تغییر چهره در طب سنتی چینی به شیوه‌های مختلف تفسیر می‌شود و گاهی ممکن است برای بررسی تغییرات لازم باشد به پزشک مراجعه کنید.
خشک و کدرشدن پوست، پف‌کردگی پلک‌ها یا تغییر ناحیه اطراف بینی ممکن است فقط شکل و شمایل ظاهری شما را دستخوش تغییر کنند. اما متخصصان طب سنتی چینی این موارد را در کنار وضعیت تنفس، سطح انرژی و دیگر علائم بررسی می‌کنند تا از وضعیت سلامت دستگاه ریوی مطلع شوند.
گریس ژانگ، متخصص طب سنتی چینی در مرکز پزشکی نورثرن در نیویورک، به اپک تایمز گفت: «اختلال دستگاه ریوی در رنگ و ظاهر پوست، پلک‌ها، بینی و لب‌ها منعکس می‌شود.»
براساس طب سنتی چینی، دستگاه ریوی علاوه بر عملکرد تنفسی بر پوست و جابه‌جایی مایعات بدن هم اثر می‌گذارد. ژانگ گفت ریه‌ها به توزیع «چی»- انرژی حیاتی بدن- کمک می‌کنند و در تغذیه پوست دخیل هستند. ریه‌ها همچنین به توزیع و دفع مایعات بدن کمک می‌کنند.
تغییر چهره به‌تنهایی نشانه بیماری ریوی نیست. اهمیت این تغییرات به علائم جانبی، ماندگاری علائم و وضعیت کلی سلامت فرد بستگی دارد.
پوست رنگ‌پریده، خشک یا زبر
ژانگ می‌گوید رنگ‌پریدگی و کدرشدن پوست، خشکی یا زبری، پوسته‌پوسته‌شدن و تغییر منافذ پوست در ارزیابی وضعیت ریه‌ها از نگاه طب سنتی چینی حائز اهمیت هستند.
براساس طب سنتی چینی، «ریه‌ها مسئول پوست و مو هستند.» دستگاه ریوی به تغذیه و محافظت از سطح بدن کمک می‌کند. اگر ریه‌ها ضعیف شوند، پوست شادابی خود را از دست می‌دهد یا خشک می‌شود.
تغییرات پوستی مداوم باید مورد بررسی قرار بگیرند، به‌ویژه اگر با سرفه، احساس فشار در ناحیه قفسه سینه یا تنگی نفس غیرعادی در طول کار و فعالیت همراه باشند. علائم تنفسی باید توسط پزشک متخصص بررسی شوند.
گرم‌شدن یا تیرگی پیشانی
گرم‌شدن مکرر یا تیرگی غیرمعمول پیشانی- متمایل به سیاه یا آبی کبود- مستلزم بررسی بیشتر است، به‌ویژه اگر با علائم مزمن تنفسی همراه باشد.
براساس طب سنتی چینی، نقاط مختلف صورت با اندام‌های داخلی ارتباط دارند و پیشانی به ریه‌ها نسبت داده می‌شود.
گرم‌شدن یا تیرگی پیشانی ممکن است نشانه کمبود «چی» ریه یا اختلال در گردش «چی» و خون باشد.
پف‌کردگی پلک‌ها
اگر پلک‌ها هنگام بیدارشدن از خواب متورم باشند و پف‌کردگی آن‌ها ربطی به دیر خوابیدن، آلرژی یا مشکلات کلیوی نداشته باشد، مشکل ممکن است از مختل‌شدن سوخت‌وساز مایعات در بدن نشأت بگیرد.
براساس طب سنتی چینی، «ریه‌ها مسیرهای آب را تنظیم می‌کنند» که به نقش آن‌ها در تنظیم حرکت و سوخت‌وساز مایعات در بدن اشاره دارد.
اگر عملکرد ریه‌ها دچار مشکل شود، احتمال تجمع مایعات در بدن افزایش می‌یابد.
با این‌حال، تورم پلک‌ها ممکن است نتیجه بیماری‌های کلیوی، آلرژی، کمبود خواب یا عوامل دیگر باشد. اگر علت را نمی‌دانید، با پزشک خود مشورت کنید.
