شرکتهای خودروسازی چین در حال گسترش حضور خود در سراسر آفریقا هستند و قصد دارند با سرمایهگذاری گسترده در این قاره، سلطه خود بر بازار جهانی خودروهای برقی را حفظ کنند.
براساس گزارشها، خودروسازان چینی که از یارانههای کلان دولتی برخوردارند، چندین کارخانه در کشورهای آفریقایی احداث کردهاند یا در حال ساخت آنها هستند.
به گفته کارشناسان صنعت خودرو، هدف اصلی این کار دستیابی به بازارهای نوظهور در جنوب جهانی است؛ جایی که اقتصادها با سرعتی بیش از سایر نقاط جهان در حال رشد هستند و قدرتهای نوظهور ژئوپولیتیکی همچون هند، برزیل، عربستان سعودی، آفریقای جنوبی، نیجریه و کنیا را در بر میگیرد.
بهگفته تحلیلگران، دسترسی به منابع مواد معدنی حیاتی مورد نیاز برای باتری خودروهای برقی نیز از دیگر اهداف راهبردی چین در آفریقاست. همچنین، شرکتهای خودروسازی بزرگ و دولتی چین قصد دارند از هزینه پایین نیروی کار در آفریقا برای جبران زیانهای ناشی از تعرفههای سنگین در بازارهای غربی استفاده کنند.
ایالات متحده، تعرفهای ۲۵ درصدی برای خودروهای وارداتی دارد، اما برای خودروهای برقی ساخت چین، این تعرفه را به ۱۰۰ درصد رسانده تا از تولیدکنندگان داخلی محافظت کند.
اتحادیه اروپا نیز تعرفه واردات خودروهای برقی چینی را در برخی موارد تا ۴۵ درصد افزایش داده است.
انزوای خودروسازان محلی آفریقا
لیتون بیرد، تحلیلگر مستقل صنعت خودرو به اپکتایمز گفت که شرکتهای چینی طی سه سال گذشته بهشکل تهاجمی وارد بازار خودروی آفریقا شدهاند.
این شرکتها شامل خودروسازان دولتی همچون سِیک و دانگفنگ و همچنین شرکتهای خصوصی مانند بیوایدی، جیلی، چری و گریت وال موتورز هستند که همگی از یارانهها و سیاستهای حمایتی پکن بهرهمندند.
به گفته این تحلیلگر حوزه صنعت خوردو، خودروهای چینی بهواسطه قیمت پایین و امکانات فراوانی که معمولاً در مقابل برندهای گرانتر ژاپنی، اروپایی و آمریکایی دارند، توجه بازار آفریقا را به خود جلب کرده است.
این امکانات نظیر شیشهبالابر برقی، اتصال بلوتوث و مصرف سوخت پایین، عنوان شده است.
در یک سخنرانی در سال ۲۰۲۳ در پارلمان اروپا، اورزولا فون در لاین، رئیس کمیسیون اروپا، چین را به اشباع بازار جهانی با خودروهای برقی ارزانقیمت متهم کرد و گفت که قیمت این خودروها «با یارانههای هنگفت دولتی بهطور مصنوعی پایین نگه داشته شدهاند.»
برخی از بزرگترین تولیدکنندگان خودروهای برقی چین همچنان محصولاتی را که در بازار داخلی قادر به فروش آنها نیستند، روانه کشورهای در حال توسعه میکنند؛ اقدامی که موجب نارضایتی خودروسازان محلی شده، چراکه آنها توان رقابت با این قیمتهای پایین را ندارند.
داوی رودت، اقتصاددان مستقل اهل آفریقای جنوبی گفت این اتفاق «در حالی رخ میدهد که چین وعده داده کشورهای فقیرتر را در مرکز انقلاب جهانی انرژی قرار دهد.»
فروش خودروهای برقی در آینده انتظار میرود بهشدت افزایش یابد، زیرا بخش بزرگی از جهان در حال فاصلهگیری از سوختهای فسیلی است.
چین متعهد شده است که به سمت آیندهای بدون زغالسنگ حرکت کند، اما همچنان به ساخت نیروگاههایی که زغالسنگ میسوزانند، ادامه میدهد؛ سوخت فسیلی که بیشترین میزان انتشار کربن را دارد.
