رژیم غذایی سالم و ایمنیدرمانی ما را به کنترل این بیماری فراگیر امیدوار کردهاند.
سرطان دیگر صرفاً بهعنوان یک بیماری ژنتیکی شناخته نمیشود. این روزها همه میدانند که این بیماری تحت تأثیر عوامل متغیر سبک زندگی قرار دارد. به گزارش انجمن سرطان آمریکا، حدود ۴۰ درصد از تمام موارد سرطان در آمریکا به عواملی مانند چاقی، رژیم غذایی نامناسب و کمتحرکی مربوط میشوند که همگی قابل اصلاح هستند.
دکتر جیسون فانگ، نویسنده کتاب پرفروش «راز سرطان»، در مصاحبه با وایتل ساینز به انتقاد از دیدگاه سنتی محققان در رابطه با تأثیر ژنتیک پرداخت و بر تعامل پیچیده عملکرد سلولی و عوامل محیطی تأکید کرد. فانگ تقویت سیستم ایمنی و بهبود «بستر سلولی» بدن از طریق تغییر سبک زندگی و بهویژه تغذیه را مهمترین راهِ پیشگیری از سرطان دانست.
بیشتر سرطانها ارثی نیستند
سرطان در گذشته براساس نظریه جهشهای سوماتیک مورد بررسی قرار میگرفت؛ نظریهای که در اوایل قرن بیستم توسط تئودور بووری مطرح شد و ناهنجاریهای کروموزومی را با رشد غیرقابل کنترل سلولها مرتبط میدانست. اتفاقات خبرساز مانند جراحی پیشگیرانه آنجلینا جولی در سال ۲۰۱۳ که بعد از مثبت شدن تست جهش ژن BRCA1 (پروتئین ۱ مستعدکننده به سرطان پستان) انجام گرفت، به این باور دامن زدند که ژنتیک نقش اصلی را در ابتلا به سرطان ایفا میکند.
با اینحال، تحقیقات جدید نشان دادهاند که عوامل ارثی صرفاً بخش کوچکی از موارد سرطان را تشکیل میدهند، اما محیط فعالیت ژنها که تحت تأثیر سبک زندگی، سیگار کشیدن، رژیم غذایی و چاقی قرار دارد، نقش پررنگتری ایفا میکند. براساس گزارش «حقایق و آمار سرطان ۲۰۲۵» انجمن سرطان آمریکا، سیگار عامل بیشترین مرگومیرهای مرتبط با سرطان است که نشان میدهد بسیاری از سرطانها از عوامل متغیر سبک زندگی نشأت میگیرد و ارتباطی با ژنتیک ندارند.
از این گذشته، علائم سرطان در افراد مختلف در زمان، مکان و جغرافیای گوناگون شباهت قابلتوجهی دارند. برای نمونه، سرطان پستان در بیماران سراسر جهان از ویژگیهای مورفولوژیکی و الگوهای رفتاری مشابهی برخوردار است. این شباهتها ارتباطی با عوامل ژنتیکی مشترک ندارند، بلکه از وجود سیستمهای بیولوژیکی درونی حکایت دارند که تحت فشار شروع به فعالیت میکنند. این مسئله نشان میدهد که محرکهای محیطی و فیزیولوژیکی مشترک در بیشتر سرطانها مهمتر از عامل وراثت هستند.
چاقی به تشید خطر سرطان دامن میزند
سازمان بینالمللی تحقیقات سرطان در سال ۲۰۰۲ چاقی را بهعنوان یک عامل خطر مهم در ابتلا به سرطان مری، روده، رحم، پستان و پانکراس معرفی کرد که از ارتباط چاقی با افزایش بروز سرطان و نرخ مرگومیر حکایت دارد.
یک مطالعه جامع در سال ۲۰۲۳ با بررسی مطالعات چاقی و اپیدمیشناسی سرطان بر ارتباط ایندو عامل تأکید کرد و به شواهد قابل قبولی در رابطه با نقش چاقی در ابتلا به انواع سرطان دست یافت. چاقی و رژیم غذایی نامناسب درمجموع در حدود ۳۰ درصد از موارد سرطان دخیل هستند.
