هو نایوِن، متخصص طب سنتی چینی، همیشه از چشمهای خود مراقبت کرده و اکنون بدون عینک مطالعه میکند و میتواند نوشتههای خیلی ریز را بخواند.
کودکان ساعتها با تبلت کار میکنند، کارمندان مدام به صفحهنمایش کامپیوتر خیره میشوند و سالمندان برای مطالعه از عینک استفاده میکنند. سبک زندگی مدرن فشار بیسابقهای به چشمها وارد میکند. از اینرو، نزدیکبینی، خستگی چشم بهدلیل کار با صفحهنمایش، خشکی چشم و افت بینایی در سنین بالا روزبهروز شایعتر شدهاند.
عوامل ژنتیکی و افزایش سن نقش مهمی در سلامت بینایی دارند، اما عادتهای روزمره هم بر سلامت بلندمدت چشمها اثر میگذارند. هو نایوِن که اکنون دهه هفتم زندگیاش را سپری میکند، همچنان بدون عینک مطالعه میکند و میتواند نوشتههای خیلی ریز را بخواند. او سلامت بینایی خود را نتیجه رعایت عادتهای بینایی، طب فشاری، تغذیه مناسب و زندگی سالم میداند. هیچ راهکار واحدی برای جلوگیری از بیماریهای چشمی وجود ندارد، اما هو معتقد است که عادتهای روزانه به حفظ سلامت چشمها کمک میکنند.
مشکلات بینایی امروزی از کارهای مرتبط با دیدِ نزدیک نشأت میگیرند
خیلیها تلفنهای هوشمند و کامپیوترها را عامل افزایش مشکلات بینایی در سالهای اخیر میدانند. اما هو معتقد است که نمایشگرها یک بخش ماجرا هستند و مشکل اصلی از کارهای مرتبط با دیدِ نزدیک نشأت میگیرد.
مطالعه کتاب، درس خواندن، پیام فرستادن یا کار با لپتاپ بهمنزله این است که ساعتها به اشیاء نزدیک خیره شوید؛ امری که فشار زیادی به عضلات مربوط به تمرکز چشم وارد میکند. این مسئله در کودکان باعث ایجاد و پیشرفت نزدیکبینی میشود. بزرگسالان هم اغلب با خستگی چشم، تاری دید، سردرد و خشکی چشم مواجه میشوند.
پژوهشهای جدید نشان میدهند کودکانی که وقت بیشتری را در فضای باز سپری میکنند، کمتر دچار نزدیکبینی میشوند. این مسئله از اهمیت ایجاد تعادل میان فعالیتهای مرتبط با دیدِ نزدیک و وقتگذراندن در فضای باز حکایت دارد.
عادتهای صحیح بینایی باید از کودکی شکل بگیرند
از آنجا که چشم کودکان هنوز در حال رشد است، عادتهای روزمره تأثیر قابلتوجهی بر بینایی آنها میگذارند.
هو درباره دو اشتباه رایج زیر هشدار میدهد:
- گرفتن مداد از قسمت نوک. کودکان خردسال عادت دارند که مداد یا مدادرنگی را از نوکشان بگیرند، تا جایی که حتی نمیتوانند نوشته یا نقاشیشان را ببینند. از اینرو، معمولاً بیش از حد به کاغذ نزدیک میشوند.
- مطالعه از فاصله نزدیک یا کتاب خواندن درحالت درازکش. هردو عادت باعث میشوند که چشمها برای مدت طولانی به چیزی در فاصله نزدیک خیره بمانند.
توصیه میشود فاصله چشم تا کتاب یا دفتر در حین مطالعه یا نوشتن حدود ۳۰ تا ۴۰ سانتیمتر باشد. نور کافی هم فشار وارده به چشمها را به حداقل میرساند. اگر راستدست هستید، نور باید ترجیحاً از سمت چپ و جلو بهسمت شما بتابد.
اگر این عادتها از سنین پایین شکل بگیرند، به حفظ سلامت بینایی کودکان کمک میکنند.
یک تمرین ساده برای تنظیم تمرکز و کاهش خستگی چشم
هو به افرادی مانند دانشآموزان و کارمندان که با فعالیتهای مرتبط با دیدِ نزدیک سروکار دارند، تمرین ساده زیر را پیشنهاد میکند:
- خودکار را همسطح چشمتان نگهدارید و روی نوک آن تمرکز کنید.
