درمان اگزمای کودکان مستلزم رسیدگی به محیط زندگیشان است.
ایوای ۴ ساله چند ماه بعد از آنکه در ناحیه آرنج با خارش و ترکهای دردناک مواجه شد، به کلینیک مراجعه کرد. پدر و مادرش مستأصل بودند. چندین مرتبه از کرمهای استروئیدی استفاده کرده بودند که موقتاً جواب داد، اما مشکل دوباره عود کرد.
ما بهجای تجویز دوباره دارو از یک برنامه درمانی مرحلهبهمرحله کمک گرفتیم.
اول از پایه شروع کردیم: استفاده از محصولات ملایم و بدون رایحه، مرطوبکنندههای ماندگار و استفاده موقت از کرم در مواقع تشدید علائم.
سپس با دقت بیشتری وارد عمل شدیم و محرکهای احتمالی خانگی مانند مواد شوینده، عطرها و حتی عروسکها را بررسی کردیم. درنهایت، برنامه استحمام روزانه و استفاده از مرطوبکننده را تنظیم کردیم تا سد محافظ پوست را تقویت کنیم.
در گام سوم براساس سوابق ایوا و ارزیابی حساسیتهای او یک تغییر کوتاهمدت و جزئی در رژیم غذاییاش ایجاد کردیم.
چند هفته گذشت و نیاز ایوا به کرم استروئیدی کاهش یافت. شبها یکسره میخوابید و دفعات تشدید علائم به شکل قابلتوجهی کاهش پیدا کرد. پدر و مادر ایوا هم احساس میکردند برنامهای دارند که از پسِ انجام آن برمیآیند.
ترکیب اصول ثابت و مطمئن با راهبردهای سنجیده و فردمحور همان رویکردی است که بسیاری از خانوادهها به دنبال آن هستند.
چرا اگزما فراتر از «خشکی پوست» است
دامنه اثرات اگزما، که با نام درماتیت آتوپیک هم شناخته میشود، فراتر از سطح پوست است. سد محافظ پوست بر اثر اگزما آسیبپذیر میشود، دستگاه ایمنی واکنش افراطی نشان میدهد و تعادل میکروبیوم یا همان باکتریهای پوست برهم میخورد که به التهاب دامن میزند.
بعضی از کودکان با ناراحتیهای گوارشی یا حساسیتهای غذایی دستبهگریبان هستند که مشکل را بدتر میکند. البته این مسئله به معنای آن نیست که دستگاه گوارش عامل اصلی بروز اگزما باشد.
ارتباط روده و پوست در بعضی از کودکان مانند یک سوئیچ تنظیمکننده عمل کرده و شدت التهاب ناشی از اگزما را بسته به محرکها کم و زیاد میکند.
گفتهها و ناگفتهها
استانداردهای مربوط به مراقبت پوستی همچنان ضروری هستند:
- مرطوبکنندههای روزانه: هرچه غلیظتر، بهتر
- پرهیز از محرکها: محصولات بدون رایحه، پاککنندههای ملایم و اجتناب از شویندههای قوی
- داروهای موضعی: کرمهای استروئیدی یا غیراستروئیدی در زمان تشدید بیماری
- پانسمان مرطوب: برای نقاطی که اوضاع وخیمی دارند
این توصیهها شواهدمحور هستند و باید مبنای درمان قرار بگیرند.
با اینحال، بسیاری از خانوادهها در چرخه تشدید علائم بیماری و مصرف کرم گرفتار میشوند.
اتفاقاتی که در این بین رخ میدهد- از تأثیر محیط روزمره و روتینهای مراقبتی گرفته تا وعدههای غذایی- همان مواردی هستند که رویکرد تلفیقی با رسیدگی به آنها به خانوادهها کمک میکند تا از این چرخه خارج شوند.
تله استفاده صرف از استروئید و چشمانداز بهتر
کرمهای استروئیدی و ضدالتهابهای غیراستروئیدی برای کنترل اگزمای شدید مناسب هستند. مشکل زمانی پدید میآید که فقط از این داروها برای درمان کودک استفاده میشود. اگر نوع صابون، مواد شوینده، شیوه حمامکردن، میزان رطوبت محیط، خواب، استرس یا احتمال حساسیت غذایی را از نظر بالینی در نظر نگیرید، کودک بهطور مداوم با علائم اگزما مواجه خواهد شد.
