کنار گذاشتن یک آمینواسید خاص از رژیم غذایی امکانپذیر نیست، زیرا مواد غذایی بهطور طبیعی حاوی آمینواسیدهای مختلف هستند و کاهش مقدار یکی از آنها مستلزم آن است که دارو یا مکمل مصرف کنیم.
میزان مصرف پروتئین و محدود کردن آمینواسیدها جزو موضوعات بحثبرانگیز دنیای تغذیه به شمار میآید. ایزولوسین، یکی از ۹ آمینواسید شاخهدار ضروری که در مواد غذایی پروتئیندار یافت میشود، در رابطه با نقش خود در افزایش طول عمر در مرکز توجه قرار گرفته است.
اخیرا در تیترهای خبری انگلیسی آمده است که کنار گذاشتن یک آمینواسید میتواند سلامتی ما را تحت تأثیر بگذارد. مثلا میگویند که «یک تغییر ساده در رژیم غذایی میتواند طول عمر شما را تا ۳۳ درصد افزایش دهد».
کنار گذاشتن یک آمینواسید خاص مانند ایزولوسین از رژیم غذایی انسان غیرممکن است، زیرا مواد غذایی بهطور طبیعی حاوی آمینواسیدهای مختلف هستند و هیچ غذایی وجود ندارد که فاقد ایزولوسین باشد.
در این مقاله بهعنوان یک متخصص تغذیه بالینی به این موضوع میپردازم.
نمونه موشها
مطالعه ایزولوسین تاکنون صرفاً بر روی موشها انجام گرفته است. در دو مطالعه مشابه که در سالهای ۲۰۲۳ و ۲۰۲۴ توسط دادلی دابلیو. لمینگ، متخصص سوختوساز از دانشگاه ویسکانسین-مدیسن، به انجام رسیدند، سطح ایزولوسین موجود در بدن موشها از طریق رژیم غذایی تغییر داده شد. موشها در مطالعه سال ۲۰۲۳ ایزولوسین کمتری در رژیم غذایی خود داشتند، اما سایر مواد مغذی و کالری دریافتی آنها ثابت مانده بود. ایزولوسین دریافتی موشهای حاضر در این گروه تنها یکسوم مقدار استاندارد بود. نتایج امیدوارکننده بودند: موشهایی که ایزولوسین کمتری مصرف کردند و کالری کمتری داشتند، کمتر وزن اضافه کردند و سوختوساز سالمتری داشتند. اما موشهایی که ایزولوسین بیشتری در رژیم غذاییشان داشتند، از سوختوساز ضعیفتری برخوردار بودند که در بین موشهای نر مشهودتر بود.
لمینگ در مصاحبه با اپک تایمز گفت: «تغذیه جوندگان با ما تفاوت دارد. آنها عمدتاً شبزی هستند و ۷۰ تا ۸۰ درصد از غذای خود را در طول شب میخورند و بهطور تقریبی هر چهار ساعت یکبار سراغ غذا میروند.»
تفسیر نتایج
دونالد لیمن، متخصص سلامت متابولیک، با بررسی این نتایج در پیوند با سلامت انسانها هشدار داد و تفکیک و کاهش ایزولوسین در رژیمهای غذایی را غیرممکن دانست. او به اپک تایمز گفت: «در رژیمهای غذایی هیچ راهی برای محدود کردن ایزولوسین وجود ندارد، مگر آنکه پروتئین دریافتی خود را به حداقل برسانید. ایزولوسین یک آمینواسید شاخهدار است و بیش از محصولات گیاهی در محصولات حیوانی یافت میشود. از اینرو، بخشی جداییناپذیر از رژیم غذایی به شمار میآید.»
دستکاری یک آمینواسید ضروری میتواند ناهماهنگیهای زیانباری به بار بیاورد که تأثیر آن شدیدتر از یک رژیم غذایی کمپروتئین خواهد بود و ممکن است پیامدهای طولانیمدت نامعلومی به دنبال داشته باشد. آمینواسیدهای ضروری در هماهنگی با یکدیگر عمل میکنند و کمبود یکی از آنها میتواند سازوکار حیاتی بدن را مختل کند. برای نمونه، تحلیل رفتن عضله یکی از مهمترین عوامل خطر است که سلامت سالمندان را تهدید میکند.
لمینگ و سایر محققان به این نکته اشاره کردند که تأثیر محدودیت ایزولوسین در افزایش طول عمر در انسانها مشاهده نشده است. آنها افزودند که فواید محدود کردن ایزولوسین مشابه رژیمهای کمکالری است که در نمونههای حیوانی با افزایش طول عمر ارتباط مستقیم دارد.
نکته مهمی که باید به آن توجه کنیم، تفاوت فیزیولوژی انسانها و جوندگان است. جوندگان الگوی سوختوساز و رشد متفاوتی دارند و این مسئله باعث میشود که نتوانیم نتایج مطالعات حیوانی را به انسانها تعمیم دهیم.
پروتئین، محدودیت کالری و سالخوردگی سالم
این که مصرف کم یا زیاد پروتئین چه معنایی دارد، از اهمیت بسیاری برخوردار است؛ چرا که مصرف پروتئین یک شاخص منحصربهفرد است و عواملی مانند میزان فعالیت، سن و ژنتیک در تعیین مقدار روزانه آن دخیل هستند.
کارشناسان تغذیه توصیه میکنند که سالمندان روزانه حدود ۱.۲ گرم بهازای هر کیلوگرم از وزن بدنشان پروتئین مصرف کنند که بیشتر از دستورالعملهای مرسوم است. این یعنی فردی که حدود ۶۸ کیلوگرم وزن دارد، باید روزانه ۸۱ گرم پروتئین مصرف کند. این فرد میتواند در وعده صبحانه دو عدد تخممرغ بخورد، برای ناهار ماهی میل کند و برای شام سراغ مرغ یا توفو برود. اگر سه مرتبه در روز به اندازه ۲۰ گرم پروتئین بخورید، هیچ اشکالی ندارد.
سالمندان و افرادی که میخواهند توده و قدرت عضلانی خود را با افزایش سن حفظ کنند، باید ۱.۲ تا ۱.۷ گرم بهازای هر کیلوگرم از وزن بدن پروتئین مصرف کنند.
محققان در مطالعه سال ۲۰۲۳ بهجای مقدار پروتئین بر ترکیب آمینواسیدها تمرکز داشتند، اما با مصرف پروتئین کافی در سالمندان نیز مشکلی نداشتند.
لمینگ گفت: «به سالمندان توصیه میشود که پروتئین بیشتری مصرف کنند تا از تحلیل رفتن عضلات در سنین بالا جلوگیری کنند. تحلیل رفتن عضلات یکی از علل اصلی از دست دادن استقلال حرکتی و توانایی در سنین بالا به شمار میآید.»
مطالعات ایزولوسین نشان میدهند که کیفیت و ترکیب پروتئین به اندازه مقدار پروتئین در سلامتی و طول عمر دخیل هستند. داشتن رژیمهای غذایی با ترکیب پروتئینی متفاوت واقعاً عملی نیست، اما داروها یا مکملهایی که سطح ایزولوسین را کاهش میدهند مؤثر خواهند بود.
