یک مطالعه ۲۳ ساله نشان داده که سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر میتواند خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ و مرگومیر ناشی از این بیماری را بهویژه در آقایان به تعویق بیاندازد.
این کارآزمایی که یکی از طولانیترین غربالگریهای سرطان روده بزرگ بوده است، نشان داده که انجام سیگموئیدوسکوپی در میانسالی- فقط یکبار و در یک نوبت- میتواند خطر مرگومیر ناشی از سرطان روده بزرگ را دستکم بهمدت دو دهه به تعویق بیاندازد.
این کارآزمایی که در نروژ انجام گرفته و حدود ۱۰۰ هزار داوطلب بزرگسال را طی ۲۳ سال تحت کنترل داشته است، نشان میدهد آقایانی که یکبار تحت سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر قرار گرفته بودند، در مقایسه با آقایانی که غربالگری نشده بودند، ۲۸ درصد کمتر در معرض ابتلا به سرطان روده بزرگ و ۳۷ درصد کمتر در معرض مرگومیر ناشی از این بیماری بودند. گفتنی است که سیگموئیدوسکوپی نسبت به کولونوسکوپی کمتهاجمیتر است.
خانمها هم با کاهش موارد ابتلا به سرطان مواجه شدند، اما کاهش قابلتوجهی در نرخ مرگومیر ناشی از بیماری مشاهده نشد.
یافتههای این پژوهش که در سالنامه طب داخلی منتشر شدهاند، نشان میدهند که انجام سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر در میانسالی بر خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ اثر میگذارد.
استفن دبلیو. دافی، استاد بازنشسته غربالگری سرطان در دانشگاه کوئین مری لندن و پژوهشگر کارآزمایی بزرگ سیگموئیدوسکوپی در بریتانیا، که البته نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «یافتههای حاضر با نتایج کارآزماییهای مربوط به سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر همخوانی دارند. مطالعه پژوهشگران بریتانیایی هم از تأثیر سیگموئیدوسکوپی بر کاهش قابلتوجه نرخ ابتلا به سرطان روده بزرگ و مرگومیر ناشی از آن در بلندمدت حکایت دارد.»
سرطان روده بزرگ از علل اصلی مرگومیر ناشی از سرطان بهشمار میرود. از آنجا که این بیماری اغلب در مراحل اولیه فاقد علامت است، معمولاً زمانی تشخیص داده میشود که سرطان به مراحل پیشرفته رسیده است؛ امری که اهمیت غربالگری و تشخیص زودهنگام را دوچندان میکند.
اثرات بلندمدت و مؤثر در آقایان
این یافتهها براساس یک غربالگری فراگیر در نروژ به دست آمدهاند که در فاصله سالهای ۱۹۹۹ تا ۲۰۰۱ با مشارکت آقایان ۵۰ تا ۶۴ ساله انجام گرفت.
حدود ۲۰ هزار نفر برای انجام سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر انتخاب شدند و بیش از ۷۸ هزار نفر در گروه شاهد تحت مراقبتهای مرسوم قرار گرفتند و غربالگری نشدند.
در سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر برخلاف کولونوسکوپی از لولهای کوتاهتر و باریکتر استفاده میشود که دامنه حرکتی بیشتری هم دارد. از آنجا که این روش فقط بخش تحتانی روده بزرگ را بررسی میکند، معمولاً حدود ۲۰ دقیقه زمان میبرد و نیازی هم به بیهوشی کامل یا آمادهسازی روده ندارد. اگر پزشک در جریان معاینه به ضایعات مشکوک برخورد کند، انجام کولونوسکوپی در دستور کار قرار میگیرد تا احتمال وجود پولیپهای پیشسرطانی یا سرطان بررسی شود.
خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ در گروه غربالگری طی ۲۳ سال ۴.۳ درصد بود، اما این رقم در گروه شاهد به ۶ درصد میرسید. نرخ مرگومیر ناشی از سرطان هم از ۲.۲ درصد به ۱.۴ درصد کاهش یافت.
این تأثیر بیشتر در مورد سرطانهای بخش تحتانی روده بزرگ- ناحیهای که سیگموئیدوسکوپ به آن دسترسی دارد- مشاهده شد و در دوره پیگیری پابرجا بود.
آقایان حاضر در این مطالعه بیشتر با پولیپهای بخش تحتانی روده بزرگ دستبهگریبان بودند که باعث شد کولونوسکوپی کنند؛ اقدامی که احتمال شناسایی و برداشتن ضایعات پیشسرطانی را چندبرابر کرد.
دافی گفت: «از آنجا که بخش قابلتوجهی از ضایعات روده بزرگ در قسمت تحتانی آن شکل میگیرند، پیشگیری از سرطان در این ناحیه نقش بسزایی در کاهش موارد ابتلا و مرگومیر ناشی از سرطان روده بزرگ داشته است.»
پژوهشگران در دو مرحله با کاهش مرگومیر آقایان مواجه شدند. کاهش نخست ۲ تا ۵ سال پس از شروع غربالگری رخ داد و به تشخیص زودهنگام سرطان مربوط میشد که احتمال درمان را افزایش داد.
کاهش دوم تقریباً ۹ تا ۱۲ سال پس از شروع غربالگری رخ داد. پژوهشگران میگویند این کاهش دیرهنگام به مواردی مربوط بوده که پولیپهای پیشسرطانی در کولونوسکوپی تکمیلی برداشته شده و هرگز به مرحله سرطانی نرسیده بودند.
