در فرهنگی که بهشدت به سلامت و تندرستی توجه دارد، از حمامهای آب سرد گرفته تا نوشیدنیهای پروتئینی و روتینهای پیچیده صبحگاهی، آخرین عادت فراگیر، نوشیدن یک لیوان آب گرم در ابتدای روز است.
این عادت نه مکمل خاصی دارد و نه کلاژن؛ اما آب گرم ساده بهآرامی در حال فراگیر شدن است. این موضوع برای پیروان طب سنتی چینی چندان عجیب نیست، چراکه این کار برای آنها از دیرباز بخشی از روتین روزانه بوده است.
فلیس چان، متخصص طب سنتی چینی که از کودکی هر روز صبح این نوشیدنی را مصرف میکند، به اپک تایمز گفت: «جالب است که حالا این موضوع در دنیای غرب به یک روند تبدیل شده است.» او افزود در خانوادههای چینی، این کار نسلهاست که رایج است. «در طب چینی، آب گرم بیشتر به طول عمر و مراقبت روزانه از بدن مربوط میشود، نه یک راهحل سریع. این یک عادت کوچک است که در طول زمان از بدن حمایت میکند.»
یک عادت باستانی
چارچوب طب سنتی چینی درباره غذاها و نوشیدنیهای گرم و سرد به متون پزشکی کلاسیک چین در حدود سالهای ۲۰۰ تا ۳۰۰ میلادی بازمیگردد، جایی که گرما بهعنوان عاملی برای حفظ تعادل درونی بدن و عملکرد گوارشی در نظر گرفته میشد؛ عملکردی که بر تعادل پویای یین و یانگ استوار است.
گفته میشود غذاها و نوشیدنیهای گرم به بهبود گردش خون کمک میکنند و توانایی بدن برای تبدیل غذا به انرژی قابل استفاده، یا «چی»، را افزایش میدهند؛ زیرا اندامهای گوارشی را فعال و حمایتشده نگه میدارند. این عوامل در طب چینی با سلامت بلندمدت و افزایش طول عمر مرتبط هستند.
در طب سنتی چینی، طول عمر فقط به زندگی طولانی محدود نمیشود؛ بلکه به حفظ تعادل و عملکرد مناسب بدن در طول سالها مربوط است. زمانی که اندامهای گوارشی، بهویژه طحال و معده، فعال و حمایتشده باشند، احتمال تجمع عدم تعادلهایی مانند «رطوبت» یا «ایستایی» کاهش مییابد—مواردی که در این طب با خستگی، بیماری و افت ناشی از افزایش سن مرتبط دانسته میشوند.
چان اغلب به بیمارانی که روی زبانشان پوشش سفید دارند—که در طب چینی نشانهای از رطوبت بیش از حد و معمولاً مرتبط با کندی هضم یا عدم تعادل در سیستمهای داخلی بدن است—نوشیدن آب گرم را توصیه میکند. او گفت: «آب گرم از آتش گوارشی بدن حمایت میکند و به طحال و معده کمک میکند غذا و مایعات را مؤثرتر تبدیل کنند، که این امر از متابولیسم و انرژی کلی بدن پشتیبانی میکند.»
«آتش گوارشی» به توانایی بدن برای پردازش غذا و تبدیل آن به انرژی گفته میشود.
به گفته چان، بهبود گوارش فقط درون بدن باقی نمیماند، بلکه در احساس روزانه افراد نیز دیده میشود. «این کار به من کمک میکند ذهنم شفافتر باشد، مهگرفتگی ذهنی کمتر شود، انرژیام بیشتر شود و در کنترل اضافهوزن مقاوم و نفخ کمک میکند.»
در طب سنتی چینی، گوارش بهتر به تفکر واضحتر کمک میکند، زیرا بدن غذا را مؤثرتر به انرژی تبدیل میکند و این امر احساس سنگینی یا مهگرفتگی ذهنی را کاهش میدهد. همچنین گوارش منظمتر میتواند سطح انرژی را در طول روز پایدار نگه دارد و از افتوخیزهای ناگهانی جلوگیری کند.
او افزود وقتی بدن غذا و مایعات را بهتر پردازش کند، نفخ و احتباس مایعات نیز کاهش مییابد، که میتواند به مدیریت وزن در طول زمان کمک کند.
در مقابل، نوشیدنیهای سرد ممکن است این فرایند را کند کنند. در طب چینی گفته میشود بدن باید انرژی بیشتری صرف گرم کردن نوشیدنیهای سرد قبل از هضم کند، که میتواند «آتش گوارشی» را تضعیف کند. نوشیدنیهای یخی ممکن است معده و طحال را «سرد» کنند و در نتیجه هضم را کند کرده و باعث ناراحتیهایی مانند درد معده، اسهال یا سوءهاضمه شوند.
با این حال، برای برخی افراد، نوشیدنیهای سرد میتوانند انرژیبخش باشند. مالیکا سود، پزشک طب سنتی چینی و بنیانگذار مرکز آموی ولنس، گفت: «اما برای برخی دیگر، بهویژه کسانی که از قبل دچار ضعف یا طبیعت سرد هستند، این عادتها میتواند خستگی، مشکلات گوارشی و تعادل هورمونی را بدتر کند.»
