یک مأمور پیشین اطلاعاتی چین میگوید شناسایی جاسوسان متعدد پکن که در کشورهایی مانند کانادا و ایالات متحده فعالیت میکنند دشوار است؛ اما با این حال نشانههایی وجود دارد که میتواند هویت پنهان آنها را آشکار کند.
این مأمور سابق که با نام مستعار «اریک» شناخته میشود، در سال ۲۰۲۳ به استرالیا پناهنده شد.
اریک به اپک تایمز گفت او بیش از ۱۰ سال، از سال ۲۰۰۸ تا زمانی که در سال ۲۰۲۲ به چین فراخوانده شد، برای وزارت امنیت عمومی چین کار کرده است. او میگوید یک فعال طرفدار دموکراسی بوده و مجبور شده برای رژیم چین کار کند و زمانی که شرایط فراهم شد، جدا شد.
اریک در دوران فعالیت مخفی خود، مخالفان سیاسی در خارج از کشور را زیر نظر داشت. یکی از مأموریتهای او نظارت بر «هوآ یونگ»، مخالف چینی مقیم خارج بود که بهطور علنی از حزب کمونیست چین و رهبر آن، «شی جینپینگ»، انتقاد میکرد.
پرونده «هوآ» زمانی در کانادا بسیار خبرساز شد که او در اواخر سال ۲۰۲۲ هنگام کایاکسواری در سواحل بریتیش کلمبیا جان باخت.
اریک گفت؛ اگرچه او نمیتواند با قطعیت بگوید مرگ هوآ قتل بوده یا حادثه، اما این احتمال که حزب کمونیست چین پشت مرگ او باشد «قابل رد کردن نیست.»
پلیس سوارهنظام سلطنتی کانادا اعلام کرده است که این مرگ مشکوک نیست.
شناسایی جاسوسان چین
اریک به اپک تایمز به زبان چینی گفت تشخیص اینکه آیا فردی در خارج از چین بهعنوان جاسوس فعالیت میکند یا نه، میتواند «بسیار دشوار» باشد و حتی برای نهادهای حرفهای اطلاعاتی نیز به تلاش گسترده نیاز داشته باشد.
او گفت: «برخی جاسوسان بهخوبی پوشش دارند و تواناییهای هر جاسوس متفاوت است. درباره کسانی که توانمندی بالایی دارند، شناسایی آنها میتواند بهشدت دشوار باشد.»
او با این حال اشاره کرد که نظامهای اطلاعاتی در حکومتهای اقتدارگرا دارای «نقصها و ضعفهای ذاتی» هستند که افرادی که بهعنوان مأمور مخفی فعالیت میکنند «نمیتوانند بهطور کامل بر آنها غلبه کنند». برای نمونه، او گفت جاسوسان همیشه نمیتوانند خودشان تصمیم بگیرند و در بسیاری موارد باید از مافوقهای خود تأیید بگیرند.
اریک گفت آزمودن اینکه آیا یک فرد میتواند بهطور مستقل تصمیم بگیرد یا نه، یکی از راههای تشخیص جاسوس بودن اوست. او افزود در برخی موضوعات، عوامل پکن ممکن است تنها با کلمات مبهم یا وعدههای شفاهی پاسخ دهند و در همان لحظه تصمیم قطعی نگیرند؛ زیرا باید ابتدا موضوع را به مقامهای بالاتر گزارش کنند.
اریک گفت: «این به مخالفان خارج از کشور راهی برای آزمودن افراد میدهد؛ اینکه ببینند آیا کسی میتواند در مسائل مهم در همان لحظه تصمیم بگیرد یا نه. اگر فردی نتواند درباره بسیاری از امور بهتنهایی تصمیم بگیرد و زمان واکنش او بسیار طولانی باشد، ظن اینکه او ممکن است مأمور باشد افزایش مییابد.»
