافئین در طول درمان سرطان با کاهش آسیبهای احتمالی ناشی از شیمیدرمانی به حفاظت از سلولهای سالم کمک میکند.
آلائو گفت: «کافئین باعث فعال شدن پروتئین کیناز فعالشده با آدنوزین منوفسفات میشود. این پروتئین بسیار حائز اهمیت است، زیرا به واسطه کاهش کالری و فعالیت بدنی فعال میشود و ثابت شده که کاهش مصرف کالری و ورزش با افزایش طول عمر ارتباط دارند.»
راهکارهای دیگر برای افزایش طول عمر
کافئین تنها مادهای نیست که با فعال کردن مسیرهای سلولی باعث افزایش طول عمر میشود. ترکیبات و رژیمهای غذایی دیگری نیز وجود دارد که روند افزایش طول عمر را هدف میگیرند.
برای نمونه، داروی راپامایسین بهطور مستقیم کمپلکس پروتئینی TORC1 را مهار میکند. این کمپلکس پروتئینی رشد سلولها و واکنش آنها به مواد مغذی را کنترل کرده و باعث کند شدن روند رشد سلولها میشود.
متفورمین، داروی پرمصرف دیابت که حساسیت به انسولین را بهبود میبخشد، بهطور مستقیم بر کمپلکس پروتئینی TORC1 اثر نمیگذارد، بلکه سطح انرژی سلول را پایین میآورد و پروتئین کیناز فعالشده با آدنوزین منوفسفات را فعال میکند.
پرخوری مزمن بهویژه با غذاهای سرشار از قند، نشاسته تصفیهشده و خوراکیهای فوقفرآوریشده باعث غیرفعال شدن پروتئین کیناز فعالشده با آدنوزین منوفسفات میشود و مسیر کمپلکس پروتئینی TORC1 را فعال میکند که با تسریع رشد و پیری سلولها همراه است.
آلائو گفت: «اگر در مصرف قند و غذاهای پرچرب غربی زیادهروی کنید، کمپلکس پروتئینی TOR همیشه فعال میماند و این مسئله باعث پیری میشود.»
اما رژیمهای غذایی محدود مانند رژیمهای کمپروتئین و فستینگ مقطعی باعث فعال شدن پروتئین کیناز فعالشده با آدنوزین منوفسفات شده و فرایند پاکسازی سلولی را که لازمه طول عمر است، به جریان میاندازد. «بدن اساساً شروع به خودخوری میکند که به نظر میرسد برای پاکسازی پروتئینهای آسیبدیده و مواردی از این دست ضرورت دارد.»
