هواپیماهای روسی اخیراً وارد حریم هوایی لهستان و رومانی شدند تا عزم و اراده ناتو را محک بزنند. این درحالی است که جهان به مناقشه جاری در آسیا چشم دوخته است؛ مناقشهای که وخیمتر از جنگ اوکراین بوده و با مقوله بازدارندگی و عزم و اراده بیگانه است.
بیایید کمی به گذشته برگردیم. پکن در روز ۳ سپتامبر یک رزمایش بزرگ برگزار کرد تا از تسلیحات هولناک خود رونمایی کند. بسیاری از خبرنگاران شگفتزده شدند و بعضی از کارشناسان معتقد به شکستگرایی تسامح به شیوه چمبرلین را توصیه کردند. ناظران سعی کردند از محل نشستن مقامات ارشد حزب کمونیست در میدان تیانآنمن رمزگشایی کنند تا سرنخهایی در رابطه با نبرد قدرت در ژونگنانهای به دست آورند.
با اینحال، نکتهای که اغلب نادیده گرفته میشود این است که رویداد حاضر نمایانگر سازوکارهای تأمین مالی و حمایت از جنگ شبهجهانی نوین است. مناقشه روسیه و اوکراین یک نمونه از این جنگ است و تهاجم احتمالی چین به تایوان نمونهای دیگر خواهد بود. در ادامه به بررسی مفصل این موضوع میپردازیم.
تصاویر خبرگزاری شینهوآ از رویداد ۳ سپتامبر، که شی جینپینگ، رهبر چین، ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، و کیم جونگ اون، رهبر کره شمالی، را در کنار هم نشان میدهند، میبایست بهعنوان یک پاسخ سنجیده به رویکرد سهجانبه جدید غرب در حمایت نظامی از اوکراین تفسیر شود. رویکرد کنونی به این شکل است که کییف نیازهای نظامی خود را مشخص میکند، متحدان اروپایی هزینه آن را میپردازند و آمریکا تجهیزات مورد نظر را تولید میکند و تحویل اوکراین میدهد.
رزمایش پکن نوعی رویکرد موازی است: مسکو درخواست تجهیزات جنگی و نیرو میدهد، چین و کره شمالی بهازای دریافت انرژی ارزان به روسیه کمک میکنند و هند و چند کشور دیگر نیز در این امر مشارکت دارند. از اینرو، اگرچه جنگ واقعی به اوکراین و روسیه مربوط میشود، تأمین مالی جنگ طیف وسیعی از کشورهای رقیب را دربرگرفته است. وجود این ائتلافها در سازوکار مالی جنگ میتواند درگیریهای خونین را تا مدتها به درازا بکشاند. روسیه و اوکراین بدون کمک دیگران قادر به ادامه این جنگ نخواهند بود.
یکی از راههای توقف جنگ جلوگیری از این رویکرد موازی است که ظاهراً در «تعرفههای ثانویه» دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، لحاظ شده است. ترامپ در روز ۶ اوت تعرفه هند را بابت خرید نفت ارزان روسیه دوبرابر کرد و آن را به ۵۰ درصد رساند. این اقدام اثربخش بوده است. گزارشها حاکی از آن است که هند خرید نفت روسیه را در ماه اوت به شکل قابلتوجهی کاهش داد. لازم به ذکر است که نارندرا مودی، نخستوزیر هند، که از ۳۱ اوت تا ۱ سپتامبر در نشست سازمان همکاری شانگهای در تیانجین حضور داشت، از شرکت در رزمایش ۳ سپتامبر خودداری کرد.
حالا ترامپ اروپا را تحت فشار قرار داده تا دیگر به انرژی روسیه متکی نباشد و در تحریم پکن به او ملحق شود. او همچنین به دلیل خرید نفت خام روسیه خواستار اعمال تعرفه ۱۰۰ درصدی برای چین شده است. رهبران اتحادیه اروپا هنوز با این اقدام موافقت نکردهاند، اما پیشنهاد دادهاند که توقف واردات انرژی روسیه را بهجای سال ۲۰۲۷ در سال ۲۰۲۶ یا حتی زودتر به سرانجام برسانند.
فارغ از اتفاقی که در جنگ اوکراین رخ میدهد، حتی اگر پوتین با پایان درگیریها موافقت کند، باز هم جهان در وضعیت مطلوبی نخواهد بود؛ چرا که شی عزم خود را جزم کرده که دنباله جنگ را ادامه دهد. علاقه شی به حمایت از روسیه به انتظار او از واکنش متقابل مسکو در رابطه با حمله چین به تایوان مربوط میشود. جنگ چین و تایوان چگونه خواهد بود؟
جنگ روسیه و اوکراین نوعی جنگ شبهجهانی است. با وجود اینکه جهبه جنگ محدود است، حدود ۵۰ کشور در چهار قاره با ظرفیتهای مختلف درگیرِ آن هستند.
