خانوادههایی که در رابطه با نحوه درمان اختلال کمتوجهی-بیشفعالی سردرگم هستند، به ابزاری جدید و شواهدمحور دست یافتهاند که مزایا و خطرات راهکارهای مختلف اعم از داروهای محرک و درمان شناختی-رفتاری را با هم مقایسه میکند.
پژوهشگران وبسایتی راهاندازی کردهاند که دادههای ۱۱۵ کارآزمایی بالینی تصادفی را در رابطه با فواید و مضرات ۱۵ روش درمان اختلال کمتوجهی-بیشفعالی در یک جدول ساده و تعاملی خلاصه کرده است.
هدف این ابزار، که با بودجه عمومی دولتهای اروپایی توسعه یافته است، گردآوری و ارائه شواهد کیفی در چارچوبی ساده برای کودکان مبتلا به اختلال کمتوجهی-بیشفعالی و خانواده این کودکان است که اغلب از تنوع گزینههای درمانی سردرگم میشوند.
کورنتین گاسلینگ، استادار دانشگاه پاریس نانتر و نویسنده اصلی مطالعه حاضر، در ایمیلی به اپک تایمز نوشت: «هدف ما افزایش یا کاهش مصرف دارو نیست، بلکه کمک به تصمیمگیری مشترک است. امیدواریم این ابزار بتواند به افراد حق انتخاب بدهد.»
یافتههای پژوهشی
مطالعه مروری نشان داد مداخلات دارویی بهویژه برای کودکان بیشترین فایده را دارند، اگرچه ممکن است آستانه تحمل پایینی داشته باشند. یافتههای این مطالعه با دستورالعملهای درمانی فعلی همخوانی دارند که درمان شناختی-رفتاری، مداخلات رفتاری با مشارکت پدر و مادرها و دارو را در اولویت قرار میدهند.
کودکان و نوجوانان (۶تا ۱۷ سال)
پنج نوع دارو در کاهش شدت علائم اختلال کمتوجهی-بیشفعالی تأثیر متوسط تا زیاد دارند: آگونیستهای آلفا-۲، آمفتامینها، آتوموکستین، متیلفنیدیت و ویلوکسازین. متیلفنیدیت و آمفتامینها، که جزو داروهای محرک هستند، بیشترین فواید را دارند. البته بعضی از بیماران به مشکلاتی مانند بیاشتهایی و اختلال خواب اشاره کردند.
مداخلات غیردارویی مانند درمان شناختی-رفتاری، طب سوزنی، آموزش رفتاری با مشارکت پدر و مادرها، ورزش و بازخوردهای عصبی هم مؤثر بودند، اما شواهد مرتبط با آنها از کیفیت پایینتری برخوردار بودند.
رژیم غذایی هم در کاهش علائم مؤثر بود، اما کودکان آستانه تحمل کمتری در قبال آن داشتند و شواهد مربوط به آن هم از کیفیت پایینتری برخوردار بودند.
کودکان پیشدبستانی
مطالعات مربوط به کودکان پیشدبستانی صرفاً بر متیلفنیدیت یا آموزش رفتاری با مشارکت پدر و مادرها تمرکز داشتند که هردو مؤثر بودند، اما متیلفنیدیت گاهی به دلیل عوارض جانبی کنار گذاشته میشد.
بزرگسالها
داروی غیرمحرک آتوموکستین، متیلفنیدیت و درمان شناختی-رفتاری در بزرگسالها اثر چندانی در تسکین علائم نداشتند. کارآزماییهای باکیفیت هم از اثربخشی آمفتامینها حکایت داشتند.
در بین مداخلات غیردارویی، ذهنآگاهی بسیار مؤثر بود که البته شواهد محکمی ندارد. اعمال جریان مستقیم درونجمجمهای، که یک راهکار غیرتهاجمی برای تحریک الکتریکی مغز است، و بازخوردهای عصبی هم تا حدی مؤثر بودند.
مطالعه مروری و دادههای وبسایت نشان دادند که علائم اصلی اختلال کمتوجهی-بیشفعالی براساس ارزیابی پزشک، معلم، پدر و مادر و کودک بهبود یافتهاند. از این گذشته، دادههای وبسایت نشان میدهند که پشتوانه علمی شواهد مربوط به هر مداخله در چه سطحی است: زیاد، متوسط، پایین یا بسیار پایین.
