نویسنده: استو سِورک
بیشتر مردم حتی نام کتابی را که در سال ۱۹۹۹ بهوسیله دو سرهنگ ارتش آزادیبخش خلق منتشر شده نشنیدهاند؛ اثری با عنوان «جنگ نامحدود» که در آن از تلفیق ابزارهای غیرنظامی و اقدامات متعارف نظامی برای غلبه بر رقیبی صحبت شده که از نظر فناوری دست بالا را دارد.
افراد انگشتشماری با راهبرد «سهگانه جنگ» چین آشنایی دارند؛ راهبردی که در سال ۲۰۰۳ از سوی کمیته مرکزی حزب کمونیست چین و کمیسیون مرکزی نظامی بهعنوان «مقررات جدید اقدام سیاسی» به ارتش آزادیبخش خلق ابلاغ شد. راهبرد سهگانه جنگ شامل جنگ افکار عمومی (یا رسانهای و اطلاعاتی)، جنگ روانی و جنگ حقوقی میشود. هدف، اعمال نفوذ در دیدگاه دوستان و دشمنان، مهار رقبا و پشتیبانی از اهداف راهبردی حزب کمونیست بدون اتکا به جنگ مستقیم است.
جنگ نامحدود از آن زمان تاکنون به یک مفهوم رایج تبدیل شده است: جنگ سیاسی، جنگ اطلاعاتی، جنگ ترکیبی، جنگ شناختی، جنگ افکار عمومی، جنگ حقوقی و نظایر آن. چنانکه نظامیان میگویند، هرچند وقت یکبار راهکار تازهای برای تغییر شکل میدان نبرد در دستور کار قرار میگیرد.
در ادامه، راهکارهای جنگی حزب کمونیست و تازهترین رویکرد آن را بررسی میکنیم.
تعریف مفاهیم
نظریههای مربوط به جنگ غیرمستقیم در عصر اطلاعات به شکل قابلملاحظهای تکامل پیدا کردهاند. این درحالی است که فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطاتی هم به بلوغ رسیده و در خدمت مقاصد غیرنظامی، تجاری و نظامی قرار گرفتهاند. اینترنت امکان دسترسی فوری به خبر، تحلیل و اطلاعات را به واقعیت تبدیل کرده و دیگر یک مقوله علمیتخیلی نیست. تکنیکهای دستکاری افکار عمومی هم پابهپای آن پیش رفتهاند.
راهکارهایی که پیشتر به آنها اشاره کردیم، با هم ارتباط دارند و باعث تقویت یکدیگر میشوند، بهویژه اگر در چارچوب راهبرد یکپارچه جنگ نامحدود به کار گرفته شوند؛ درست همانطور که حزب کمونیست و ارتش آزادیبخش خلق چین در چند دهه اخیر در کنار هم توسعه یافتهاند. در ادامه، یک ارزیابی کلی خواهیم داشت که ارتباط برخی از راهکارهای جنگی حزب کمونیست را شرح میدهد و همه را به هم مرتبط میکند.
جنگ روانی
جنگ روانی مؤلفه اساسی جنگ نامحدود است. این رویکرد بر اعمال نفوذ در ذهن، احساسات، روحیه و تصمیمگیری دشمنان، متحدان و شهروندان تمرکز دارد و با بهرهگیری از دستگاه تبلیغاتی، اشاعه اطلاعات غلط، تهدید آشکار، آزار و اذیت و انتشار روایتهای جعلی برای تضعیف روحیه یا اراده دشمنان در دستور کار قرار میگیرد، اما درگیرِ جنگ مستقیم نمیشود.
کارزار حزب کمونیست چین علیه سانائه تاکایچی، نخستوزیر ژاپن، یک نمونه بارز است که روی احساسات ضدژاپنیِ مردمان شرق آسیا مانور میدهد؛ احساساتی که ریشه آنها به دوران جنگ جهانی دوم بازمیگردد.
