یک اتفاق ناگهانی در بازار باتری جهانی میتواند تبعات بدتری از بحران نفت داشته باشد
نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین
علاقه کشورهای جهان برای گذار به خودروهای برقی، همه را به شکلی خطرناک به چین وابسته کرده است؛ کشوری که دست بالای آن در زمینه تولید باتری و مواد معدنی حیاتی میتواند زنجیره تأمین را بیشتر از بحرانهای نفتی به خطر بیاندازد.
هاوارد لوتنیک، وزیر بازرگانی آمریکا، اوایل سال جاری در داووس گفت که اروپا با تعهد به اهداف برنامه انتشار صفر خالص تا سال ۲۰۳۰ «عزم خود را جزم کرده که مطیع چین باشد.» او توضیح داد که اروپا با گذار به خودروهای تمامبرقی بیش از پیش به چین وابسته میشود، چرا که «اروپاییها باتری تولید نمیکنند.»
لوتنیک افزود که آمریکا نباید مرتکب چنین اشتباهی شود: «چرا آمریکا که نفت و گاز طبیعی دارد، باید به انرژی الکتریکی متوسل شود؟ چین نفت و گاز طبیعی ندارد. استفاده از انرژی الکتریکی و خودروهای برقی برای آنها منطقی است.»
حزب کمونیست چین از نمایشگاه خودروی پکن برای تبلیغ جایگاه چین بهعنوان تولیدکننده عمده خودروهای برقی جهان استفاده میکند. تولید ۷۰ درصد از کل خودروهای برقی جهان به چین اختصاص دارد و پکن قصد دارد به اهداف بالاتری دست پیدا کند. از این گذشته، چین در سال ۲۰۲۴ حدود ۸۰ درصد از سلولهای باتری جهان را تولید کرده است. از اینرو، حتی اگر یک خودروی برقی ساخت داخل بخرید، همچنان برای باتری خودرو به حزب کمونیست چین متکی خواهید بود.
شرکتهایی مانند تسلا، بامو، مرسدسبنز و فولکسواگن در کنار برندهای چینی مانند زیکر و لی آتو برای تأمین باتری خودروهای برقی خود از شرکت چینی کاتل خرید میکنند. برندهای غربی هم که از باتریهای چینی استفاده نمیکنند، بهطور حتم از سلولهایی بهره میبرند که مواد کاتدی آنها در چین فرآوری شده است. چین بالغ بر ۹۸ درصد از لیتیوم آهن فسفات جهان را تولید میکند؛ ترکیبی پرکاربرد و ارزانقیمت که در تولید باتری مورد استفاده قرار میگیرد.
از همه بدتر اینکه آمار ۸۰ درصدی هم نمیتواند عمق وابستگی به چین را به تصویر بکشد، زیرا این آمار فقط به مونتاژ نهایی باتریها اختصاص دارد. سلطه چین به زنجیره تأمین تولید باتری مربوط میشود. چین در بخشهای میاندستی و پاییندستی تولید باتری در بسیاری از حوزههای کلیدی سهم ۸۰ درصدی یا بیشتر دارد. این کشور در بازار مواد اولیه کاتدی و ترکیب لیتیوم آهن فسفات جایگاه انحصاری دارد و سهم آن به ۹۵ درصد یا بیشتر میرسد.
عناصر خاکی کمیاب از مؤلفههای حیاتی تولید باتری هستند و چین در این حوزه هم پیشتاز است. حدود ۸۵ تا ۹۰ درصد از فرآوری و پالایش عناصر خاکی کمیاب جهان در اختیار چین قرار دارد. این کشور ۶۸ درصد از کبالت، ۶۵ درصد از نیکل و ۶۰ درصد از لیتیوم لازم برای باتری خودروهای برقی را فرآوری میکند.