شکافهای پژوهشی
دادههای وبسایت نشان میدهند که شواهد در زمینه مداخلات غیردارویی شکاف زیادی دارند.
گاسلینگ گفت: «این شکاف آینه ادبیات علمی کنونی است و نشان میدهد که مداخلات غیردارویی اغلب با چالشهای روششناختی روبهرو هستند.» گاسلینگ امیدوار است که شفافیت این مطالعه باعث شود که پژوهشگران به انجام مطالعات باکیفیتتر در زمینه مداخلات غیردارویی ترغیب شوند.
سبک و سنگین کردن گزینهها
پرسشهای مربوط به مصرف دارو برای درمان اختلال کمتوجهی-بیشفعالی، اعم از اینکه چه دارویی را در چه زمانی مصرف کنیم و چگونه با عوارض آن کنار بیاییم، ذهن بسیاری از بیماران و خانوادهها را مشغول کرده است.
گیل سالتز، استادار روانپزشکی بالینی در کالج پزشکی وایل کرنل، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «شاید بیماران بخواهند پیش از آنکه دارو مصرف کنند، درمان شناختی-رفتاری را امتحان کنند.»
سالتز گفت: «بسیاری از کمبودها را میتوان با راهکارهای درمانی جبران کرد که از جمله میتوان به ایجاد سامانههای کمکی برای خواندن و پیروی از دستورالعملها، یادآوری کارهای ضروری و مرتب نگهداشتن مدارک و وسایل ضروری اشاره کرد.»
سالتز افزود: «اگر علائم بیماری زندگی روزمره و عزتنفس کودک را مختل کنند، مصرف دارو پس از ارزیابی دقیق و توجه جدی به عوارض جانبی مفید خواهد بود، اما باید با در نظر گرفتن تمام جوانب در دستور کار قرار بگیرد. دارو برای خیلیها سریعترین راه ممکن است، اما مثل چسب زخم عمل میکند. این راهکار فقط تا زمانی مؤثر است که دارو بخورید، اما تأثیر مداخلات رفتاری ماندگار است.»
نویسندگان یادآور شدند که داروهای اختلال کمتوجهی-بیشفعالی علاوه بر تسکین علائم فواید دیگری هم دارند: کاهش خطر مرگومیر غیرطبیعی، کاهش موارد خودکشی، آسیبهای ناخواسته، سوءمصرف مواد مخدر، تصادفات رانندگی، بزهکاری و پیشرفت تحصیلی.
تا اینجا هیچ شاهدی برای اثبات اثرگذاری مداخلات غیردارویی نداریم، اما باید در تحقیقات آتی بررسی بیشتری انجام دهیم.
پیشرفتهای آتی
نویسندگان قصد دارند وبسایت را در راستای پیشرفت تحقیقات بهروزرسانی کنند تا محتوای آن همچنان موضوعیت داشته باشد. آنها میخواهند بخش مربوط به عوارض جانبی را توسعه دهند و دیگر به خواب و اشتها بسنده نکنند. ایندو مورد به این دلیل در مطالعه مروری گنجانده شدند که بارها در کارآزماییهای بالینی تصادفی به آنها اشاره شده است. بررسی جمعی از بیماران هم نشان داده که ایندو عامل بیشترین تأثیر را بر کیفیت زندگی آنها دارند.
کاربران وبسایت میتوانند از بخش مربوط به آستانه تحمل- مواردی که بیماران به دلیل عوارض جانبی از درمان دست کشیدند- استفاده کنند تا دریابند که آیا بیماران در رابطه با مداخله مورد نظر به مشکل خوردهاند یا خیر.
گاسلینگ افزود که تا پایان سال آینده عوارض جانبی بیشتری به این وبسایت اضافه خواهند شد.
«ما در حال توسعه یک ابزار کمکی هستیم که به کاربران اجازه میدهد عوارضی را که میخواهند از آنها دوری کنند رتبهبندی کنند تا بهترین گزینه درمانی را بیابند.»
