براساس طب سنتی چینی، کبد علاوه بر تنظیم جریان خون و انرژی بر احساس خشم و عصبانیت هم اثر میگذارد.
نجیبزادهای در عصر دودمان مینگ به تندمزاجی شهرت داشت و ناگهان دچار یک بیماری حاد چشمی شد. دائماً در آینه نگاه میکرد و به دنبال یافتن راه درمان بود، اما راهکارهای درمانی مرسوم تسکیندهنده نبودند.
یانگ بنهنگ، طبیب نامدار چینی، پس از معاینه او گفت: «بیماری چشمتان قابل درمان بود، اما از آنجا که مدت زیادی دارو مصرف کردهاید، اثرات سمی آن اکنون پای چپتان را هم درگیر کرده و احتمالاً علائم بیماری بهزودی در آنجا ظاهر خواهند شد.»
نجیبزاده که از شنیدن حرف طبیب ناراحت بود، شب و روز پای خود را وارسی میکرد. مدتی گذشت و هیچ مشکلی در پای او پدید نیامد و چشمهای او هم بهبود یافتند. در ادامه توضیح میدهیم که چرا او مشکلی پیدا نکرد.
ماجرای این نجیبزاده در کتاب یونژای مانلو اثر هوانگ شوئههای شرح داده شده است. این مجموعه معتبر در عصر دودمان مینگ گردآوری شده است. این اثر به دلیل ثبت دقیق تفاسیر کلاسیک، حکایتهای تاریخی و مشاهدات پزشکی در نزد پژوهشگران از ارزش بسیاری برخوردار است و تصویر خوبی از زندگی فرهنگی و فکری مردمان آن دوره ارائه میکند.
براساس طب سنتی چینی، کبد از نظر فیزیکی مسئولیت ذخیره و تنظیم خون و جریان انرژی را برعهده دارد و از نظر ذهنی با خشم گره خورده است. به همین دلیل بود که بیماری نجیبزاده با درمان اولیه بهبود پیدا نکرد. در ادامه بهطور مفصل توضیح میدهیم که چرا خشم با بیماریهای چشم ارتباط دارد.
مرکز تنظیمگر
براساس طب غربی، کبد کارخانه شیمیایی بدن است. کبد همچنین بزرگترین غده گوارشی بدن به شمار میآید و مسئولیت سوختوساز، سمزدایی و تولید عوامل انعقاد خون را برعهده دارد. با اینحال، کبد براساس طب سنتی چینی یک اندام ساده نیست و سازوکار آن با کل بدن گره خورده است.
نقش اصلی کبد، تسهیل جریان انرژی حیاتی (چی) در بدن است. گرهگشایی از مسیرهای انرژی و آزادسازی انرژی در بدن به حفظ تعادل دستگاه گوارش، سوختوساز و فرآیندهای احساسی کمک میکند. از اینرو، کبد مرکز تنظیمگر بدن محسوب میشود. اگر کبد بدون دردسر وظایف خود را به انجام برساند، ذهنی باز و آرام نصیبتان خواهد شد.
کبد جریان خون را ذخیره و تنظیم میکند. وقتی درحال استراحت هستید، خون به کبد بازمیگردد. زمانی هم که مشغول فعالیت هستید، کبد خون را در سراسر بدن به جریان میاندازد.
براساس طب سنتی چینی، کبد با احساس خشم گره خورده است. در کتاب کلاسیک «طب داخلی امپراتور زرد» آمده است: «کسانی که بیماری کبد دارند، عصبانیتر هستند.» این جمله نشان میدهد که افراد مبتلا به مشکلات کبدی با تحریکپذیری شدیدتری دستبهگریبان هستند. همچنین افرادی که زیاد عصبانی میشوند، بیشتر در معرض خطر بیماریهای کبدی قرار میگیرند.
عنصری که میرویاند
براساس نظریه پنج عنصر در طب سنتی چینی، کبد با عنصر چوب و فصل بهار ارتباط دارد.
همانند درختی که در بهار شکوفه میدهد، چوب نماد رشد، توسعه و انعطافپذیری است. به همین ترتیب، کبد مسئول حفظ جریان چی و خون و پشتیبانی از توابع پویای بدن است؛ درست همانطور که شاخههای درخت در جهات مختلف رشد میکنند و گسترش مییابند.
عبارت «چوب به تغذیه نیاز دارد» به این معنی است که یک درخت زنده برای رشد مستلزم آب، نور خورشید و مواد مغذی است. کبد هم برای تنظیم احساسات، گردش خون و گوارش به خون و انرژی کافی نیاز دارد. اگر تغذیه ناکافی باشد، عملکرد کبد مختل میشود و فرد با رکود انرژی، تحریکپذیری یا علائم جسمانی مواجه خواهد شد.
در چرخه پنج عنصر، فلز- که با احساس غم و اندوه ارتباط دارد- بر چوب چیرگی دارد؛ همانطور که تبر تنه درخت را به دو نیم تقسیم میکند. در ماجرای بیمار عصر دودمان مینگ، یانگ به بیمار نجیبزاده خود گفته بود که «شما آدم تندمزاجی هستید و بیماری چشم هرروز آتش خشمتان را شعلهورتر میکند. از اینرو، آتش کبد دائماً گر میگیرد و حالتان وخیمتر میشود. من عامدانه توجهتان را به مشکل پا جلب کردم تا احساس خشمتان فروکش کند.»