جنگ اطلاعاتی
جنگ اطلاعاتی با دستکاری هماهنگ جریانهای اطلاعاتی در بستر فضای مجازی، رسانهها و راههای ارتباطی، به تشدید و تقویت جنگ روانی دامن میزند. این راهکار شامل کارزارهای اشاعه اطلاعات غلط، حملات سایبری، کنترل رسانههای خارجی و مدیریت افکار عمومی داخلی و خارجی است که بر ارائه روایتهای سیاسی مطلوب و فریب کشورهای رقیب (بهویژه تصمیمگیرندگان آنها) تمرکز دارد.
به مورد تاکایچی بازمیگردیم. حزب کمونیست در هفتههای اخیر با بسیج رسانههای دولتی، دیپلماتهای چینی و صداهای همسو با حزب در سراسر جهان درگیرِ یک کارزار تمامعیار اطلاعاتی شده تا تاکایچی حرفهایی را که درباره حمایت از تایوان گفته بود پس بگیرد.
جنگ سیاسی
این رویکرد فراگیر جنگ روانی و اطلاعاتی را با ابزارهای دولتی از جمله دیپلماسی وزارت امور خارجه، فشار اقتصادی وزارت بازرگانی، خرابکاریهای وزارت امنیت دولتی و عملیات نفوذ اداره کار جبهه متحد درهم میآمیزد تا حزب به اهداف راهبردی و سیاسی خود دست پیدا کند.
کارزار جنگ سیاسی علیه ژاپن کاملاً مشهود است. پکن در ادامه تلاشهای قبلی خود ادعای نادرستی را برای بهچالشکشیدن حاکمیت ژاپن بر اوکیناوا مطرح کرده است؛ اقدامی که جزو تاکتیکهای قدیمی اداره کار جبهه متحد در ژاپن به شمار میآید و به دنبال بهرهبرداری از احساسات ضدآمریکایی مردم محلی و تضعیف انسجام ملی ژاپن است.
جنگ ترکیبی
این رویکرد با ادغام اقدامات نظامی متعارف مانند جابهجایی نیروها و شناورهای دریایی و استقرار سامانههای موشکی، فشار اقتصادی، استفاده از ارتش نامنظم (مانند شبهنظامیان دریایی و زمینی) و عملیات سایبری، جنگ سیاسی را یک مرحله جلوتر میبرد. این اقدامات در هماهنگی با یکدیگر انجام میگیرند تا حزب کمونیست بتواند از زیر بار مسئولیت آنها شانه خالی کند و همزمان به دشمنِ هدف فشار حداکثری بیاورد.
از نمونههای مرتبط با کارزار حزب کمونیست علیه تاکایچی میتوان به صدور هشدار سفر برای منصرفکردن گردشگران چینی از مسافرت به ژاپن و استفاده از هواپیماهای نظامی چین برای تهدید هواپیماهای ژاپنی در حریم هوایی بینالمللی اشاره کرد.
جنگ نامحدود
جنگ نامحدود بالاترین سطح جنگ غیرمستقیم است که استفاده از هر ابزاری اعم از نظامی، غیرنظامی، حقوقی، اقتصادی، فرهنگی، دیپلماتیک، زیستی یا فناورانه را برای غلبه بر دشمنِ هدف مجاز میداند و جنگ مستقیم را بهعنوان آخرین راهحل در دستور کار قرار میدهد. جنگ نامحدود یک رویکرد راهبردی فراگیر و تحت رهبری حزب کمونیست است که مفهوم «نامحدود» را در ذهن تمام کارگزاران دولتی نهادینه میکند.
آندو سرهنگ چینی در کتاب خود در سال ۱۹۹۹ نوشتند که میتوان از تمام سلاحها و فناوریها بهطور دلخواه در جنگ غیرمستقیم استفاده کرد و اینکه مرز بین مفاهیم نظامی و غیرنظامی بنا به ضرورت حزب کمونیست چین برچیده میشود. با اینحال، جنگ نامحدود چین به دنبال پیروزی از طریق راهکارهای نامتعارف است و کاری با رویارویی مستقیم نظامی ندارد. کارزار اخیر پکن علیه ژاپن هنوز به مرحله رویارویی مستقیم نرسیده است.