برخی از بزرگترین بازارهای خودروهای برقی در جنوب جهانی قرار خواهند داشت، از جمله قدرتهای نوظهور در آفریقا، جایی که رشد اقتصادی با سرعتی فراتر از سایر نقاط جهان در حال پیشروی است، زیرا این قاره در حال صنعتی شدن و گسترش پایههای تولیدی خود است.
اهمیت روزافزون جنوب جهانی
بر اساس تحقیقاتی که اخیراً توسط کارشناسان دویچه بانک، یکی از بزرگترین مؤسسات مالی جهان، انجام شده، جنوب جهانی اکنون یک «نیروی اقتصادی و جمعیتی بسیار مهم» به شمار میرود.
در گزارش این بانک آمده است: «تقریباً دو سوم جمعیت فعال سن کار در دنیا در جنوب جهانی سکونت دارند؛ بیش از ۴۰ درصد از انرژی و فلزات حیاتی مورد نیاز برای گذار به انرژی پاک در این منطقه تولید میشود؛ همچنین این منطقه حدود یک سوم تولید ناخالص داخلی جهانی (بر اساس برابری قدرت خرید)، یک چهارم حجم تجارت و سرمایهگذاری مستقیم خارجی و یک پنجم هزینههای نظامی جهان را به خود اختصاص داده است.»
در تحلیل این بانک آمده است که جنوب جهانی چیزی فراتر از عرصه رقابت ابرقدرتها خواهد بود و «این منطقه نقش مهمی در شکلدادن به نظم نوین جهانی از بازسازی زنجیرههای تأمین، جابجایی جمعیت، موفقیت در پایداری زیستمحیطی، سلطه دلار، سرنوشت جنگهای فناورانه تا تخصیص منابع، ایفا خواهد کرد.»
یک سازمان که به بررسی اقتصادهای در حال توسعه میپردازد، اعلام کرده است که در سالهای ۲۰۲۵ و ۲۰۲۶، دستکم ۴۴ کشور آفریقایی در هر سال از میانگین رشد جهانی (۳٫۲ و ۳٫۳ درصد) پیشی خواهند گرفت.
بر اساس این گزارش، شش مورد از ده اقتصاد دارای سریعترین رشد در سال ۲۰۲۵، در آفریقا قرار دارند و این روند احتمالاً در سال ۲۰۲۶ نیز تکرار خواهد شد.
در این گزارش برخی از این کشورها در سال ۲۰۲۵، سودان جنوبی با ۲۷٫۲ درصد، لیبی با ۱۳٫۶ درصد و سنگال با ۹٫۳ درصد رشد اقتصادی قرار دارند.
مایک ویتفیلد، عضو هیئت اجرایی انجمن تولیدکنندگان خودرو در آفریقا به اپک تایمز گفت که تمرکز اصلی چین در سرمایهگذاری روی خودروهای برقی در آفریقا، بر بزرگترین و سریعترین اقتصادهای قاره، همچون آفریقای جنوبی، نیجریه، مصر، الجزایر و اتیوپی است.
به گفته صندوق بینالمللی پول، این کشورها حدود ۱.۴ تریلیون دلار از مجموع تولید ناخالص داخلی ۲.۸ تریلیون دلاری قاره آفریقا را تشکیل میدهند و نیمی از کل فعالیت اقتصادی در این قاره را به خود اختصاص دادهاند.
داوی رودت، بیان کرد که چین کمونیستی همچنین علاقه زیادی به اقتصادهای حاشیهای آفریقا نشان میدهد؛ کشورهایی مانند لیبی، سنگال، اوگاندا، تانزانیا و اتیوپی که انتظار میرود در آینده رشد کنند.
لیتون بیرد، تحلیلگر مستقل صنعت خودرو گفت که شرکتهای خودروسازی چینی طی سه سال گذشته با شدت وارد بازارهای آفریقا شدهاند.
او افزود: «جذابیت بزرگ آنها قیمتشان است. آنها ارزان هستند، اما دارای امکاناتیاند که معمولاً در خودروهای گرانتر مانند تویوتا، فورد و نیسان میبینید.»
