یک ماده شیمیایی صنعتی که در تابههای نچسب، بارانی و بستهبندی غذاهای آماده کاربرد دارد، میتواند بهشکل نامحسوس باعث ناهنجاری چهره جنین شود. پژوهشگران بهتازگی به علت وقوع این عارضه پی بردهاند.
پژوهشگران دریافتهاند که ماده شیمیایی ماندگار پرفلوئورواکتانوئیک اسید میتواند روند شکلگیری چهره جنین را مختل کند. این پژوهش دلیل زیستی این عارضه را شناسایی کرده و ارتباطی را که پیشتر در حد یک احتمال کوچک بود، بهصورت علّی اثبات کرده است.
مواد شیمیایی ماندگار
آملیا تان سوئت می، متخصص زیستفناوری محیطزیست و پژوهشگر فوقدکتری دانشگاه چانگگونگ تایوان، که در زمینه میکروپلاستیکها و زیستپلاستیکها فعالیت دارد، به اپک تایمز گفت: «مواد پرفلوروالکیل و پلیفلوروالکیل از بیش از ۹ هزار ماده شیمیایی مصنوعی تشکیل شدهاند که بهدلیل دوام زیاد و مقاومت در برابر گرما، آب و روغن شناخته میشوند.»
می افزود: «این مواد با توجه به پایداری پیوند کربن و فلوئور با سرعت بسیار پایینی تجزیه میشوند و به همین علت به آنها لقب مواد شیمیایی ماندگار دادهاند.»
از این مواد برای افزایش مقاومت محصولات روزمره در برابر آب، گرما و لکه استفاده میشود. این ترکیبات در تابههای نچسب، بارانی، بستهبندی غذاهای آماده، فرشهای ضدلک، لوازم آرایشی و نخ دندان یافت میشوند. در بخش صنعتی هم از آنها در انواع رنگها، درزگیرها و فومهای اطفای حریق استفاده میشود که منابع اصلی آلودگی محیطزیست بهشمار میروند.
خیلیها هرروز در معرض این مواد هستند. با اینحال، مصرف آب آشامیدنی آلوده، زندگی درحوالی کارخانههای مرتبط با این مواد یا کار کردن در آتشنشانی و استفاده از واکس مخصوص تجهیزات اسکی میتواند میزان مواجهه با این مواد را دوچندان کند.
مواد شیمیایی ماندگار خطر ناهنجاریهای جنینی را تا ۱۰ درصد افزایش میدهند
این مطالعه که در نشریه پژوهشهای شیمیایی در حوزه سمشناسی منتشر شده است، ۱۳۹ ماده شیمیایی ماندگار را در محصولات مصرفی و صنعتی بررسی کرده و نشان داده که این مواد بیشترین تأثیر را در ناهنجاریهای چهره جنین دارند.
یافتههای این پژوهش بهروشنی نشان میدهند که مواد شیمیایی ماندگار چه تأثیری بر روند رشد جنین میگذارند.
پژوهشگران مواد شیمیایی ماندگار را روی سلولهای کبد انسان آزمایش کردند و دریافتند که این مواد باعث میشوند سلولهای کبدی نتوانند ترکیباتی را که در شکلگیری فرم صورت دخیل هستند بهشکل مؤثر متابولیزه کنند.
این ترکیبات سوختوساز رتینوئیک اسید را مختل میکنند؛ مولکولی حیاتی که از ویتامین آ به دست میآید و در هفتههای نخست بارداری نقش مهمی در شکلگیری سر و صورت جنین دارد. رتینوئیک اسید فعالیت صدها ژن را تنظیم میکند و مقدار آن باید متعادل باشد، زیرا افزایش یا کاهش بیشازحد آن رشد طبیعی جنین را مختل میکند.
