نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو، تحلیلگر اقتصادی چین
برآورد اخیر نهادهای اطلاعاتی آمریکا نشان میدهد که زرادخانه هستهای چین از مرز ۶۰۰ کلاهک فراتر رفته و پیشبینی میشود که تا سال ۲۰۳۰ از مرز هزار کلاهک نیز عبور کند؛ اتفاقی که استیلای هستهای آمریکا و سالها برنامهریزی راهبردی این کشور را به شکل اساسی به چالش خواهد کشید.
کیتی بریت، سناتور جمهوریخواه آلاباما، در جریان یکی از جلسات اخیر سنا اعلام کرد که چین در حال ساخت دستکم ۲۸ رآکتور هستهای است؛ یعنی نزدیک به نیمی از کل رآکتورهایی که در سراسر جهان در دست احداث هستند. این توسعه غیرنظامی همزمان با یک تقویت نظامی بزرگ صورت گرفته که نهادهای اطلاعاتی آمریکا آن را بزرگترین توسعه هستهای چین از زمان نخستین آزمایش اتمی این کشور در سال ۱۹۶۴ میدانند.
تغییر رویکرد حزب کمونیست چین از سیاست هستهای دفاعی به توان فزاینده تهاجمی، یک نقطه عطف راهبردی است و برنامهریزی دفاعی آمریکا را با چالشهای تازهای مواجه میکند.
اسکات دیژارلی، نماینده جمهوریخواه تنسی گفت که احیای رقابت بین قدرتهای بزرگ به دوران ثبات نسبی و کوچک کردن زرادخانهها پس از جنگ سرد پایان داده است. او شرایط کنونی را «یک محیط سهقطبی جدید» دانست و از شکلگیری توازن هستهای بین آمریکا، چین و روسیه گفت که بهمراتب بیثباتتر از گذشته بوده و رقابتیتر شده است.
به گزارش انستیتوی بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم، چین از سال ۲۰۲۳ سالانه حدود ۱۰۰ کلاهک هستهای به زرادخانه خود اضافه کرده و برنامه هستهای این کشور سریعترین رشد را در بین کشورهای جهان دارد. این تغییر به منزله یک گسست آشکار از هنجارهای تاریخی است.
چین تا پیش از سال ۲۰۲۰ در چارچوب راهبرد موسوم به بازدارندگی حداقلی حدود ۲۰۰ کلاهک هستهای در اختیار داشت؛ وضعیتی که نزدیک به نیم قرن پابرجا مانده بود. گسترش زرادخانه هستهای چین در یک دهه اخیر از یک توسعه پنجبرابری حکایت دارد.
رژیم چین نهتنها در حال گسترش زرادخانه خود است، بلکه در زمینه فناوریهای پیشرفته نیز گامهای بلندی برداشته است. گزارش ارزیابی تهدیدات جهانی ۲۰۲۵ سازمان اطلاعات دفاعی آمریکا نشان میدهد که پکن بهطور گسترده در حال توسعه گلایدرهای هایپرسونیک است که با هدف تضعیف پدافند آمریکا تولید شدهاند. یکی از نگرانکنندهترین پیشرفتها به سامانه بمباران اوربیتالی مربوط میشود که امکان پرتاب موشک به دور زمین و حملات هایپرسونیک را فراهم میکند و میتواند سامانههای هشدار زودهنگام آمریکا را دچار مشکل کند.
پکن همزمان اعلام کرد که ساختار عریض و طویل نظامی خود را بازسازی کرده و نیروی هوافضای ارتش آزادیبخش خلق، نیروی سایبری، نیروی پشتیبانی اطلاعات و نیروی پشتیبانی لجستیکی مشترک خود را مستقیماً تحت فرماندهی کمیسیون مرکزی نظامی قرار داده است؛ نهادی که به دست شی جینپینگ و دیگر فرماندهان ارشد اداره میشود. این تحول از تمرکز فزاینده ارتش آزادیبخش خلق بر حوزههای فضا، سایبری و جنگ الکترونیک حکایت دارد؛ حوزههایی که بهعنوان ابزارهای نامتقارن برای زمینگیر کردن سامانههای اطلاعاتی دشمن به کار گرفته میشوند و میتوانند توانمندیهای دفاعی آمریکا را در جریان جنگ هستهای تضعیف کنند یا آنها را بهطور کامل از کار بیاندازند.
در راستای این تحول، رژیم چین در حال توسعه سامانههایی است که زیرساختهای فرماندهی، کنترل و ارتباطات هستهای آمریکا را تهدید میکنند. این سامانهها شامل تسلیحات ضدماهواره، ابزارهای پیشرفته سایبری و سامانههای هایپرسونیک هستند که برای گریز از دست سامانههای هشدار زودهنگام طراحی شدهاند و امکان انجام حملات ضربتی را فراهم میکنند.
نیروی هوایی و دریایی حزب کمونیست چین همچنان در حال نوسازی است و به سمت تشکیل نیروهای مشترک پیشرفته و توانمند قدم برمیدارد. چین سال گذشته از جت جنگنده نسل پنجم جی-۳۵آ رونمایی کرد که میتواند از روی ناوهای هواپیمابر دست به عملیات بزند. این تحولات حکمِ همان قدرتنماییهای متعارف را دارند، اما سامانههای مربوط به توسعه تسلیحات هستهای این کشور نیز در حال گسترش هستند.