- خودکار را بهآرامی از خود دور کنید، اما تمرکزتان را بههم نزنید.
- بهتدریج خودکار را دوباره به چشمتان نزدیک کنید.
- چرخه دور و نزدیککردن نقطه تمرکز را چند مرتبه تکرار کنید.
هو میگوید این تمرین به تقویت ماهیچه مژگانی، که مسئول تنظیم تمرکز چشم است، کمک میکند. او به پرونده بیماری اشاره کرد که نزدیکبینی شدید داشت و بعد از یک سال تمرین با بهبود کامل دیدِ دور خود مواجه شد. شواهد علمی موجود ثابت نمیکنند که تنظیم تمرکز بتوانن نزدیکبینی را درمان کند. با اینحال، این تمرینات خستگی چشم را کاهش میدهند و عملکرد چشم افرادی را که با فعالیتهای مرتبط با دیدِ نزدیک سروکار دارند بهبود میبخشند.
ورزشهایی مانند بدمینتون، تنیس و بیسبال هم مزایای مشابهی دارند، زیرا باعث میشوند که تمرکز چشمها بهطور مرتب بین اشیاء دور و نزدیک تغییر کند.
طب فشاری برای کاهش خستگی چشم
براساس طب سنتی چینی، چشمها ارتباط تنگاتنگی با تندرستی دارند. در کتاب پزشکی هوانگدی نِیجینگ یا همان «قانون درونی امپراتور زرد» آمده است: «عصاره اندامهای داخلی به چشمها میرسد و آنها را تغذیه میکند.» این ایده از یک باور سنتی نشأت میگیرد که گردش انرژی حیاتی و خون را با سلامت بینایی مرتبط میداند.
هو میگوید برای کاهش خستگی چشم و بهبود گردش خون باید پنج نقطه اطراف چشم را بهآرامی ماساژ دهید.
هرنقطه را با انگشت اشاره بهطور ملایم ماساژ دهید تا بهطور مختصر احساس درد کنید.
این پنج نقطه عبارتند از:
- زانژو: ابتدای گوشه داخلی ابروها
- یویائو: مرکز ابروها
- تونگزیلیائو: گوشه بیرونی چشمها
- چِنگچی: زیر کره چشمها
- جینگمینگ: گوشه داخلی چشمها
انجام این ماساژ حدود ۱ تا ۳ دقیقه زمان میبرد.
دانشآموزان بعد از درس خواندن، کارمندان بعد از ساعتها کار با کامپیوتر و سالمندانی که بهدلیل پیرچشمی دچار خستگی چشم میشوند، میتوانند از این ماساژ استفاده کنند.
چشمهای خود را از درون تغذیه کنید
تغذیه نقش مهمی در حفظ سلامت چشمها دارد.
پژوهشی که در مجله آمریکایی چشمپزشکی منتشر شده است، برآورد کرده که حدود ۱۶ میلیون آمریکایی به بیماری خشکی چشم مبتلا هستند.
از بین خوراکیهای سنتی که برای تقویت بینایی مصرف میشوند، گوجیبری بیش از همه توجه پژوهشگران را جلب کرده است. مطالعه نشریه مواد مغذی نشان داد افراد سالم میانسالی که بهمدت ۹۰ روز و هفتهای پنج مرتبه گوجیبری مصرف کردند، با افزایش تراکم رنگدانه ماکولا مواجه شدند؛ امری که از تأثیر محافظتی این میوه در قبال شبکیه حکایت دارد. گوجیبری بهطور طبیعی سرشار از زآگزانتین است؛ رنگدانهای گیاهی که در ماکولا انباشته میشود و به جلوگیری از ورود نور آبی کمک میکند.
مطالعات حیوانی نشان دادهاند که گوجیبری باعث افزایش تولید اشک میشود و از قرنیه محافظت میکند. البته برای تأیید این نتایج به مطالعات انسانی بیشتری نیاز داریم.
هو توصیه میکند هرروز ۱۰ تا ۲۰ عدد گوجیبری خشک بهعنوان میانوعده مصرف کنید.
