محققان گزینه غیرمنتظرهای را برای تقویت سلامت مغز در مراحل آغازین آلزایمر بررسی میکنند.
یک ماده نگهدارنده که در نوشابهها و هزاران محصول دیگر به کار میرود، به بهبود حافظه و مهارتهای فکری در افراد مبتلا به آلزایمر کمک میکند؛ امری که احتمال استفاده از یک ماده شیمیایی ارزانقیمت خانگی را برای مقابله با آلزایمر مرگومیر افزایش میدهد.
براساس دادههای یک کارآزمایی بالینی جدید که با حضور ۱۴۹ فرد مبتلا به آلزایمر خفیف انجام گرفت، مصرف روزانه سدیم بنزوات به مدت ۲۴ هفته با بهبود عملکرد شناختی و کاهش سطح پروتئینهای غیرطبیعی در نمونه خون همراه بوده که یکی از نشانههای اصلی بیماری آلزایمر به شمار میآید.
یافتههای مطالعه
راهکارهای درمانی فعلی آلزایمر هزینهبردار بوده و ممکن است عوارض جانبی سختی به همراه داشته باشند. از اینرو، محققان بررسی کردند که آیا نقش سدیم بنزوات که یک ماده نگهدارنده رایج در آشپزخانه است، فراتر از یک عامل جلوگیری از فساد مواد غذایی است یا خیر.
داوطلبان ۵۰ تا ۹۰ ساله بهصورت تصادفی به دو گروه تقسیم شدند: نفرات گروه اول دارو دریافت کردند و نفرات گروه دوم روزانه به مدت ۲۴ هفته به اندازه ۵۰۰، ۷۵۰ و هزار میلیگرم سدیم بنزوات مصرف کردند.
دوزهای بالاتر نتایج مشخصتری داشتند: افرادی که روزانه ۷۵۰ یا هزار میلیگرم سدیم بنزوات مصرف کرده بودند، با بهبود عملکرد شناختی از جمله در زمینه جهتیابی، کلمهیابی و یادآوری کلمات مواجه شدند و سطح پروتئینهای آمیلوئید بتا در نمونه خون آنها کاهش یافت. بیشترین بهبود در داوطلبانی مشاهده شد که سطح شکل آسیبزای آمیلوئید بتا در نمونه خون آنها در آغاز مطالعه بالاتر بود.
دکتر توماس هالند، پژوهشگر بالینی مؤسسه سالخوردگی سالم، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «آمیلوئید بتا نوعی «پسماند» مولکولی است که در مغز انباشته شده و مسیرهای ارتباطی آن را مسدود میکند. این مسئله به مرور زمان باعث از دست دادن حافظه و افت عملکرد شناختی میشود.»
به گفته هالند، یافتهها نشان میدهند که سدیم بنزوات با تغییر واکنش بدن به آمیلوئید بتا باعث بهبود عملکرد ذهنی میشود که احتمالاً با پاکسازی این پروتئین یا کاهش تولید آن انجام میگیرد. با اینحال، محققان هنوز از سازوکار این جریان بیخبر هستند.
عملکرد احتمالی سدیم بنزوات
سدیم بنزوات یک نگهدارندهی مصنوعی است که به شکل گسترده در غذاها و نوشیدنیهای اسیدی استفاده میشود تا جلوی فاسد شدن آنها را بگیرد. سدیم بنزوات در دسته افزودنیهای مجاز قرار دارد. از اینرو، اگر طبق دستور عمل کنید، بیخطر خواهد بود.
براساس دستورالعمل سازمان غذا و داروی آمریکا، استفاده از سدیم بنزوات در غذاها و نوشیدنیها تا سقف ۰٫۱ درصد مجاز است. با اینحال، سازمان بهداشت جهانی میگوید میزان مجاز مصرف روزانه این ماده بین صفر تا ۲۰ میلیگرم بهازای هر کیلوگرم از وزن بدن است که فرد میتواند تا پایان عمر بدون هیچ مشکلی از آن استفاده کند. برای نمونه، کسی که حدود ۶۸ کیلوگرم وزن دارد، طبق استانداردهای سازمان بهداشت جهانی میتواند روزانه با خیال راحت تا سقف هزار و ۳۰۰ میلیگرم سدیم بنزوات مصرف کند.
با اینحال، اختلافنظرهایی درباره این ماده نگهدارنده وجود دارد. اگر سدیم بنزوات با ویتامین ث ترکیب شود، باعث تشکیل بنزن میشود که با ایجاد سرطان ارتباط مستقیم دارد. نام بنزن در بعضی از مطالعات با بیشفعالی در کودکان و احتمال اختلال عملکرد سلولی گره خورده است.
برخلاف درمانهای رایج که عمدتاً در پی پاکسازی پلاکهای آمیلوئیدی مغز هستند، سدیم بنزوات در کارآزمایی بالینی اخیر از راههای مختلف به مقابله با آلزایمر پرداخته است.
سدیم بنزوات جزو درمانهای معمول آلزایمر نیست، اما با تأثیر چندگانه خود در مسیر تبدیل شدن به داروی این بیماری قرار دارد.
دکتر شین-یوآن لین، استاد و مدیر مؤسسه علوم زیستپزشکی در دانشگاه علوم پزشکی چین و نویسنده ارشد این مطالعه، به اپک تایمز گفت که سازوکار دقیق سدیم بنزوات در کاهش سطح آمیلوئید بتا همچنان نامشخص است، اما مکانیزمهای دیگری هم پیشنهاد شدهاند.
سدیم بنزوات با مهار آنزیم دی سرین- یک پیامرسان شیمیایی که نقش بسزایی در یادگیری و حافظه دارد- موجب بهبود ارتباط بین سلولهای مغزی میشود. دی سرین به فعالسازی چند گیرنده خاص در مغز کمک میکند که امکان ایجاد ارتباط بین نورونها را فراهم میکنند. سطح دی سرین و فعالیت گیرندهها در روند طبیعی سالخوردگی و در بیماران مبتلا به آلزایمر کاهش مییابد که فرایند ارسال و دریافت پیام در سلولهای عصبی را دشوارتر میکند.
سدیم بنزوات میتواند تنش اکسایشی را به حداقل برساند؛ نوعی آسیب سلولی که از مولکولهای مضر نشأت میگیرد و یکی از عوامل خطر آلزایمر به شمار میرود. تحقیقات پیشین نشان دادهاند که سدیم بنزوات میتواند سطح التهاب را در سلولهای ایمنی مغز کاهش دهد و با افزایش تولید پروتئینهایی که به بقای نورونها، ترمیم آسیبها و ایجاد ارتباطات جدید کمک میکنند، از نورونها محافظت کند.
براساس مشاهده محققان، سدیم بنزوات در بیماران مبتلا به آلزایمر خفیف باعث افزایش سطح دو آنتیاکسیدان مهم یعنی کاتالاز و گلوتاتیون میشود. ایندو آنتیاکسیدان از سلولهای مغزی در برابر تنش اکسایشی محافظت میکنند؛ عارضهای که باعث آسیب دیدن سلولهای مغز شده و بهعنوان یکی از عوامل پیشرفت آلزایمر شناخته میشود.