جنگ چین و تایوان احتمالاً به تنگه تایوان و مناطق اطراف آن محدود خواهد بود. با اینحال، ظرفیت تایوان در بخش میکروالکترونیک اعم از دست بالای این کشور در توسعه سرورهای مربوط به مراکز داده هوش مصنوعی و سهم ۹۰ درصدی جهانی آن در تولید چیپهای پیشرفته، باعث شده که ثبات و بقای تایوان بهعنوان یک کشور مستقل برای جهان حیاتیتر از اوکراینی باشد که گندم صادر میکند. تهاجم چین میتواند به یک درگیری تمامعیار تبدیل شود و تمام کشورهای پیشرفته صنعتی را که به صادرات فناوری پیشرفته تایوان متکی هستند درگیر کند.
هزینه اقتصادی جنگ سهساله روسیه و اوکراین حدود ۳.۵ درصد از تولید ناخالص داخلی جهان یا ۳.۵ تریلیون دلار تخمین زده میشود. از سوی دیگر، هزینه جهانی جنگ تمامعیار چین و تایوان میتواند بیش از سهبرابر این مقدار باشد. براساس محاسبات بلومبرگ اکونومیکس، این هزینه به رقم حیرتآور ۱۰ تریلیون دلار میرسد.
آمریکا برخلاف نقش صلحطلبانه کنونی و مداخله غیرمستقیم خود در جنگ اوکراین چارهای جز ورود مستقیم به میدان این نبرد نخواهد داشت. ژاپن نیز به دلیل نزدیکی جغرافیایی و معاهدات خود مجبور است که مداخله کند. از اینرو، این درگیری به یک جنگ جهانی واقعی نزدیکتر خواهد بود.
با توجه به احتمال وقوع این اتفاق هولناک، ممکن است آمریکا در حال تقویت مواضع خود باشد. در لایحه بودجه دفاعی سال ۲۰۲۶ سنای آمریکا مبلغ ۱.۵ میلیارد دلار به ابتکار امنیتی هند-آرام اختصاص یافته و در نسخه مجلس نمایندگان مبلغ ۵۰۰ میلیون دلار برای تایوان کنار گذاشته شده که از طریق ابتکار همکاری امنیتی تایوان هزینه خواهد شد. ایندو لایحه پس از تلفیق برای امضا به دست رئیسجمهور سپرده خواهند شد.
از این گذشته، مقامات ارشد دفاعی تایوان و آمریکا یک هفته قبل از رزمایش ۳ سپتامبر در آلاسکا با هم ملاقات کردند. خبر این رویداد که ظاهراً اهمیت زیادی نداشت، در روز ۴ سپتامبر به مطبوعات درز پیدا کرد و همان روز از جانب یک مقام آمریکایی تأیید شد. به نظر میرسد که توالی دیدار مقامات، درز خبر و تأیید آن اقدامی سنجیده از سوی آمریکا و پاسخی پیشدستانه به رزمایش پکن بوده است. اما آیا ترامپ واقعاً میتواند جلوی چین را بگیرد؟ اگر او بتواند سه قطعه پازل راهبرد کلان خود را به درستی کنار هم بگذارد، از عهده این کار برخواهد آمد.
ترامپ باید کشورهای اروپایی را ترغیب کند که مزایای گسترده دولتهای رفاه خود را کاش دهند و با تخصیص منابع بیشتر به بخش دفاعی اقدام به تقویت خود کنند. این مسئله در مورد ژاپن، کره جنوبی، تایوان و استرالیا هم صدق میکند، زیرا این کشورها باید در امتداد زنجیره جزیرهای اول ایستادگی کنند. با اینحال، آمریکا باید خود را قبل از کنار هم قرار دادن ایندو قطعه ژئوپلیتیکی بهطور کامل بازسازی کند؛ چرا که به دلیل فروپاشیهای اجتماعی-اقتصادی ضعیف شده است. ترامپ این هدف را از طریق بازسازی کامل نهادها و سیاستهای آمریکا در بخش فرهنگ، آموزش، صنعت، تجارت و دفاع در دستور کار قرار داده که همگی پایهواساس جنبش ماگا به شمار میآیند.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: پروفسور لیان در هنگکنگ به دنیا آمد و بزرگ شد. او مدرک کارشناسی خود را در رشته ریاضی از کالج کارلتون و دکترای اقتصاد خود را از دانشگاه مینهسوتا دریافت کرد. لیان مقالات بسیاری در نشریات آکادمیک و تخصصی منتشر کرده و سفرنامه دوچرخهسواری او در تایوان یکی از کتابهای پرشماری است که تاکنون به نگارش درآورده است.