دمنوش گیاهی برای آرامش چشمها
هو نوشیدن دمنوش گیاهی سنتی زیر را توصیه میکند.
مواد لازم
- ۲ قاشق غذاخوری گوجیبری خشک
- ۱ قاشق غذاخوری گل داوودی خشک
- ۲ قاشق غذاخوری دانه کاسیا
طرز تهیه
- گوجیبری، گل داوودی و دانه کاسیا را داخل فنجان بریزید.
- حدود ۳۰۰ تا ۴۵۰ میلیلیتر آب داغ به آن اضافه کنید و بگذارید ۱۵ دقیقه دم بکشد.
- دمنوش را گرم بنوشید.
نکات تخصصی
براساس طب سنتی چینی، گل داوودی و دانه کاسیا به «کاهش دمای بدن» و تسکین چشمها کمک میکنند. برای ایجاد تعادل در خواص این دانهها به اندازه مساوی از دانه کاسیای خام و برشته استفاده کنید.
درصورت امکان گوجیبری ارگانیک بخرید. گوجیبریهایی که بهشکل طبیعی خشک شدهاند، معمولاً ساقه کمرنگی دارند. از خرید محصولاتی که رنگ تند و براق دارند یا ترشمزه هستند خودداری کنید. این علائم ممکن است نشانه فرآوری صنعتی باشند.
خوراکیهایی که به سلامت چشمها کمک میکنند یا به آن آسیب میزنند
هو علاوه بر درمانهای سنتی بر رعایت رژیم غذایی متعادل و مغذی تأکید دارد.
او برای نمونه میتوان به موارد زیر اشاره کرده است:
- لوتئین و زآگزانتین که در اسفناج، کلمبرگ، بروکلی و سایر سبزیهای برگدار یافت میشوند و با جلوگیری از ورود نور آبی از ماکولا محافظت میکنند.
- آستاگزانتین که در ماهی سالمون، میگو، قزلآلا و دیگر آبزیان یافت میشود و بهدلیل خواص آنتیاکسیدانی به کاهش خستگی چشمها کمک میکند.
- اسیدهای چرب امگا-۳ که بهوفور در ماهیهای چرب یافت میشوند، به تولید اشک کمک میکنند و برای افراد مبتلا به خشکی چشم مفید هستند.
هو میگوید مصرف بیشازحد قند و غذاهای فوقفرآوریشده را به حداقل برسانید، زیرا این خوراکیها به مرور زمان باعث التهاب مزمن و آسیبدیدگی رگها میشوند.
او به افرادی که گردش خون ضعیفی دارند، توصیه میکند از مصرف بیش از اندازه خوراکیهای خیلی سرد مانند بستنی و نوشیدنیهای یخزده پرهیز کنند.
پژوهشهای جدید از ارتباط بین مصرف منظم قهوه فوری و خطر ابتلا به تباهی لکه زرد حکایت دارند. گفته میشود که فرآوری در دمای بالا باعث تولید ترکیباتی میشود که به تنش اکسایشی دامن میزنند. با اینحال، این پژوهشها مشاهدهای بوده و ثابت نمیکنند که قهوه فوری باعث بیماریهای چشمی شده است. برای تأیید این موضوع به مطالعات بیشتری نیاز داریم.
عادتهای معمول روزانه تفاوت بزرگی را رقم میزنند
حفظ سلامت بینایی در کاهش زمان کار با صفحهنمایش خلاصه نمیشود. استراحت منظم هنگام انجام کارهای مرتبط با دیدِ نزدیک، رعایت فاصله مناسب هنگام مطالعه، وقتگذراندن در فضای باز، رژیم غذایی مغذی و انجام تمرینات ساده مانند تمرین تنظیم تمرکز و طب فشاری در کنار هم به حفظ سلامت چشمها کمک میکنند.
چه بخواهید احتمال ابتلای کودک به نزدیکبینی را به حداقل برسانید، چه به دنبال کاهش خستگی چشم بعد از یک روز کاری طولانی باشید و چه بخواهید با افت بینایی ناشی از بالارفتن سنتان کنار بیایید، باید بدانید که عادتهای سالم روزانه به حفظ تابآوری چشمها در سنین بالاتر کمک میکنند.