چاقی با ایجاد محیط بیولوژیکی مناسب برای رشد تومورها و عمدتاً از طریق التهاب مزمن، اختلالات هورمونی و مشکلات متابولیکی به پیشرفت سرطان کمک میکند. به گفته فانگ، یکی از عوامل کلیدی هورمون انسولین است که وظیفه تنظیم قند خون را برعهده دارد. انسولین در سطوح بالا بهعنوان عامل رشد عمل کرده و روند تکثیر سلولهای مختلف از جمله سلولهای سرطانی را تقویت میکند.
افرادی که اضافهوزن دارند یا چاق هستند، معمولاً سطح انسولین بالاتری دارند که یکی از عوامل خطر سرطان پستان به شمار میآید. از اینرو، با تمرکز بر محیط هورمونی و متابولیکی که سرطان در آن شکل میگیرد و اتخاذ رژیم غذایی سالم میتوانیم میزان خطر را به حداقل برسانیم و به شکل واقعی از سرطان پیشگیری کنیم.
سرطان بهعنوان پاسخ به آسیبهای مزمن
فانگ سرطان را نوعی «عقبگرد» سلولی و تکاملی به زندگی تکسلولی میداند که نظم سلولی را مختل میکند و باعث میشود که سلولها صرفاً به فکر بقای خود باشند. وقتی سلولها با آسیب مزمن مواجه میشوند، از همکاری با دیگر سلولها دست میکشند و بافتهای اطراف خود را برای رقابت بر سر خون و مواد مغذی اشغال میکنند. این اختلال سلولی نشانه یک عقبگرد است که در آن بقا بر همکاری اولویت دارد.
رژیم غذایی ضعیف، مواجهه با سموم، مصرف سیگار، التهاب مزمن، سالخوردگی و عوامل دیگر میتوانند به آسیبهای مزمن سلولی منجر شوند.
به گفته فانگ، مقابله با سرطان نباید در نابودی سلولهای سرطانی خلاصه شود. مهم این است که هماهنگی سلولی احیا شود و محیط بیولوژیکی لازم برای سلامتی بهبود پیدا کند. هدف این است که بدن «بستر» مساعدی برای رشد سرطان نباشد.
فانگ راهبردهای زیر را پیشنهاد میکند:
- کاهش التهاب مزمن: با محدود کردن غذاهای فرآوریشده، قندهای تصفیهشده و مصرف بیشازحد روغنهای امگا-۶ و جایگزین کردن آنها با مواد غذایی ضدالتهاب مانند سبزیجات، ماهیهای سرشار از امگا-۳ و روغن زیتون.
- پشتیبانی از عملکرد ایمنی: از طریق خواب ترمیمکننده، فعالیت بدنی منظم، رژیم غذایی مغذی و کاهش استرس مزمن. فستینگ و درمانهای متابولیک میتوانند سوختوساز انسولین و گلوکز را متعادل و سیستم ایمنی را احیا کنند.
- کنترل استرس: از آنجا که هورمونهای استرس در بلندمدت سیستم ایمنی و فرایند ترمیم سلولها را مختل میکنند، تمرینات ضداسترس مانند مدیتیشن و تمرین تنفسی سودمند خواهند بود.
- اجتناب از سموم و مواد سرطانزا: اعم از تنباکو، الکل و آلایندههای محیطی.
فانگ معتقد است که بهبود محیط زندگی سلولها بهجای هدف گرفتن سلولهای سرطانی میتواند شرایط رشد این سلولها را نامساعد کند.
نقش سیستم ایمنی
قبل از اینکه سلولهای غیرطبیعی به سلول سرطانی تبدیل شوند، سیستم ایمنی اکثر آنها را شناسایی میکند و از بین میبرد. فانگ این فرایند مستمر را «پایش سرطان» مینامد که نقش بسزایی در جلوگیری از ابتلا به سرطان پیشرفته یا خطرناک ایفا میکند.
