گذراندن ساعتهای طولانی مقابل صفحهنمایش، خارج از محیط کار یا مدرسه، ممکن است فراتر از خستگی چشم عمل کند؛ تحقیقات جدید نشان میدهد این عادت میتواند بهطور پنهانی فشار خون را افزایش داده و باعث افزایش وزن ناخواسته شود.
این پژوهش که روز جمعه در نشست علمی سالانه کالج قلب آمریکا ارائه شد، به شواهدی میافزاید که نشان میدهد عادتهای دیجیتال ممکن است یکی از عوامل نادیدهگرفتهشده در خطر بیماریهای قلبی باشند و پزشکان شاید لازم باشد علاوه بر رژیم غذایی و فعالیت بدنی، درباره میزان استفاده بیماران از صفحهنمایش نیز سؤال کنند.
بیش از ۶ ساعت استفاده، خطر قلبی را افزایش میدهد
این مطالعه ۳۸۲ بزرگسال با میانگین سنی حدود ۳۵ سال را در مناطق شهری پاکستان بررسی کرد؛ جایی که استفاده از فناوریهای دیجیتال بهسرعت در حال گسترش است و همزمان نرخ بالایی از بیماریهای قلبی زودرس وجود دارد. پژوهشگران افرادی را که روزانه بیش از ۶ ساعت خارج از کار یا تحصیل از صفحهنمایش استفاده میکردند با کسانی که کمتر استفاده داشتند مقایسه کردند.
کاربران پرمصرف صفحهنمایش بهطور میانگین حدود ۱۸ میلیمتر جیوه فشار خون سیستولیک بالاتر داشتند، بیش از ۲۸ میلیگرم در دسیلیتر کلسترول بد (LDL) بیشتر و نزدیک به ۴ میلیگرم در دسیلیتر کلسترول خوب (HDL) کمتر داشتند. همچنین دور کمر و نسبت دور کمر به قد در آنها بیشتر بود.
اگر این تفاوتها در فشار خون و کلسترول واقعی و پایدار باشند، از نظر بالینی معنادار تلقی میشوند؛ به گفته دکتر ایان گیلکریست، متخصص قلب مداخلهای در بیمارستان نورثول هلث پلینو در نیویورک که در این مطالعه مشارکت نداشت.
نکته مهم این است که این ارتباطها حتی پس از در نظر گرفتن عواملی مانند فعالیت بدنی، سن، جنسیت و وضعیت اولیه سلامت نیز باقی ماندند؛ موضوعی که نشان میدهد زمان استفاده از صفحهنمایش ممکن است بهطور مستقل یک عامل خطر باشد.
سازوکارها هنوز بهطور کامل مشخص نیستند. با این حال، دکتر الیزابت کلوداس، متخصص قلب و بنیانگذار شرکت استپ وان فودز که در این مطالعه دخیل نبود، گفت برخی از اثرات مشاهدهشده بر سلامت قلب ممکن است به تحریک سیستم عصبی ناشی از فعالیتهایی مانند بازیهای ویدئویی و شبکههای اجتماعی مرتبط باشد. او افزود: «بهنظر من یک مؤلفه احساسی بسیار بزرگ در این موضوع وجود دارد. بازیهای ویدئویی میتوانند آدرنالین را بهشدت افزایش دهند و این باعث بالا رفتن فشار خون و استرس میشود.»
کلوداس افزود هورمونهای استرس همچنین میتوانند باعث شوند افراد توجه کمتری به تغذیه خود داشته باشند؛ موضوعی که در این مطالعه بررسی نشده اما باید در پژوهشهای آینده مورد توجه قرار گیرد.
با این حال، از آنجا که این مطالعه تنها به بررسی ارتباطها پرداخته و بر گزارشهای خوداظهاری درباره میزان استفاده از صفحهنمایش تکیه داشته، نمیتواند ثابت کند که استفاده زیاد از صفحهنمایش مستقیماً باعث این مشکلات سلامت میشود.
به گفته دکتر بری آر. دیویس، استاد بازنشسته آمار زیستی و علم داده در دانشگاه تگزاس که در این مطالعه مشارکت نداشت، این یافتهها هنوز به اندازهای قوی نیستند که عادتهای دیجیتال بهعنوان یک عامل رسمی در ارزیابی خطر بیماریهای قلبی وارد شوند؛ «اما پرسیدن درباره آنها بهعنوان بخشی از سابقه سبک زندگی میتواند منطقی باشد.»