او همچنین اشاره کرد مأمورانی که «پوشش ضعیفی» دارند ممکن است در گفتوگو حالت گناهکارانه یا طفرهرو نشان دهند، «با نگاههای مضطرب و تردید»؛ اما تشخیص این نشانهها به تجربه شخصی و شهود نیاز دارد.
کانادا یکی از «اهداف کلیدی» چین
اریک گفت کانادا بهدلیل سیاستهای مهاجرتی آسانگیرانهتر، توانمندیهای ضدجاسوسی کمتر نسبت به ایالات متحده، و عضویت در نهادهای مهمی مانند اتحاد «پنج چشم» که از اهداف مهم حزب کمونیست چین بهشمار میروند، یکی از «اهداف کلیدی» پکن است.
او گفت: «کانادا از نگاه حزب کمونیست چین کشوری نسبتاً آسان برای نفوذ است. برای نمونه، سیاستهای مهاجرتی آن در مقایسه با دیگر اعضای اتحاد پنج چشم آسانگیرانهتر و فراگیرتر است. این موضوع به حزب کمونیست چین فرصتهای بیشتری میدهد تا افراد خود را اعزام کند و شبکه ایجاد کند.»
او افزود ایالات متحده نسبت به کانادا از توانمندیهای «بسیار قدرتمندتر اطلاعاتی و ضدجاسوسی» برخوردار است و این امر به پکن «فضای بیشتری برای فعالیت» در کانادا میدهد.
به گفته او، نفوذ در کانادا همچنین به حزب کمونیست چین امکان میدهد به دادههای حساس متحدان کانادا که از طریق اتحادهایی مانند پنج چشم بهاشتراک گذاشته میشود دسترسی پیدا کند؛ اتحادی که ایالات متحده نیز عضو آن است.
او گفت: «بهدلیل نزدیکی کانادا به ایالات متحده، حزب کمونیست چین گاهی ترجیح میدهد ابتدا مأموران خود را به آنجا بفرستد؛ ورود و خروج به ایالات متحده از طریق کانادا امنتر است تا اینکه مستقیماً زیر نظارت قدرتمند ضدجاسوسی آمریکا فعالیت کنند.»
او افزود: «با توجه به همه این عوامل، جای تعجب نیست که نفوذ حزب کمونیست چین در کانادا بهویژه جدی باشد.»
«چن یونگلین»، جاسوس پیشین چین، در سال ۲۰۰۵ و در زمانی که به استرالیا پناهنده شد، گفته بود حزب کمونیست چین حدود هزار جاسوس فعال در کانادا دارد.
«چارلز برتون»، پژوهشگر مسائل چین، در ۲۷ نوامبر ۲۰۲۴ به کمیته آییننامه و امور مجلس عوام کانادا گفت رژیم چین در مقایسه با هر کشور دیگری ــ بهجز همسایه جنوبی و متحد نزدیک کانادا یعنی ایالات متحده ــ حضور دیپلماتیک بسیار گستردهتری در کانادا دارد.
او گفت در حالی که ژاپن حدود ۴۰ دیپلمات در کانادا دارد و هند حدود ۳۰ دیپلمات، چین ۱۷۶ دیپلمات در کانادا مستقر کرده است؛ و افزود کانادا «چیزی نزدیک به این تعداد دیپلمات در چین ندارد.»
