معاون وزیر راه و شهرسازی جمهوری اسلامی از بروز مشکل جدی در حملونقل دریایی ایران به دلیل کاهش آب دریای خزر خبر داد.
سعید رسولی، سرپرست سازمان بنادر و دریانوردی و معاون وزارت راه و شهرسازی به ایلنا گفته است کاهش آب دریای خزر به مساله جدی در بنادر شمالی خزر تبدیل شده است. این بنادر نیاز به لایروبیهای وسیعی دارند. این وضعیت باعث شده است که تردد کشتیهای بزرگ با حجم بار بالا در خزر دچار مشکل شوند.
این رسانه داخلی ایران به نقل از آمار سازمان بنادر و کشتیرانی گزارش داده است که بنادر شمالی ایران در سال ۲۰۲۴ میلادی نسبت به سال ۲۰۲۳ با کاهش ۳۳ درصدی در عملکرد کانتینری خود مواجه شدهاند.
در شهریور ماه سال گذشته امید صدیقی، مدیرکل دفتر بررسی و مقابله با آلودگیهای دریایی سازمان حفاظت محیط زیست درباره کاهش تراز آب دریای خزر و عواقب آن در سالهای آینده هشدار داد و گفت: «نوسانات سطح آب در این دریا یک پدیده طبیعی است که در ۵۰۰ سال اخیر نیز مشاهده شده است. اما از سال ۱۳۷۴ به بعد، کاهش تراز آب شدت گرفته و به نگرانیهای جدی منجر شده است.»
او خاطرنشان کرد در سالهای اخیر، ساحلنشینان در مناطق شمالی شاهد عقبنشینی آب دریا بودهاند، به طوری که در برخی نقاط، بنادر و تأسیسات ساحلی در معرض خطر قرار گرفتهاند.
این مقام افزود: «اگر روند کاهش تراز آب ادامه پیدا کند، تالابهای مهمی چون میانکاله و خلیج گرگان به طور کامل خشک خواهند شد.»
دریای خزر قربانی سدسازیهای بیرویه
مهدی زارع استاد زمینشناسی درباره دلایل کاهش آب دریای خزر به رکنا گفته است: «رودخانه ولگا که منشا آن در روسیه است، منبع اصلی آب برای دریای کاسپین (خزر) است که حدود ۸۰ درصد از کل ورودی آن را تشکیل میدهد. رودخانههای دیگری مانند اورال از قزاقستان و روسیه، کورا از آذربایجان و گرجستان و رودخانههای کوچکتر از ایران و ترکمنستان، ۲۰ درصد باقیمانده را تامین میکنند. حوضه رودخانه ولگا روسیه سالانه تقریباً ۲۴۰ تا ۳۰۰ کیلومتر مکعب آب و رودخانه اورال حدود ۸ کیلومتر مکعب در سال فراهم میکند.»
او با بیان اینکه رودخانه ولگا قبل از رسیدن به دریای خزر از خاک روسیه میگذرد، افزوده است که روسیه تنها کشوری است که حجم آب ولگا را که مهمترین تامینکننده آب دریای خزر است، کنترل میکند. آبشار ولگا کاما شامل مجموعهای از ۱۱ سد و مخزن بزرگ آب برای انرژی آبی، آبیاری و استفاده شهری است.
این استاد زمینشناسی خاطرنشان کرده است که وجود سامانههای هیدرولیکی (سدها) بر روی رودخانه ولگا در یک و نیم دهه گذشته بیشترین اثر را بر کاهش آب دریای خزر داشته است.
زارع همچنین با اشاره به تاثیر جنگ سه ساله روسیه و اوکراین بر وضعیت آبی رودخانه ولگا گفته است که روسیه در زمان جنگ با اوکراین به دلیل محدودیت در صادرات نفت و گاز، بیشتر به منابع انرژی داخلی از جمله انرژی آبی از سدهای ساختهشده بر روی رودخانه ولگا تکیه کرده است. تنش با غرب و اعمال تحریمها نیز باعث افزایش تولید این کشور در بخشهای دفاعی، تولید و معدنی در منطقه ولگا شد. همچنین تولید فولاد، مواد شیمیایی و تسلیحات نظامی به حجم زیاد آب نیاز دارد که روسیه برای تامین نیاز خود از رودخانه ولگا استفاده کرده است.
او افزوده است اگر کاهش جریان آب ورودی ولگا به خزر تداوم یابد، آب این دریا تا سال ۲۱۰۰ میلادی میتواند ۲۵ تا ۵۰ درصد از مساحت سطح خود را از دست بدهد، در نتیجه اکوسیستمهای آن، مانند زیستگاه ماهیان خاویاری و شیلات به شدت تخریب خواهد شد. همچنین کاهش شدید آب خزر باعث ازبین رفتن تالابها، تنوع زیستی و ظرفیتهای کشتیرانی خواهد شد.
پژوهشگران دانشگاه تهران با انتشار تحقیقی در سال ۲۰۲۴ میلادی هشدار دادند که سرنوشتی مشابه دریاچه ارومیه در انتظار تالاب انزلی است.
این محققان با بررسی تصاویر ماهوارهای و مدلهای هیدرولوژی نشان دادند که از دهه ۱۹۳۰ به بعد حدود ۸۰ درصد مساحت این تالاب از بین رفته و ممکن است این تالاب تا سال ۲۰۶۰ کاملاً خشک شده یا در بهترین حالت نهایتاً به یک تالاب فصلی تبدیل شود.
تالاب انزلی سالهاست مورد هجوم فاضلاب، رسوبات و تهدید کاهش سطح آب دریای خزر قرار گرفته است و برخی پژوهشها پیشبینی میکنند که تا پایان قرن جاری، دیگر این تالاب وجود نخواهد داشت.