با اینحال، وقتی سیستم ایمنی به دلیل سالخوردگی، مصرف داروهای سرکوبکننده ایمنی یا عوامل دیگر ضعیف میشود، سلولهای سرطانی سیستم پایش ایمنی را دور میزنند. برای نمونه، افرادی که پیوند عضو انجام میدهند، به شدت در معرض خطر ابتلا به سرطان قرار میگیرند. این بیماران معمولاً از دوز بالای داروهای سرکوبکننده ایمنی استفاده میکنند تا بدنشان عضو پیوندی را پس نزند. این داروها از عضو پیوندی محافظت میکنند، اما سیستم دفاع طبیعی بدن از جمله توانایی سیستم ایمنی در تشخیص و نابودی سلولهای سرطانی را ضعیف میکنند.
فانگ با اشاره به پرونده تکاندهنده یک بیمار مبتلا به ملانوم گفت: «به همین دلیل است که در برنامههای پیوند عضو تا این حد مراقب سرطان هستند.» تومورها جراحی شده بودند و بیمار ظاهراً دوره نقاهت خود را سپری میکرد، اما سلولهای سرطانی وارد فاز نهفتگی شده و تحت کنترل سیستم ایمنی قرار داشتند. بیمار سالها بعد بر اثر یک حادثه فوت کرد و اعضای بدن او اهدا شدند. یکی از دریافتکنندگان به ملانوم مبتلا شد. وقتی بیمار برای جلوگیری از پس زدن عضو پیوندی داروهای سرکوبکننده ایمنی دریافت کرد، سلولهای نهفته سرطانی از کنترل خارج شدند.
پیشرفت در ایمنیدرمانی
راهکارهای درمان سرطان اعم از جراحی، پرتودرمانی و شیمیدرمانی در سالهای گذشته بر حذف تومورها و کشتن سلولها متمرکز بودهاند. این درمان ممکن است اندازه تومور را به حداقل برساند، اما به بافت سالم نیز آسیب میرساند و علت اصلی بیماری را برطرف نمیکند.
اما ایمنیدرمانی یک پیشرفت تحولآفرین بوده که با هدف گرفتن علت زمینهای بیماری عمل میکند. در روشهایی مانند درمان با سلول تی کایمریک گیرنده آنتیژن از سلولهای ایمنی بیمار استفاده میشود. در این روش، سلولها از نو برنامهریزی میشوند تا سلولهای سرطانی را شناسایی و نابود کنند. این روش با «آشکارسازی» سلولهای سرطانی، که اغلب به دنبال دور زدن سیستم ایمنی هستند، سپر دفاعی طبیعی بدن را تقویت کرده و امکان مقابله مؤثر با بیماری را فراهم میکند.
بررسی بیشتر
سرطان یک بیماری پیچیده با ابعاد گوناگون بوده و پیشبینی یا پیشگیری از آن دشوار است. برای نمونه، اضافهوزن خطر سرطان را افزایش میدهد، اما الزاماً باعث ابتلا به سرطان نمیشود. به همین ترتیب، لاغری خطر سرطان را کاهش میدهد، اما شما را مصون نمیکند. سیگار کشیدن نیز جزو عوامل خطر اصلی سرطان ریه است، اما همه سیگاریها به سرطان ریه مبتلا نمیشوند. این موارد تنها بخشی از عوامل خطر هستند و مانند عوامل خطر بیماریهای عفونی رابطه علّی ندارند.
با توجه به گرایش محققان به عوامل محیطی و سیستم ایمنی، فانگ معتقد است که راهکارهای پیشگیری و درمان سرطان در آینده مؤثرتر و کمتهاجمیتر خواهند بود. ایجاد تغییرات ساده و امکانپذیر مانند اتخاذ رژیم غذایی کمانسولین، کاهش مصرف قند و چربی و ورزش منظم برای تقویت ایمنی، نقطه شروع خوبی برای کاهش خطر سرطان به شمار میآید.