ترکیب صفحهنمایش و کمتحرکی؛ مشکلی مضاعف
این مطالعه همچنین نشان داد ترکیب استفاده زیاد از صفحهنمایش با فعالیت بدنی پایین، خطرات سلامت را تشدید میکند. افرادی که هم زمان زیادی را پای صفحهنمایش میگذرانند و هم تحرک کمی دارند، فشار خون و شاخص توده بدنی بالاتری نسبت به کسانی دارند که فقط یکی از این رفتارها را دارند.
کلوداس گفت در پژوهشها توجه کافی به مدت زمانی که افراد در حالت نشسته میگذرانند نشده است. او افزود: «وقتی درباره ورزش صحبت میکنیم، معمولاً به این نگاه میکنیم که افراد چقدر فعالیت دارند؛ اما به جنبه منفی، یعنی اینکه چقدر در حال نشستن هستند، توجه نمیکنیم. پرسیدن درباره زمان استفاده از ویدئو، بازی یا صفحهنمایش میتواند دید خوبی درباره این موضوع بدهد.»
پژوهشگران همچنین اشاره کردند که بیش از یکچهارم کاربران پرمصرف صفحهنمایش گزارش دادهاند که سیگار میکشند یا ویپ استفاده میکنند؛ در حالیکه این رقم در میان افراد با استفاده کمتر تنها ۱۲ درصد بوده است. این موضوع نشان میدهد زمان استفاده از صفحهنمایش ممکن است نشانهای از مجموعهای از رفتارهای ناسالم باشد، نه فقط یک عامل خطر منفرد.
پزشکان چه میگویند
دکتر زین اسلام، نویسنده اصلی مطالعه و متخصص قلب، گفت این یافتهها به لزوم مشاورهای دقیقتر اشاره دارند.
او در بیانیهای گفت: «بهطور سنتی، مشاورههای سبک زندگی عمدتاً بر تشویق به ورزش تمرکز دارند؛ اما یافتههای ما نشان میدهد کاهش استفاده بیش از حد از صفحهنمایش میتواند یک هدف مستقل و مکمل برای مداخله باشد.» این رویکرد نهتنها به افزایش فعالیت بدنی، بلکه به اصلاح الگوهای رفتاری دیجیتال، سلامت دیجیتال و تعیین محدودیتهای مشخص برای استفاده طولانیمدت از صفحهنمایش نیز میپردازد.
اسلام افزود اگرچه این مطالعه در جمعیت شهری پاکستان انجام شده، اما الگوهای رفتاری زیربنایی—یعنی افزایش درگیری با فناوریهای دیجیتال و سبک زندگی کمتحرک—در سراسر جهان رایج هستند.
او گفت: «بنابراین، این یافتهها احتمالاً از نظر جهتگیری برای سایر مناطق نیز قابلکاربرد هستند.» با این حال، او تأکید کرد که بهدلیل تفاوتهای ژنتیکی، محیطی و اجتماعی-اقتصادی در جمعیتهای آسیای جنوبی، «برای تعمیم جهانی این نتایج، انجام مطالعات بیشتر در گروههای متنوع ضروری است.»
کلوداس نیز موافق است که باید توجه بیشتری به نقش صفحهنمایش در ویزیتهای پزشکی شود. او گفت بیماریهای قلبی و عوامل اصلی آن—مانند کلسترول بالا، فشار خون بالا، چاقی و دیابت—تا حد زیادی به سبک زندگی مربوط هستند. «بله، ژنتیک هم نقش دارد؛ اما سبک زندگی تأثیر بسیار بزرگی دارد و ما اغلب به اندازه کافی سؤال نمیپرسیم و فقط دارو تجویز میکنیم.»
او تأکید کرد همه این عوامل به هم مرتبط هستند: «ما برای بازیهای ویدئویی طراحی نشدهایم. ما برای زندگی واقعی طراحی شدهایم. ما برای بیرون بودن ساخته شدهایم، نه برای اینکه به صفحهنمایش چسبیده باشیم.»
پژوهشگران توصیه کردند مطالعات بزرگتر با رصد دقیقتر عادتهای دیجیتال و پیگیری بلندمدت انجام شود تا این روابط بهتر درک شوند و مشخص شود آیا کاهش زمان استفاده از صفحهنمایش میتواند به بهبود نتایج سلامت منجر شود یا خیر.
پیام اصلی، به گفته اسلام، این است که استفاده بیش از حد از صفحهنمایش یک عامل خطر مستقل و قابلتغییر برای بیماریهای قلبی-عروقی است—حتی در میان جوانان—و کاهش آن باید در کنار ورزش بهعنوان بخشی از مراقبتهای پیشگیرانه مورد توجه قرار گیرد.