از آنجا که جنین بهتنهایی قادر به تولید یا دفع ایمن رتینوئیک اسید اضافی نیست، برای تعدیل آن از مادر کمک میگیرد. این فرایند بهطور طبیعی در کبد انجام میشود و آنزیمهای کبدی رتینوئیک اسید اضافی را قبل از رسیدن به جنین تجزیه میکنند.
اگر عملکرد سلولهای کبدی مادر بر اثر مواجهه با مواد شیمیایی ماندگار مختل شود، روند دفع رتینوئیک اسید اضافی مختل خواهد شد. از اینرو، مواد شیمیایی ماندگار در بدن انباشته شده و باعث تغییر چهره جنین میشوند.
مطالعات حیوانی روی گورخرماهی نشان داده که مواد شیمیایی ماندگار حتی در مقادیر بسیار اندک به افزایش ۱۰ درصدی خطر بروز ناهنجاریهای چهره دامن میزنند.
پژوهشهای پیشین هم از ارتباط بین مواد شیمیایی ماندگار و تغییر چهره انسانها و حیوانات آزمایشگاهی پرده برداشته بودند.
چرا این یافتهها اهمیت دارند
جد لمپ، دانشیار دانشکده داروسازی و علوم دارویی در دانشگاه کلرادو آنشوتز و نویسنده ارشد مطالعه حاضر، میگوید: «تشخیص اینکه کدام ترکیبات شیمیایی ماندگار خطرناکتر هستند و دقیقاً از چه طریقی باعث آسیب میشوند، نقش بسزایی در طراحی جایگزینهای ایمن و تدوین مقررات مؤثر دارد.»
پژوهشگران میگویند یافتههای آنها به روند توسعه آزمایشها و مدلهای کامپیوتری سرعت میبخشد تا خطر مواد شیمیایی ماندگار را بهسرعت ارزیابی کنند؛ امری که به نهادهای نظارتی و تولیدکنندگان کمک میکند ترکیبات خطرناک را قبل از رسیدن به دست مصرفکننده شناسایی کنند.
از این گذشته، این یافتهها به تدوین راهکارهای عملی برای کاهش مواجهه کارکنان صنایع پرخطر با مواد شیمیایی ماندگار و ارزیابی راهکارهای کاهش مواجهه با این ترکیبات در دوران بارداری کمک میکنند.
دکتر جوزف مرکولا، پزشک خانواده و نویسنده کتاب در دست انتشار «دفع میکروپلاستیکها: پاکسازی کامل بدن»، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «پژوهش جدید اهمیت زیادی دارد، زیرا بررسیهای قبلی را از سطح یک ارتباط آماری به شناخت سازوکار واقعی آسیبها رسانده است.»
مرکولا افزود مردم باید بدانند که مواد شیمیایی ماندگار بخشی از یک مشکل بزرگتر هستند که با مواد شیمیایی ماندگار، میکروپلاستیکها، فلزات سنگین و آفتکشها گره خورده و رسیدگی به هرکدام از آنها بدون توجه به سایر عوامل صرفاً باعث ایجاد احساس امنیت کاذب میشود.
برای کاهش مواجهه با مواد شیمیایی ماندگار چه میتوان کرد؟
می گفت: «مطالبه عمومی و افزایش اطلاعرسانی میتواند دولتها را به اجرای مقررات سختگیرانهتر و تدوین راهکارهای مؤثر برای کاهش میزان آلودگی وادارد.»
همه میتوانند از همین امروز میزان مواجهه با مواد شیمیایی ماندگار را با چند اقدام ساده به حداقل برسانند.
مرکولا توصیه کرد: «تابههای نچسب را کنار بگذارید، از مصرف غذاهایی که در بستهبندیهای مقاوم به چربی عرضه میشوند پرهیز کنید، از دستگاه تصفیهای استفاده کنید که میتواند مواد شیمیایی ماندگار را از آب پاکسازی کند و در انتخاب لباسها و اثاثیه خانه سراغ محصولات ضدلک یا ضدآب نروید.»