قرمزی یا تغییر رنگ اطراف بینی
قرمزی مکرر کناره‌های بینی یا بروز جوش‌های سرسیاه و آکنه روی صورت ممکن است با عملکرد ریه‌ها مرتبط باشد.
براساس طب سنتی چینی، «ریه‌ها از طریق بینی با دنیای بیرون ارتباط دارند» که نشان می‌دهد تغییر رنگ و وضعیت بینی می‌تواند نشانه تغییر عملکرد ریه‌ها باشد.
قرمزی نوک بینی ممکن است نشانه گرمای داخلی یا «گرمی ریه» باشد که براساس طب سنتی چینی با گرما، خشکی یا التهاب مجاری تنفسی ارتباط دارد.
آبی یا ارغوانی‌شدن نوک بینی هم اغلب با درد یا مختل‌شدن گردش «چی» و خون همراه است.
آبی‌شدن لب‌ها
آبی یا ارغوانی‌شدن ناگهانی لب‌ها به‌ویژه اگر با مشکلات تنفسی، تب یا سرگیجه همراه باشد، می‌تواند نشانه مشکلات اورژانسی مانند ذات‌الریه باشد که باید فوراً به آن رسیدگی کنید.
براساس طب سنتی چینی، «ریه‌ها مسئول تنفس هستند» که نشان می‌دهد ریه‌ها به‌عنوان محل اصلی تبادل اکسیژن عمل می‌کنند.
طب مدرن می‌گوید آبی‌شدن لب‌ها نشانه کمبود اکسیژن خون است.
با این‌حال، آبی‌شدن لب‌ها همیشه نتیجه بیماری ریوی نیست. مختل‌شدن عملکرد قلب، گردش خون نامناسب و سایر بیماری‌هایی که سطح اکسیژن را کاهش می‌دهند، رنگ لب‌ها را دستخوش تغییر می‌کنند.
عوامل روزمره‌ای که به ریه‌ها آسیب می‌رسانند
ژانگ گفت علاوه بر علائم هشداردهنده احتمالی باید به عوامل روزمره هم توجه کنید، زیرا این عوامل می‌توانند سلامت ریه‌ها را تحت تأثیر بگذارند.
کیفیت نامطلوب هوای داخل ساختمان: بسته نگه‌داشتن درها و پنجره‌ها برای مدت طولانی مانع گردش هوا شده و موجب تجمع دی‌اکسید کربن، باکتری‌ها و مایت‌های گردوغبار در فضای داخلی می‌شود.
اگر فیلتر کولرها و پنکه‌ها را به‌طور مرتب تمیز نکنید، باعث انتشار هاگ‌های کپک در هوا می‌شوید که به‌نوبه‌خود به بروز التهاب و آلرژی‌های تنفسی دامن می‌زنند.
استرس و هیجانات مخرب: براساس طب سنتی چینی، «غم و اندوه مفرط به ریه‌ها آسیب می‌رساند.» این یعنی اضطراب، افسردگی، غم و استرس طولانی‌مدت بر عملکرد ریه‌ها تأثیر منفی می‌گذارند.
طب مدرن می‌گوید فشار روانی بر دستگاه عصبی خودمختار اثر می‌گذارد و باعث می‌شود که تند و کوتاه نفس بکشید. تداوم این وضعیت به مرور زمان کارایی دستگاه تنفسی و ظرفیت ریه‌ها را به حداقل می‌رساند.
دریافت مایعات ناکافی: نوشیدن آب و دریافت مایعات ناکافی غشای مخاطی دستگاه تنفسی را خشک می‌کند و باعث افزایش غلظت مخاط می‌شود. این وضعیت خطر انسداد مجاری تنفسی و عفونت‌های تنفسی را افزایش می‌دهد.
شوینده‌های شیمیایی: عدم استفاده از تجهیزات حفاظتی مناسب هنگام استفاده از شوینده‌های شیمیایی از جمله سفیدکننده‌ها به خطر تحریک یا آسیب مجاری تنفسی دامن می‌زند.
بی‌خوابی و خستگی: کمبود خواب مزمن و خستگی بیش‌از‌حد سیستم ایمنی بدن را ضعیف می‌کنند و ریه‌ها را در معرض عفونت‌های ویروسی و باکتریایی قرار می‌دهند.