درمجموع میتوان گفت که جنگ روانی پایهواساس همهچیز است و جنگ اطلاعاتی را تغذیه میکند. هردو از مؤلفههای مهم جنگ سیاسی هستند. جنگ ترکیبی با اضافهکردن گزینههای نظامی باعث میشود که جنگ سیاسی شکل عملیاتی پیدا کند. جنگ نامحدود فلسفه فراگیری است که همه راهکارها را در یک راهبرد سیاسی نظامی یکپارچه و «نامحدود» ادغام میکند.
نکات پایانی
حزب کمونیست از سالها پیش در منطقه شرق آسیا درگیرِ عملیات جنگ نامحدود بوده است. ارعاب بیوقفه تایوان در تنگه تایوان، ارعاب ویتنام و فیلیپین در دریای جنوبی چین و تهدید ژاپن در کارزاری که علیه سانائه تاکایچی به راه افتاده است، چند نمونه از مصادیق جنگ نامحدود هستند. جنگ سیاسی چین شامل حال سئول هم بوده و با هدف ممانعت از تعمیق همکاری سهجانبه میان کره جنوبی، آمریکا و ژاپن در دستور کار قرار گرفته است.
حزب کمونیست چین در دستکاری مفاهیم متعدد جنگ نامحدود، که پیشتر به آنها اشاره کردیم، راهکار تازهای را در راستای بهرهگیری از مخففهای انگلیسی در جنگ شناختی، اطلاعاتی و سیاسی امتحان کرده است.
حزب کمونیست در جنگ سیاسی جاری علیه آمریکا از این مخففها بهره میگیرد تا نهادها، ائتلافها و سازمانهای غربی را متخاصم، نژادپرست یا فریبکار جلوه دهد و چین را بهعنوان قربانی دسیسههای سلطهجویانه آنها به تصویر بکشد. در ادامه به چند نمونه اشاره میکنیم.
NGO (سازمانهای غیردولتی): رسانههای دولتی چین میکوشند سازمانهای بینالمللی حقوق بشری مانند عفو بینالملل یا دیدهبان حقوق بشر را با بیان اینکه همگی عروسک خیمهشببازی آمریکا هستند بیاعتبار کنند.
FVEY (فایو آیز): ائتلاف اطلاعاتی استرالیا، کانادا، نیوزیلند، بریتانیا و آمریکا که بهویژه به واسطه بهاشتراکگذاری دادههای امنیتی و اطلاعات شناخته میشود. رسانههای چینی طبق معمول این ائتلاف را بهعنوان یک «گروه تبهکاری» معرفی میکنند و آن را «محور برتریطلبی سفیدپوستانِ امروز» میدانند.
QUAD (گفتوگوی چهارجانبه امنیتی): این گروه از هند، استرالیا، ژاپن و آمریکا تشکیل شده است. حزب کمونیست سالها کوشیده که این گروه را بهعنوان «محور بازدارندگی به سبک و سیاق جنگ سرد» معرفی کند و همزمان با مانور دادن روی اختلافات درونی کشورهای عضو این گروه پایایی آن را زیر سؤال ببرد.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: استو سِورک پس از ۳۰ سال خدمت در نیروی دریایی آمریکا بهعنوان نیروی فعال و آماده به خدمت، با تجربه عملیاتی قابلتوجه در خاورمیانه و غرب اقیانوس آرام، با درجه ناخدایی بازنشسته شد. سِورک دانشآموخته آکادمی نیروی دریایی آمریکا بوده و بهعنوان یک اقیانوسشناس و تحلیلگر سیستم شناخته میشود. او در این آکادمی تحت آموزش لیبرال کلاسیک قرار گرفته که مبنای اصلی تحلیلهای سیاسی اوست.