براساس طب سنتی چینی، مسیر مریدین کبد- گذرگاهی که انرژی کبد را در بدن به جریان میاندازد- از چشمها میگذرد. وقتی خشمگین میشوید، انرژی کبد دچار رکود شده و آتش کبد شعلهور میشود که با افزایش دمای بدن همراه است. این گرمای فزاینده چشمها را ملتهب میکند و به قرمزی، درد یا مشکلات بینایی منجر میشود.
طبیب با تغییر حسوحال بیمار از فاز خشم به نگرانی توانست با زیرکی آتش کبد او را فروبنشاند. وقتی آتش دیگر توان شعلهورشدن نداشته باشد، التهاب فروکش میکند. وضعیت چشم نجیبزاده به همین شکل بهبود پیدا کرد.
براساس طب سنتی چینی، «چشمها آینه وضعیت کبد هستند» که در مورد نجیبزاده داستان ما هم صدق میکند. ماجرای او نشان داد که نابسامانیهای عاطفی و بهویژه احساس خشم نهتنها به کبد آسیب میزنند، بلکه قوه بینایی را هم مختل میکنند. ارتباط این عوامل از پیوند ذهن و جسم انسان حکایت دارد.
ارزیابی سلامت کبد
کوپین وو، مدیر کلینیک طب سنتی چینی شینییتانگ در تایوان، کبد را «عضو خاموش» بدن میداند، زیرا فاقد عصبهای درد است و این امکان وجود دارد که ناهنجاریهای آن مورد توجه قرار نگیرند. با اینحال، براساس نظریه تجلی اندامها (ژانگ شیانگ)، عملکرد کبد با استناد به علائم بیرونی قابل ارزیابی است.
براساس طب سنتی چینی، خونی که در کبد ذخیره و تنظیم میشود، برای تغذیه بافتهای سراسر بدن از جمله ناخنها ضروری است. داشتن ناخنهای رنگپریده، نازک و شکننده نشانه کمبود خون کبد است که یعنی کبد و اندامهایی که از طریق مریدینها با آن در ارتباط هستند به اندازه کافی تغذیه نمیشوند.
اگر عملکرد کبد مختل شود، علائمی مانند تاری دید، خشکی، قرمزی یا التهاب چشم ظاهر خواهد شد.
تغذیه کبد
اگر احساسات خود را در حد اعتدال بروز دهید، به حفظ توازن بدن کمک خواهید کرد.
براساس طب سنتی چینی، مزه ترش با کبد ارتباط دارد. مصرف متعادل خوراکیهای ترش مانند لیموترش، آلو سبز، کیوی و زیتون باعث تغذیه کبد شده و عملکرد سالم آن را تضمین میکند. اما مصرف بیش از اندازه خوراکیهای ترش باعث بالا رفتن سطح انرژی حیاتی کبد و رفلاکس اسید میشود.
کبد با رنگ سبز ارتباط دارد. گنجاندن خوراکیهای سبزرنگ مانند سبزیهای برگدار و میوههای سبزرنگ در رژیم غذایی سلامت کبد را بهبود میبخشد.
لی در زمینه بالینی از ترکیب گیاهی سنتی «کوچنشین سبکبال» (شیائویائو سان) برای درمان مشکلات کبدی استفاده میکند.
این ترکیب آرامبخش شامل اقلام زیر است:
- ریشه چترگندمی (چایهو)
- ریشه سنبل ختایی (دانگگویی) و ریشه گل صدتومانی سفید (بایشائو)
- ریزوم آترکتیلودس (بایژو) و قارچ پوریا کوکوس (فو لینگ)
- زنجبیل تازه
لی میگوید: «بسیاری از بیمارانی که با تحریکپذیری، بیخوابی، افسردگی یا ناراحتیهای گوارشی دستبهگریبان هستند، درواقع از رکود انرژی کبد رنج میبرند.»
در سالهای اخیر تحقیقات بسیاری درباره این ترکیب انجام گرفته است. برای نمونه، یکی از این تحقیقات نشان داده که این ترکیب با هدف گرفتن ژنهای مرتبط جلوی تشدید فیبروز کبد را میگیرد.
لی افزود که دلیل خیلی از بیماریهای طولانی این نیست که یک عضو بدن از کار افتاده باشد. مشکل این است که وقتی مدت زیادی احساساتتان را در حد اعتدال بروز نمیدهید و زندگی پرفشاری را پشت سر میگذارید، ذهن و جسمتان خسته شده و همین خستگی باعث بیماری میشود.
به گفته لی، برای درمان اختلالات احساسی نمیتوان به دارو بسنده کرد و باید به الگوی خواب هم توجه داشت. کبد بین ساعت ۱ تا ۳ بامداد بیشترین فعالیت را دارد. خوابیدن در این ساعتها به کبد اجازه بازیابی و ترمیم میدهد.
او گفت: «طب سنتی چینی بر این باور است که انسان با طبیعت هماهنگ است. از اینرو، هماهنگی سبک زندگی با مؤلفههای طبیعت باعث میشود که پنج اندام اصلی بدن عملکرد متعادلی داشته باشند.»