محیط‌های سرد و خشک: قرارگرفتن در معرض هوای سرد و خشک مجاری تنفسی را تحریک می‌کند و احتمال ابتلا به بیماری‌های تنفسی را افزایش می‌دهد. عفونت‌های تنفسی هم به نوبه خود به تشدید بیماری‌های ریوی دامن می‌زنند.
راهکارهای طب سنتی چینی برای حفظ سلامت ریه‌ها
پی‌چن لین، متخصص طب سنتی چینی و مدیر درمانگاه طب چینی لی‌شیانگ در تایوان، راهکارهای روزمره زیر را برای تقویت و محافظت از سلامت ریه‌ها پیشنهاد می‌کند:
۱. تغذیه‌درمانی
براساس طب سنتی چینی، هرکدام از پنج اندام داخلی بدن با پنج رنگ ارتباط دارند و رنگ سفید به ریه‌ها مربوط می‌شود. از این‌رو، توصیه می‌شود از مواد غذایی سفیدرنگ مانند ترب سفید، قارچ برفی، پیاز گل لیلیوم و دانه‌های نیلوفر آبی استفاده کنید.
براساس طب سنتی چینی، ریه‌ها به رطوبت نیاز دارند و در برابر خشکی آسیب‌پذیر هستند. از این‌رو، توصیه می‌شود از مصرف بیش‌از‌حد غذاهای سرخ‌کردنی و خوراکی‌های خشک مانند مغزیجات پرهیز کنید.
مصرف متعادل مواد غذایی تند و معطر از جمله پیازچه، زنجبیل و سیر به گردش «چی» و خون و تنظیم عملکرد دستگاه تنفسی کمک می‌کند. با این‌حال، نباید در مصرف این اقلام زیاده‌روی کنید.
سوپ شیرین دانه نیلوفر آبی و پیاز گل لیلیوم
لین تهیه این سوپ ساده را برای کمک به حفظ سلامت ریه‌ها توصیه می‌کند.
برای: ۱ تا ۲ نفر
زمان آماده‌سازی و پخت: ۱ ساعت و ۳۰ دقیقه
مواد لازم
- ۱۵ گرم دانه نیلوفر آبی
- ۱۵ گرم پیاز خشک گل لیلیوم
- ۵۰۰ میلی‌لیتر آب
- نبات یا شکر (به میزان دلخواه)
- ۱ عدد تخم‌مرغ هم‌زده
طرز تهیه
- مغز تلخ داخل دانه‌های نیلوفر آبی را خارج کنید.
- دانه‌های نیلوفر آبی و پیاز گل لیلیوم را در یک ظرف سفالی بریزید، آب را اضافه کنید و اجازه دهید حدود ۲۰ دقیقه خیس بخورند.
- اندکی آب تازه اضافه کنید و مواد را به‌مدت ۴۰ تا ۶۰ دقیقه روی حرارت ملایم بپزید تا دانه‌های نیلوفر آبی نرم شوند.
- شکر را اضافه کنید و تخم‌مرغ هم‌زده را داخل ظرف بریزید. پخت را تا زمانی ادامه دهید که تخم‌مرغ بپزد.
یک مطالعه مروری نظام‌مند در سال ۲۰۲۵ نشان داد که پیاز خوراکی گل لیلیوم حاوی پلی‌ساکاریدها، ساپونین‌ها و ترکیبات فعال دیگری است که خواص ضدالتهابی و آنتی‌اکسیدانی دارند و به تنظیم عملکرد دستگاه ایمنی کمک می‌کنند.
پژوهشگران طب سنتی چینی از کاربرد این گیاه در مرطوب نگه‌داشتن ریه‌ها حمایت می‌کنند، هرچند شواهد بالینی کافی برای تأیید این موضوع وجود ندارد.
دم‌نوش گل زنگوله‌ای چینی و ریشه شیرین‌بیان
در طب سنتی چینی از گل زنگوله‌ای چینی و ریشه شیرین‌بیان برای تقویت دستگاه تنفسی استفاده می‌شود. زردآلوی ژاپنی هم به حفظ سلامت دستگاه گوارش کمک می‌کند.
برای: ۱ نفر
زمان آماده‌سازی: ۲۰ دقیقه
مواد لازم
- ۶ گرم گل زنگوله‌ای چینی
- ۳ گرم ریشه شیرین‌بیان
- ۱ عدد زردآلوی ژاپنی خشک
- ۵۰۰ میلی‌لیتر آب جوش
طرز تهیه
- مواد را بشویید و داخل یک فنجان یا ماگ بریزید.