این تحلیلگر حوزه صنعت خودرو به اپکتایمز گفت: «از جمله این امکانات میتوان به پنجرههای برقی، اتصال بلوتوث و مصرف سوخت بهینه اشاره کرد.»
قمار چین کمونیستی در آفریقا
بیرد افزود: «برندهای اقتصادی و میانرده ژاپنی، اروپایی و آمریکایی که بهطور سنتی در آفریقا دیده میشوند، دارند جای خود را به برندهای چینی میدهند. چینیها این پیام را میدهند که در روشهای تولید مقرونبهصرفه، مقیاس اقتصادی و بازاریابی بهتر عمل میکنند، اما ما میدانیم واقعیت موفقیت آنها چیست.»
او بیان کرد که بازار خودروهای برقی در آفریقا در حال حاضر تنها شامل ۲۰هزار خودرو برقی و کمتر از هزار ایستگاه شارژ در سراسر این قاره ۵۴ کشوری با جمعیت ۱.۶ میلیارد نفری است.
این تحلیلگر افزود: «آیا واقعاً میتوان نام این کار را قمار گذاشت؟ وقتی دولتی میلیاردها دلار در اختیارتان میگذارد تا در فقیرترین و بیثباتترین قاره سیاسی جهان خودرو برقی بسازید، جایی که فقط چند هزار ایستگاه شارژ وجود دارد و تقاضا برای خودرو برقی هنوز اندک است؟»
او ادامه داد: «اینها نقاط ضعفی هستند که کشورهای دیگر را از سرمایهگذاری بازمیدارد. اما خودروسازان برقی چینی واقعاً نمیتوانند شکست بخورند، میتوانند؟ نه به این خاطر که خیلی عالی، شجاع یا آیندهنگر هستند، بخاطر اینکه با پول بابا بازی میکنند و یکبار دیگر، آفریقا زمین بازیشان شده است.»
در نشست سران همکاری چین و آفریقا که سپتامبر سال گذشته برگزار شد، شی جینپینگ، رهبر حکومت کمونیستی چین گفت که برنامه حکومتش برای گسترش خودروهای برقی در آفریقا بخشی از تعهد چین به فناوری انرژی تجدیدپذیر است. او این تلاش را «مدرنسازی» نامید و گفت آفریقا باید بخشی جداییناپذیر از آن باشد.
زاخله مثمبو، افسر سیاستگذاری در بنیاد بازار آزاد در ژوهانسبورگ، مانند بسیاری تحلیلگران دیگر، شباهتهای تاریخی را میبیند.
او به اپک تایمز گفت: «اگر به زمانی برگردیم که چین طرح کمربند و جاده را ۱۲ سال پیش راهاندازی کرد، اهداف بزرگی داشت که چندان متفاوت از آنچه امروز درباره پیشگامی چین در انقلاب جهانی انرژی سبز میشنویم نبود، اما در عمل، آن طرح تلاشی برای جبران ضررهای ناشی از ظرفیت مازاد در بخشهای صنعتی و زیرساختی چین بود.»
به گفته لیتون بیرد حرکت چین برای ورود به بازار خودروهای برقی آفریقا، بیش از آنکه برای حفظ محیطزیست باشد، تلاشی برای حل مشکل ظرفیت مازاد در بخشهای فناوری پاک است که چین در آنها متحمل زیانهای مالی سنگینی شده است.
او افزود: «خیلیها میگویند چین طمع کرده است و در این حوزهها بیش از حد سریع و سخت پیش رفته است و حالا بیش از حد تولید میکند، بهخاطر تعرفهها، تحت فشار است و سودی را که قبلاً میتوانست روی آن حساب کند، از دست داده است؛ چون دیگر نمیتواند به اندازه گذشته محصول به فروش برساند. حرکت به سوی آفریقا ناشی از این است که سرعت تولید در چین از تقاضا بیشتر شده و چین را وادار کرده است، به دنبال بازارهای جدید بگردد.»
مثمبو گفت این بازارهای جدید شامل نیجریه، غول اقتصادی نفتخیز آفریقا و کشورهای شمال آفریقا مانند الجزایر، مصر و مراکش میشود، جایی که اقتصادها در حال گسترش و تنوعیافتن هستند.