همچنین نوشیدنیهای یخی ممکن است بر نای تأثیر بگذارند و حملات آسم یا سرفه را تحریک کنند. بهطور کلی، مطالعات نشان میدهند نوشیدنیهای گرم در تسکین علائم سرماخوردگی یا آنفلوآنزا مانند آبریزش بینی، سرفه، گلودرد و عطسه مؤثرتر هستند.
شواهد علمی
شواهد علمی مستقیم درباره اینکه خود آب گرم مزایای منحصربهفردی دارد محدود است. آنچه بهخوبی ثابت شده، نقش آبرسانی—صرفنظر از دمای آن—در حمایت از گوارش و سلامت کلی بدن است.
با این حال، در مورد گوارش، نوشیدنیهای گرم ممکن است مزیت بیشتری داشته باشند.
آلیسون باورز، متخصص تغذیه دارای مجوز در دانشگاه کولگیت، گفت: «نوشیدن نوشیدنیهای گرم میتواند با شل کردن عضلات گوارشی، هضم و سلامت روده را بهبود دهد و جریان خون به دستگاه گوارش را افزایش دهد.» او افزود این موضوع به حرکت بهتر مواد زائد کمک میکند، بهویژه برای افرادی که با مشکلاتی مانند سندرم روده تحریکپذیر مواجه هستند.
بهطور کلی، کمنوشیدن مایعات میتواند منجر به یبوست شود، به همین دلیل توصیه میشود افراد بر اساس شرایط بدنی و سطح فعالیت خود، مقدار مناسبی مایعات مصرف کنند.
باورز گفت: «تقریباً همه افراد میتوانند از نوشیدنیهای گرم برای سلامت روده بهرهمند شوند.» او افزود افرادی که بیماریهای قلبی دارند باید طبق توصیه پزشک خود میزان مصرف مایعات را تنظیم کنند، زیرا کمآبی یا مصرف بیش از حد مایعات میتواند به قلب فشار وارد کند.
مزایای مربوط به پوست و انرژی که طرفداران آب گرم مطرح میکنند، از نظر بالینی کمتر مشخص است، اگرچه برخی آن را نتیجه بهبود عملکرد روده میدانند. آلِیسیا هیکس، فعال حوزه سلامت، گفت پس از افزودن آب گرم به روتین خود، تغییراتی در هضم و وضعیت پوستش مشاهده کرده است.
روشهای درست مصرف
جذابیت این عادت، علاوه بر سادگی، در دسترس بودن آن است—بدون نیاز به مکمل یا تجهیزات خاص.
یک معیار مناسب برای دمای آب، کمی بالاتر از دمای بدن است، یعنی حدود ۳۷ درجه سانتیگراد.
سود گفت: «در حالت ایدهآل، آب باید گرم یا کمی داغ باشد، بهطوری که بتوان آن را بهراحتی نوشید، نه اینکه مجبور باشید برای خنک شدنش صبر کنید.» او افزود آب باید هنگام نوشیدن حس آرامش بدهد، نه تندی یا شدت بیش از حد.
اگر به نوشیدنیهای سرد مانند قهوه یخی یا ماچا عادت دارید، میتوانید با جایگزینی یک نوشیدنی سرد در روز با آب گرم یا دمنوش شروع کنید. همچنین مهم است که هنگام اجرای این عادت به واکنش بدن خود توجه کنید. «اگر آب گرم حس خوبی دارد و به هضم کمک میکند، ادامه دهید. اگر احساس گرمای بیش از حد داشتید، آب ولرم را امتحان کنید.»
نوشیدن دمنوش نیز راهی دیگر برای پاسخ به نیازهای بدن است—چه برای تقویت هضم، چه آرامسازی ذهن یا کاهش نفخ. سود گفت: «آب گرم خنثیترین و در دسترسترین روش برای حمایت از هضم در طب چینی است. اما چای ویژگیهای خاص خود را دارد.»
برای مثال، دمنوش زنجبیل میتواند هضم را تقویت کند، در حالی که دمنوش نعناع به کاهش ایستایی کمک میکند. هر دو مفید هستند، اما در شرایط متفاوت.
او گفت: «موضوع بهتر یا بدتر بودن چای نسبت به آب گرم نیست؛ بلکه کاربرد آنها متفاوت است. آب گرم حمایت مداوم و یکنواختی فراهم میکند، در حالی که چای را میتوان هدفمندتر استفاده کرد.»
او تأکید کرد که هر بدن متفاوت است و باید دید چه چیزی برای هر فرد بهتر عمل میکند. «ممکن است دو نفر یک علامت مشابه داشته باشند، اما علت آن کاملاً متفاوت باشد.» اگر آب بیش از حد داغ باشد، میتواند باعث تحریک شود، بهویژه در افرادی که علائم گرمای داخلی مانند خشکی، تحریکپذیری یا رفلاکس اسیدی دارند.
این توصیه برای همه یکسان نیست. افرادی که گرمای داخلی بالایی دارند—مانند تشنگی مکرر یا تحریکپذیری—ممکن است با آب خیلی داغ احساس بدتری پیدا کنند و آب ولرم برایشان مناسبتر باشد.
در نهایت، هنگام شروع هر عادت جدید از خود بپرسید: «آیا پس از یک هفته انجام مداوم این کار، احساس بهتری دارم یا بدتر؟» اجازه دهید بدن شما راهنمای شما باشد.