برتون گفت: «سؤال این است که آیا دیپلماتهای چینی آنقدر ناکارآمد هستند که برای انجام وظایف مشروع دیپلماتیک به چنین تعداد بالایی نیاز دارند، یا اینکه حدود ۷۰ درصد آنها درگیر جاسوسی، عملیات نفوذ، آزار و اذیت کاناداییهای با تبار چینی، و فعالیتهای دیگری هستند که با وظایف دیپلماتیک آنها سازگار نیست؟»
اریک به اپک تایمز گفت همه ادارات امنیت عمومی استانی و وزارتخانههای چین، نه فقط نهادهای مرکزی، افرادی را به خارج اعزام میکنند. او خاطرنشان کرد اگر همه افرادی که با فعالیتهای رژیم چین همکاری میکنند در نظر گرفته شوند، شمار افراد فعال برای پکن در کانادا میتواند از هزار نفر فراتر رود؛ از جمله کسانی که دانشجویان را برای زیر نظر گرفتن همکلاسیها جذب میکنند، گزارش تهیه میکنند یا به گردهماییهای مخالفان میروند تا عکس بگیرند، مزاحمت ایجاد کنند و اخلال بهوجود آورند.
او افزود فالون گونگ یکی از اهداف اصلی حزب کمونیست چین است و رژیم، تمرینکنندگان آن را در خارج از کشور بهدقت زیر نظر دارد.
او گفت پکن برای برخورد با مخالفان در داخل چین، بهشدت به ابزارهای فنی مانند دوربینهای نظارتی و کلانداده متکی است. در مقابل، برای مواجهه با مخالفان در خارج از کشور بیشتر بر اطلاعات انسانی و عملیات سایبری، از جمله کاشت بدافزار در رایانههایی با سامانههای امنیتی ضعیف، تکیه میکند.
این مأمور پیشین چین گفت کانادا و متحدانش در صورتی میتوانند با این مسئله مؤثرتر مقابله کنند که اولویت مناسبی برای آن قائل شوند.
اریک گفت: «اگر دولتهای غربی ــ از جمله کشورهای پنج چشم ــ این موضوع را جدی بگیرند، به باور من توانایی مقابله با جاسوسی حزب کمونیست چین را دارند.» او افزود نهادهای اطلاعاتی غرب باید با یکدیگر همکاری کنند و با جوامع چینی و گروههای هدف تعامل داشته باشند تا با نفوذ پکن مقابله کنند.
او گفت: «هیچ کشوری بهتنهایی نمیتواند بهطور مؤثر با حزب کمونیست چین مقابله کند. این حزب بهدلیل جمعیت گسترده خود اغلب از راهبرد موج انسانی در فعالیتهای اطلاعاتی استفاده میکند. حتی کشوری به بزرگی ایالات متحده نیز ممکن است بهتنهایی با چالش روبهرو شود. همکاری و تبادل اطلاعات میان متحدان ضروری است.»
نگرانیها درباره مداخله خارجی و سرکوب فراملی رژیم چین در کانادا، پس از انتشار درزهای اطلاعاتی در رسانهها طی سالهای اخیر افزایش یافته است. یک تحقیق عمومی درباره مداخله خارجی در گزارش سال ۲۰۲۴ خود اعلام کرد چین «فعالترین عامل مداخله خارجی در هدف قرار دادن نهادهای دموکراتیک کانادا» است.
پرونده «هوآ یونگ»
اریک گفت فعالیت او در کانادا بهعنوان مأمور مخفی پکن عمدتاً بر پرونده «هوآ یونگ» متمرکز بود، هرچند «اهداف بسیار دیگری» نیز وجود داشت.
او اشاره کرد که هوآ بهطور منظم از رهبر چین «شی جینپینگ» و حزب کمونیست چین انتقاد میکرد و به همین دلیل به هدف این حزب تبدیل شده بود. بسیاری از مردم از اینکه هوآ توانسته بود از چین بگریزد شگفتزده شدند و میپرسیدند او چگونه موفق شده است؛ اما اریک گفت رژیم چین «همیشه نفوذناپذیر نیست» و خلأهایی وجود دارد.
اریک گفت: «اگر در لحظهای غیرمنتظره اقدام جسورانه و ناگهانی انجام دهید، گاهی ممکن است موفق شوید.» او افزود کنترلهایی که بر رفتوآمد و خروج مرزی هوآ اعمال شده بود «احتمالاً هنوز چندان سختگیرانه نبوده است.»