نیروی موشکی ارتش آزادیبخش خلق اکنون حدود ۹۰۰ موشک بالستیک کوتاهبرد (کمتر از هزار موشک در سال ۲۰۲۳)، هزار و ۳۰۰ موشک بالستیک میانبرد (بیش از هزار موشک قبلی)، ۵۰۰ موشک بالستیک دوربرد (بدون تغییر)، ۴۰۰ موشک بالستیک قارهپیما (بیش از ۳۵۰ موشک قبلی) و ۴۰۰ موشک کروز زمینی (بیش از ۳۰۳ موشک قبلی) در اختیار دارد که بسیاری از آنها قابلیت دوگانه دارند و قادر به حمل کلاهک هستهای هستند.
زیرساختهای فیزیکی مرتبط با گسترش توان هستهای چین نیز با شتاب قابلتوجهی در حال توسعه هستند. به گزارش انستیتوی بینالمللی پژوهشهای صلح استکهلم، چین تا ژانویه ۲۰۲۵ حدود ۳۵۰ سیلوی جدید موشکهای بالستیک قارهپیما را در سه منطقه بزرگ بیابانی در بخش شمالی و سه منطقه کوهستانی در بخش شرقی ساخته یا به مراحل پایانی ساخت آنها نزدیک شده است. گزارش پنتاگون از قدرت نظامی چین در سال ۲۰۲۴ نشان میدهد که این کشور ۵۵۰ پرتابگر برای موشکهای بالستیک قارهپیما دارد که تعدادشان بیشتر از آمریکا است، اما هنوز همه سیلوها به پرتابگر مجهز نشدهاند.
فدراسیون دانشمندان آمریکایی تأکید دارد که چین از نظر هستهای هنوز به پای آمریکا نمیرسد. با اینحال، روند کنونی نشان میدهد که چین ممکن است تا پایان دهه جاری از نظر تعداد موشکهای بالستیک قارهپیما به روسیه یا آمریکا برسد که آن هم به تصمیمات آتی این کشور درخصوص ساختار نیروها بستگی دارد.
نوسازیهای کنونی رژیم چین از گرایش به یک دکترین هستهای منعطفتر حکایت دارند. موشکهای هستهای میانبرد و دوربرد چین، نیروهای آمریکایی مستقر در هند-آرام و متحدانی مانند کره جنوبی و ژاپن را در تیررس خود دارند. در سوی مقابل، آمریکا تسلیحات هستهای خود را در منطقه مستقر نکرده است. این عدم تقارن جغرافیایی باعث میشود که چین در مناقشات منطقهای برتری تاکتیکی پیدا کند.
گسترش تسلیحات هستهای چین با اهداف راهبردی فراگیر حزب کمونیست همخوانی دارد: استیلا در شرق آسیا، به چالش کشیدن رهبری جهانی آمریکا، پیگیری اتحاد دوباره با تایوان و دستیابی به خودکفایی در حیطه فناوری تا سال ۲۰۲۷ و ۲۰۳۵.
در عینحال، توان واکنش هستهای آمریکا با محدودیتهای قابلتوجهی مواجه است. موشکهای بالستیک قارهپیمای مینوتمن ۳ سالها پیش منقضی شدهاند و برنامه جایگزینی آنها با موشکهای سنتینل با مشکل افزایش هزینهها و تأخیر در روند توسعه روبهروست. ناوگان زیردریاییهای کلاس اوهایو نیز منسوخ شده و بین سالهای ۲۰۲۷ تا ۲۰۴۰ به پایان عمر عملیاتی خود نزدیک میشود؛ مسئلهای که خطر بروز شکاف در توان سهگانه هستهای آمریکا را در سالهای آتی افزایش میدهد.
این چالشها با نزدیک شدن به زمان انقضای پیمان استارت نو در فوریه ۲۰۲۶ پیچیدهتر خواهد شد. این پیمان که در سال ۲۰۱۰ بین آمریکا و روسیه به امضا رسید، تعداد کلاهکها و پرتابگرهای راهبردی هردو کشور را محدود میکند، اما شامل حال چین نمیشود. هدف از امضای این پیمان تقویت ثبات بوده است، اما درعمل دست آمریکا را برای ارتقای ظرفیت توان هستهای خود در پاسخ به گسترش سریع زرادخانه چین بسته است.
نیروی هوایی آمریکا آمادگی خود را برای استقرار تسلیحات هستهای بر روی موشکهای بالستیک قارهپیمای مینوتمن ۳ و بمبافکنهای راهبردی اعلام کرده که درصورت دریافت مجوزهای لازم در دستور کار قرار میگیرد. اگر پای محدودیتهای الزامی پیمانها در میان نباشد، آمریکا میتواند زرادخانه خود را با افزودن کلاهکهای بیشتر به سامانههای فعلی تقویت کند. حفظ برتری راهبردی همچنان ممکن است و تحقق آن برای حفاظت از آمریکا در برابر تهدید فزاینده حزب کمونیست چین امری ضروری و فوری است.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