بر اساس پلتفرم اطلاعات تجاری استاتیستا، شرکت چینی بیوایدی حدود ۲۱ درصد از بازار جهانی خودروهای برقی را در اختیار دارد و بهطور فعال در صنعت خودروسازی و خودروهای برقی مراکش سرمایهگذاری میکند.
مثمبو گفت: «بیشترین سرمایهگذاریهای چین در همین کشورها اتفاق میافتد، هم در زمینه فروش محصولات جدید، هم ساخت کارخانهها. آنچه در مراکش میبینیم، بازتابی از چیزی است که چین در شرکای سرمایهگذاری آفریقایی خود به دنبال آن است.»
او افزود: «چین به دنبال کشورهایی با بخش خدمات قوی، بخش صنعتی و تولیدی در حال رشد و دولتهایی است که متعهد به انرژیهای تجدیدپذیر هستند.»
طبق گزارش موسسه تحقیقاتی کِن ریسرچ، بازار خودرو در مراکش که ۴.۵ میلیارد دلار ارزش دارد، تحت تأثیر عواملی مانند شهرنشینی، افزایش درآمد قابل تصرف و مشوقهای دولتی برای خودروهای برقی قرار دارد.
براساس گزارش پورتال انرژی آفریقا، پکن همچنین میلیاردها دلار در تولید باتری خودروهای برقی در مراکش سرمایهگذاری کرده است و چندین شرکت در حال ساخت یا برنامهریزی برای ساخت کارخانه در این کشور هستند.
مثمبو گفت که اتیوپی یکی دیگر از بازارهای آفریقایی است که در سالهای اخیر شاهد سرمایهگذاری سنگین چین بوده است.
او گفت: «دولت اتیوپی واردات خودروهای دارای موتور درونسوز (نوعی موتور است که در آن احتراق سوخت در داخل سیلندر اتفاق میافتد) را ممنوع کرده و همین دلیل استفاده گسترده از خودروهای برقی در اتیوپی است.»
سارا آصفا، خبرنگار اتیوپیایی که روندهای بازار خودروهای برقی را برای چندین نشریه پوشش میدهد، به اپک تایمز گفت که هزاران خودروی برقی ساخت چین اکنون در جادههای کشورش تردد میکنند.
لیتون بیرد بیان کرد که مصر، یکی از مراکز اصلی تولید خودرو در آفریقا، بهطور خاص بر جذب خودروسازان چینی تمرکز کرده است.
او گفت: «جیلی، چری، فاو، و امجی فقط برخی از شرکتهایی هستند که اکنون در مصر خطوط تولید و مونتاژ دارند.»
در سال ۲۰۲۴، شرکت بیوایدی اعلام کرد که با همکاری یک تولیدکننده محلی خودروهای برقی در شرق آفریقا، قصد دارد سالانه ۴۰هزار موتورسیکلت برقی در رواندا و کنیا تولید کند.
مثمبو گفت اگرچه آفریقا توان صرفنظر کردن از سرمایهگذاریهای خارجی را ندارد، اما باید در برخورد با رژیم کمونیستی چین «از خود بیتفاوتی نشان ندهد.» او افزود: «چین کمونیستی کار خیریه انجام نمیدهد.»
مثمبو افزود: «وقتی چین در سراسر آفریقا کارخانههای خودروی برقی میسازد، میتوانید مطمئن باشید که فقط برای کمک به آفریقا نیست. در برخی موارد شاید چنین نتایجی هم حاصل شود و آفریقا منافع محدودی کسب کند، اما باید سرمایهگذاریهای چین را آنطور که هست دید؛ این سرمایهگذاری برای آینده حکومت چین و نه آینده دیگران است.»
او هشدار داد: «آفریقا باید مراقب باشد که چین، گذار این قاره به منابع انرژی پاک و تمام حوزههای وابسته به آن، مانند باتریهای خودرو برقی و صنعت خودروسازی را به کنترل خود درنیاورد. بسیاری از مواد معدنی حیاتی آفریقا اکنون در کنترل چینیهاست و آفریقا باید از این مسئله درس بگیرد. قراردادهایی که با چین بسته میشود، باید به سود مردم آفریقا باشد.»