هوآ پس از خروج از چین نیز به فعالیتهای ضدحزب کمونیست چین ادامه داد و حرکتهایی برای مخالفت با رژیم سازماندهی کرد.
اریک گفت: «اگر فقط یک فرد از آنها انتقاد کند، شاید چندان اهمیتی ندهند؛ اما وقتی مخالفت سازمانیافته ایجاد شود، آن را جدی میگیرند.» او افزود بر همین اساس مأموریت یافته بود که هوآ را زیر نظر بگیرد.
هوآ ابتدا در تایلند ساکن شد؛ اما در سال ۲۰۲۱ با ویزای حمایت بشردوستانه به کانادا آمد. بنا بر اعلام پلیس سوارهنظام سلطنتی کانادا، او در نوامبر ۲۰۲۲ هنگام کایاکسواری در سواحل «سانشاین کوست» در بریتیش کلمبیا غرق شد. پلیس اعلام کرده است که تحقیقات کامل در این پرونده انجام شده و این مرگ مشکوک تشخیص داده نشده است.
اریک میگوید همچنان نسبت به این پرونده تردیدهایی دارد و افزود گروههای دیگری از مأموران مخفی چین نیز در کانادا روی پرونده هوآ کار میکردند.
به گفته اریک، وظیفه او در این پرونده نزدیک شدن به هوآ و بهدست آوردن اطلاعات دقیق درباره او، از جمله محل رفتوآمد و محلهای اقامتش بود. او گفت گمان میبرد رژیم قصد داشته محل اقامت هوآ را دقیق شناسایی کرده و علیه او اقدام کند؛ اما «هرگز عمداً در این کار به آنها کمک نکرد» و تلاش ویژهای هم برای یافتن نشانی محل زندگی هوآ انجام نداد.
اریک گفت: «در بسیاری از مأموریتها، عمداً کارها را طول میدادم یا از روشهای گوناگون استفاده میکردم تا مأموریتها عملاً به جایی نرسد.»
او همچنین گفت مافوق مستقیمش نسبت به او تردیدهایی داشت. در گفتوگویی که اریک پیشتر آن را علنی کرده بود، یکی از مافوقهایش ابراز نارضایتی یا سوءظن کرده و گفته بود پس از این همه سال، اریک به دستگیری هیچ مخالفی کمک نکرده و همواره رفتاری بیانگیزه داشته است.
با این حال، اریک گفت حتی اگر مافوقش به او مشکوک بوده، نمیتوانسته تحقیق رسمی علیه او آغاز کند؛ زیرا اگر تحقیق مشکلی درباره اریک آشکار میکرد، آن مافوق نیز بهدلیل مسئولیتش درگیر میشد. او گفت: «حتی اگر تردید داشته باشد، ممکن است بهدلیل نگرانی از آسیب دیدن منافع خودش تحقیق نکند.»
خارج شدن از حزب کمونیست چین
اریک گفت پیش از آنکه به مأمور مخفی تبدیل شود، طرفدار دموکراسی بوده و «ذهنیتی ضدکمونیستی» داشته است. او به یک گروه طرفدار دموکراسی پیوسته بود؛ اما گفت رژیم چین از این موضوع باخبر شد و با تهدید به زندان و درگیر کردن خانوادهاش، او را تحت فشار گذاشت تا برای آن کار کند.
اریک گفت: «من تصمیم گرفتم بهطور موقت سازش کنم. در واقع آن زمان برنامهای در ذهن داشتم؛ ابتدا بهصورت لفظی سازش کنم و فعلاً سر خم کنم و بعد ببینم چه باید کرد.»
او میگوید در سال ۲۰۲۲ به چین فراخوانده شد و مأموریتهایش رو به کاهش گذاشت و تا اوایل سال ۲۰۲۳ بهطور کامل ارتباط خود را قطع کرد و به استرالیا پناهنده شد.