ترکیب مراقبتهای استاندارد پوستی با کاهش عوامل محرک و ایجاد تغییرات هدفمند در رژیم غذایی باعث میشود که کودک وابستگی کمتری به دارو داشته باشد. اما لازم نیست داروها را در مواقع ضروری کنار بگذارید.
اقدامات عملی برای خانوادهها
۱. تقویت سد محافظ پوست
مراقبت روزانه اهمیت دارد. حمام یا دوش مختصر با آب ولرم، خشک کردن ملایم پوست با حوله- بدون مالش- و استفاده از یک مرطوبکننده غلیظ چند دقیقه بعد از حمام برای رطوبترسانی میتواند دفعات بروز علائم اگزما را به حداقل برساند.
مرطوبکننده باید دستکم یک مرتبه در ادامه روز تجدید شود.
۲. ارزیابی دقیق محیط خانه
عطرهای قوی، نرمکنندههای لباس و شویندههای تند اغلب باعث تشدید اگزما میشوند. حتی اسانسهای روغنی «طبیعی» هم میتوانند محرک باشند. استفاده از مواد شوینده و محصولات پوستی بدون رایحه میتواند به کاهش عوامل محرک کمک کند.
۳. مدیریت دورههای تشدید علائم اگزما با یک برنامه شفاف
یک برنامه ساده تنظیم کنید: بهمحض تشدید علائم از کرم تجویزی استفاده کنید و به مصرف آن ادامه دهید. استفاده از پانسمان مرطوب- پوشاندن پوستِ آغشته به کرم با یک زیرلایه مرطوب و یک لایه خشک- در نقاط آسیبپذیر مفید خواهد بود. در این مورد از پزشک خود راهنمایی بگیرید.
۴. رویکرد سنجیده در قبال تغذیه
اگزما همیشه ریشه غذایی ندارد. حذف گسترده مواد غذایی میتواند نتیجه عکس بدهد و به روند تغذیه لطمه وارد کند یا باعث افزایش خطر بروز حساسیت شود. با اینحال، در مورد کودکان زیر ۵ سال باید حساسیت غذایی را هم ارزیابی کنیم. اگر پزشک به یک ماده غذایی مشکوک باشد، آن را بهصورت موقت از رژیم غذایی کودک حذف میکند و سپس آن را برای تأیید نتیجه به رژیم غذایی او بازمیگرداند.
۵. بررسی گزینشی آزمایشها و مکملها
- ویتامین دی: کودکانی که کمبود دارند میتوانند از مکمل استفاده کنند. بعضی از مطالعات نشان میدهند که ویتامین دی اگزما را بهبود میبخشد.
- پروبیوتیکها: مطالعات چندانی در رابطه با تأثیر درمانی پروبیوتیکها انجام نگرفته است. این درحالی است که بعضی از شواهد از نقش مؤثر پروبیوتیکها در پیشگیری از اگزما در دوران نوزادی حکایت دارند.
- امگا-۳: یافتهها متفاوت هستند، اما امگا-۳ برای بعضی از کودکان مفید است.
مکملها باید هدفمند باشند، نه اینکه بهعنوان یک نسخه واحد برای همه تجویز شوند.
تصویر بزرگتر: درمان پوست و رفع علل زمینهای
درمان اگزما به استفاده از کرم محدود نمیشود. کل محیط و شرایطی که کودک در آن زندگی میکند- از سد محافظ پوست گرفته تا محیط زندگی و رژیم غذایی- حائز اهمیت هستند. اگر بتوانیم اصول ثابت و مطمئن را با تغییرات هوشمندانه و قابل اجرا در خانه تلفیق کنیم، کودکانی مانند ایوا میتوانند بیشتر وقتشان را صرفِ بازیکردن و خوابیدن کنند و کمتر برای خاراندن پوست خود وقت بگذارند.
درباره نویسنده: دکتر جوئل «گیتر» وارش، پزشک اطفال فانکشنال، متخصص بررسی و درمان ریشهای بیماریهای مزمن رایج در کودکان ــ از چاقی و اگزما تا ADHD ــ است و بر پیشگیری و بازگرداندن روند بیماری برای ساخت آیندهای سالمتر برای نسل نو تمرکز دارد.