دولت ترامپ از وابستگی اروپا به چین انتقاد کرده است. ترامپ در روز تحلیف خود با صدور فرمانهای اجرایی ۱۴۱۵۶ و ۱۴۱۵۴ درخصوص شکاف موجود در زنجیره تأمین اعلام وضعیت اضطراری امنیت ملی کرد. ترامپ همچنین با صدور یک فرمان اجرایی در مارس ۲۰۲۵ از تأسیس «شورای ملی سلطه انرژی» و در فرمان دیگری در آوریل ۲۰۲۵ از افزایش استخراج مواد معدنی حیاتی از بستر دریا خبر داد. تحقیقات بخش ۲۳۲ در ژانویه ۲۰۲۶ با صدور یک فرمان دیگر به پایان رسید. براساس این فرمان، وزارت بازرگانی و نماینده تجاری آمریکا موظف به تعیین کف قیمتی و اعمال محدودیتهای تجاری در رابطه با کشورهای شریک خواهد بود.
آمریکا در روز ۳۰ آوریل ۲۰۲۵ برای دسترسی به تیتانیوم، لیتیوم، گرافیت، کبالت و نیکل با اوکراین به توافق رسید. آمریکا همچنین در دسامبر ۲۰۲۵ با جمهوری دموکراتیک کنگو وارد همکاری شد و در نشست وزارتی فوریه ۲۰۲۶ که با حضور ۵۴ کشور برگزار شد، با ۱۱ کشور چارچوب همکاری امضا کرد. دولت آمریکا همچنین «پروژه والت» را کلید زد تا از ذخیره راهبردی عناصر خاکی کمیاب برای محافظت از بخش دفاعی و صنعتی استفاده کند و شوک عرضه را تا زمان افزایش ظرفیت فرآوری داخلی به حداقل برساند.
با وجود تمام اقدامات و تدابیری که در دستور کار قرار گرفتهاند، گذار آمریکا به خودروهای برقی تا سال ۲۰۳۰ غیرممکن خواهد بود. افزایش استخراج، پالایش و تولید در مقیاسی که بتواند پشتیبانِ ناوگان خودروهای تمامبرقی باشد، سالها زمان میبرد. در همینحال، اروپا بدون اتخاذ تدابیر مشابه به برنامه خودروهای برقی پایبند مانده است. این درحالی است که آمریکا برنامه اختیاری خودروهای برقی را که در دوره بایدن در دستور کار قرار گرفته بود کنار گذاشته است.
مناقشه آمریکا و ایران که به بستهشدن تنگه هرمز- یکی از گلوگاههای اصلی نفت جهان- منجر شده است، نشان داد که کاهش عرضه جهانی انرژی حتی بهطور جزئی میتواند بهشدت مخرب باشد. با اینحال، مسئله نفت راهحلهای دیگری هم دارد. حدود ۹۸ کشور در تولید نفت دخیل هستند. از اینرو، کاهش عرضه یک منبع را میتوان به کمک منابع دیگر جبران کرد.
اما جایگزینی در مورد باتری خودروهای برقی وجود ندارد و فقط یک کشور در مقیاس گسترده باتری تولید میکند. چین پیشتر نشان داده که حاضر است دسترسی به مواد معدنی حیاتی را به حداقل برساند و میتواند در مورد باتریها هم دست به کار مشابهی بزند. حتی اگر اقدام خاصی صورت نگیرد، عوامل یا حوادث طبیعی هم میتوانند باعث شوک عرضه شوند. پژوهشگران در مطالعهای در مارس ۲۰۲۶ به ارزیابی مخاطرات احتمالی پرداختند. شبیهسازی مونتکارلو با ۵۰ هزار تکرار نشان داد احتمال اینکه وقوع شوک متوسط در زنجیره تأمین چین به کمبود شدید باتری در سطح جهانی منجر شود، ۹۲ درصد است.
دیدگاه ارائهشده در این مقاله نقطه نظر نویسنده بوده و لزوماً منعکسکننده دیدگاه اپک تایمز نیست.
درباره نویسنده: دکتر آنتونیو گراسفو تحلیلگر اقتصادی چین است که بیش از ۲۰ سال را در آسیا سپری کرده است. آقای گراسفو فارغالتحصیل دانشگاه ورزش شانگهای است، دارای مدرک امبیای از دانشگاه شانگهای جیائوتنگ است و در دانشگاه نظامی آمریکا در رشته دفاع ملی تحصیل کرده است.