- آب جوش را اضافه کنید، درپوش ظرف را بگذارید و اجازه دهید به‌مدت ۱۵ دقیقه دم بکشند.
- می‌توانید به‌جای چای حداکثر روزی ۱ فنجان از این دم‌نوش استفاده کنید.
این دم‌نوش برای همه مناسب است. با این‌حال، اگر دارو می‌خورید، بهتر است بین زمان مصرف دارو و دم‌نوش فاصله بیاندازید.
شاید برخی از گیاهان دارویی فوق برایتان ناآشنا باشند، اما می‌توانید آن‌ها را در فروشگاه‌های سلامت‌محور و سوپرمارکت‌های آسیایی پیدا کنید.
روش‌های درمانی با توجه به شرایط هرفرد متفاوت خواهند بود. برای دریافت برنامه درمانی مناسب باید با متخصص مراقبت‌های بهداشتی مشورت کنید.
۲. خندیدن به سلامت ریه‌ها کمک می‌کند
لین افزود که داشتن روحیه مثبت در کنار تغذیه مناسب به سلامت ریه‌ها کمک می‌کند. لین می‌گوید هرازگاهی از ته دل بخندید.
قفسه سینه هنگام خندیدن به‌طور طبیعی بازتر می‌شود و تنفس عمق بیشتری پیدا می‌کند. این فرایند میزان اکسیژن دریافتی را افزایش می‌دهد، به عملکرد ریه‌ها کمک می‌کند و باعث آرامش جسم و ذهن می‌شود.
با این‌حال، افرادی که به‌تازگی عمل جراحی انجام داده‌اند یا فشار خون بالا دارند، باید مراقب خندیدن باشند. خندیدن در این افراد ممکن است با ناراحتی جسمانی همراه باشد.
پیاده‌روی در فضای باز، رفتن به ارتفاعات با چشم‌اندازهای وسیع و وقت‌گذراندن در طبیعت به کاهش استرس کمک می‌کند و دستگاه تنفسی را به فعالیت وامی‌دارد.
۳. طب فشاری
براساس طب سنتی چینی، مریدین ریه از قفسه سینه شروع می‌شود و در امتداد بازو تا انگشت شست ادامه دارد.
در طب سنتی چینی از ماساژ نقاط طب سوزنی این مسیر برای تقویت ریه‌ها و تسکین ناراحتی‌های تنفسی استفاده می‌شود.
نقطه یو جی
این نقطه در زیر انگشت شست در میانه اولین استخوان کف دست در فرورفتگی کوچک روی برجستگی قاعده شست قرار دارد.
این نقطه در طب سنتی چینی «مرز میان گوشت سرخ و سفید»» نامیده می‌شود؛ اصطلاحی که به مرز بین پوست کف دست و پوست پشت دست اشاره دارد.
نقطه شائو شانگ
این نقطه در کنار ناخن شست در سمت نزدیک به انگشت اشاره قرار دارد.
برای تحریک ملایم این نقطه می‌توانید از ناخن دست یا انتهای گرد خلال دندان استفاده کنید. مراقب باشید فشار زیادی به این نقطه وارد نکنید یا به پوست‌تان آسیب نزنید.
می‌توانید این نقطه را هنگام استراحت، نشستن در ماشین یا تماشای تلویزیون ماساژ دهید.
نقطه یون من
این نقطه در فرورفتگی استخوان ترقوه در میان ماهیچه سینه‌ای بزرگ و ماهیچه دالی قرار دارد.
با مشت به‌طور ملایم به این نقطه ضربه وارد کنید. این کار به افزایش ظرفیت ریه‌ها کمک می‌کند.
توجه به تغییرات چهره می‌تواند ما را از وضعیت بدن‌مان مطلع کند. از این آگاهی نهایت استفاده را ببرید: مراقب هوایی که تنفس می‌کنید باشید، برای تحرک و استراحت وقت بگذارید و درصورت ایجاد تغییر در وضعیت تنفسی خود از پزشک متخصص کمک بگیرید. مراقبت از ریه‌ها از عادت‌هایی شروع می‌شود که باید قبل از بروز علائم سراغ‌شان بروید.