این آزمایش بهخودیخود باعث درمان بیماری نمیشود، بلکه با فراهمکردن زمینه انجام کولونوسکوپی به شناسایی و برداشتن ضایعات خطرناک کمک میکند و عوامل خطر بلندمدت را در آقایان به حداقل میرساند.
چرا تأثیر این روش در خانمها کمتر بود؟
خانمهایی که تحت سیگموئیدوسکوپی قرار گرفتند، با کاهش ۱۱ درصدی میزان ابتلا به سرطان روده بزرگ مواجه شدند، اما تغییر چندانی در نرخ مرگومیر آنها رخ نداد. خطر ابتلای گروه غربالگری طی ۲۳ سال از ۴.۷ درصد به ۴.۲ درصد کاهش یافت.
دکتر اسما شوکت، متخصص بیماریهای گوارشی، از پیشگامان پیشگیری از سرطان روده بزرگ و استاد دانشکده پزشکی گراسمن در دانشگاه نیویورک، که البته نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «تفاوت آقایان و خانمها به محل تشکیل تومورها مربوط میشود.»
شوکت گفت: «خانمها بیشتر به سرطان قسمت ابتدایی روده بزرگ مبتلا میشوند.»
سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر فقط قسمت تحتانی روده را بررسی میکند و به بخش فوقانی یا ابتدایی روده بزرگ خانمها دسترسی ندارد؛ همان جایی که احتمال تشکیل تومور در آن بیشتر است.
پژوهشگران میگویند عوامل زیستی از جمله تفاوتهای هورمونی، متغیرهای ژنتیکی و شکل تومورها در این مورد دخیل هستند، اما علت دقیق همچنان در دست بررسی است.
شوکت افزود که خانمها در سنین مشابه با خطر کمتری مواجه هستند و عوامل خطر تقریباً یک دهه دیرتر از آقایان اثر میکنند. او گفت: «خطر ابتلای یک خانم ۶۰ ساله تقریباً مشابه خطر ابتلای یک آقای ۵۰ ساله است. وقتی سطح خطر کمتر باشد، مزایای غربالگری هم بهمراتب کمتر خواهد بود.»
این یافتهها چه تأثیری در غربالگری دارند؟
پزشکان میگویند خطر ابتلا به سرطان روده بزرگ نقش مهمی در تعیین زمان غربالگری و انتخاب شیوه مناسب دارد.
خطر ابتلا با افزایش سن بیشتر میشود و افرادی که سابقه خانوادگی سرطان روده بزرگ و بیماریهای التهابی روده دارند یا با پولیپ روده دستوپنجه نرم میکنند، ممکن است به غربالگری زودهنگام یا غربالگری در فواصل کوتاه نیاز پیدا کنند.
در دستورالعملهای کنونی آمریکا توصیه شده که افراد گروه خطر متوسط از حدود ۴۵ سالگی شروع به غربالگری کنند. بسته به میزان خطر، دسترسی به خدمات و اولویتهای فردی، گزینههای مختلفی در دسترس هستند.
عوامل مرتبط با سبک زندگی از جمله سیگار، مصرف زیاد الکل، چاقی، کمتحرکی و رژیمهای غذایی سرشار از گوشت قرمز یا فرآوریشده به افزایش خطر ابتلا دامن میزنند.
کولونوسکوپی که درصورت طبیعیبودن نتایج معمولاً هر ۱۰ سال یکبار تکرار میشود، رایجترین شیوه غربالگری در آمریکا بهشمار میرود، زیرا کل روده بزرگ را بررسی کرده و امکان برداشتن پولیپها را فراهم میکند. افراد گروه پرخطر از جمله کسانی که سابقه پولیپ یا سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان دارند، باید این آزمایش را در فواصل کوتاهتر تکرار کنند.
آزمایشات مبتنی بر مدفوع مانند آزمایش ایمونوشیمیایی مدفوع جزو روشهای غیرتهاجمی هستند و معمولاً هر ۱ تا ۳ سال یکبار تکرار میشوند. سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر در آمریکا کمتر انجام میگیرد، اما درصورت لزوم معمولاً هر ۵ سال یکبار تکرار میشود.
مطالعات نشان دادهاند که هرسه روش خطر ابتلا و مرگومیر ناشی از سرطان روده بزرگ را کاهش میدهند. البته ظرفیت آنها در شناسایی ضایعات متفاوت است. شوکت گفت: «هیچ مطالعهای برای مقایسه این روشها انجام نگرفته است، اما مطالعات مختلف نشان میدهند که هرسه شیوه در کاهش خطر ابتلا و مرگومیر ناشی از سرطان روده بزرگ مؤثر عمل میکنند.»
جمعبندی
کولونوسکوپی در آمریکا همچنان روش اصلی غربالگری سرطان روده بزرگ بهشمار میرود.
شوکت گفت انجام سیگموئیدوسکوپی انعطافپذیر معمولاً به آرامبخش کمتری نیاز دارد، اما آمادهسازی روده در هردو روش تقریباً یکسان است. کولونوسکوپی کل روده را بررسی میکند و از این حیث روش جامعتری است.
یافتههای جدید تغییری در دستورالعملهای فعلی آمریکا ایجاد نکردهاند، اما نشان دادهاند که انجام غربالگری در میانسالی میتواند بهویژه در آقایان مؤثر باشد.
پیام اصلی مطالعه روشن است: سرطان روده بزرگ در بسیاری از موارد قابل پیشگیری است و مزایای تشخیص و برداشتن ضایعات پیشسرطانی میتواند سالها پابرجا بماند.
