براساس تحقیق جامعی که بیش از یک میلیون بیمار طی سه سال در آن تحت بررسی بودند، میلیونها آمریکایی که از داروهای پرکاربرد دیابت و کاهش وزن استفاده میکنند، با دو برابر شدن خطر ابتلا به یک بیماری چشمی مواجه میشوند که میتواند باعث نابینایی آنها شود.
بررسی خطر در چارچوب واقعیت
براساس تحقیقی که اخیراً در نشریه چشمپزشکی جاما انتشار یافته است، کسانی که از داروهای آگونیست گیرنده پپتید-۱ شبهگلوکاگون مانند اوزمپیک، وگووی و ریبلسوس استفاده میکنند، بیش از دو برابر بیشتر در معرض ابتلا به دژنراسیون ماکولا در سنین بالا قرار میگیرند که نوع مرطوب دژنراسیون ماکولا نیز نامیده میشود؛ عارضهای که یکی از مهمترین علل نابینایی در سالمندان به شمار میرود.
بهرغم افزایش دو برابری خطر نسبی، خطر مطلق همچنان ناچیز است: تنها ۰.۲ درصد از مصرفکنندگان این داروها طی سه سال به این بیماری دچار شدند، اما این رقم در بین افراد سالم ۰.۱ درصد بود. به تعبیر دیگر، از هر هزار مصرفکننده احتمالاً یک نفر بیشتر در معرض این بیماری قرار میگیرد. اما با توجه به اینکه میلیونها نفر جزو مصرفکنندگان این داروها هستند، این افزایش ناچیز میتواند هزاران نفر را درگیر کند.
محققان در این مطالعه سوابق سلامت بیش از ۱.۱ میلیون بیمار ساکن انتاریوی کانادا را که مبتلا به دیابت مبتلا بودند بررسی کردند؛ افرادی که همگی بالای ۶۶ سال سن داشتند و بین ژانویه ۲۰۲۰ تا نوامبر ۲۰۲۳ تحت نظر بودند.
نتیجه اصلی مطالعه، شناسایی موارد جدید ابتلا به نوع مرطوب دژنراسیون ماکولا بود که با بررسی صورتحسابهای پزشکی مربوط به تزریقات چشمی تشخیص داده شدند. بیماران از شش ماه پس از آغاز مصرف داروهای آگونیست گیرنده پپتید-۱ شبهگلوکاگون تحت کنترل قرار گرفتند و این پیگیری تا زمان ابتلا به بیماری، فوت یا پایان دوره مطالعه ادامه داشت.
نتایج نشان دادند که مصرف طولانیتر این داروها با افزایش تدریجی خطر ابتلا به نوع مرطوب دژنراسیون ماکولا همراه است؛ امری که از ارتباط بین دوز دارو و واکنش بدن حکایت دارد.
بیمارانی که به مدت ۶ تا ۱۸ ماه از این داروها استفاده کرده بودند، حدوداً دو برابر بیشتر در معرض خطر قرار داشتند. این خطر در بین افرادی که ۱۸ تا ۳۰ ماه دارو مصرف کرده بودند، بیش از سه برابر افزایش یافت. بالاترین میزان خطر به کسانی مربوط میشد که بیش از ۳۰ ماه دارو مصرف کرده بودند. این افراد تقریباً چهار برابر بیشتر از حالت معمول در معرض ابتلا به این بیماری کورکننده قرار داشتند.
نوع مرطوب دژنراسیون ماکولا به دلیل رشد غیرطبیعی رگها در زیر شبکیه رخ میدهد. این رگها باعث تورم، خونریزی و ایجاد زخم میشوند که میتواند به کاهش بینایی یا نابینایی منجر شود. نوع مرطوب نسبت به نوع خشک که رایجتر است، سریعتر باعث افت بینایی میشود، اما درصورت تشخیص زودهنگام قابل درمان است.
دکتر جیمز کلی، مدیر مرکز جراحی انکساری مجموعه درمانی نورثول در نیویورک، در گفتوگو با اپک تایمز گفت: «برای درمان نوع مرطوب دژنراسیون ماکولا راهکارهای مؤثری در اختیار داریم که تزریق داروهای ضد رگزایی درونچشمی بهترین مورد است. این داروها میتوانند بینایی بیمار را تثبیت کنند یا حتی باعث بهبود آن شوند، بهویژه اگر تزریق خیلی زود انجام بگیرد.»
روشهای درمانی دیگری مانند درمان فتودینامیک و لیزر فوتوکوآگولاسیون نیز وجود دارد، اما کمتر مورد استفاده قرار میگیرند و معمولاً در شرایط خاص تجویز میشوند.
به گفته دکتر فندربیگ، داروهای آگونیست گیرنده پپتید-۱ شبهگلوکاگون ممکن است با کاهش سریع قند خون، خطر ابتلا به نوع مرطوب دژنراسیون ماکولا را افزایش دهند. افت قند خون باعث کاهش اکسیژنرسانی به شبکیه میشود که ترشح فاکتور رشد اندوتلیال عروقی را افزایش میدهد؛ مادهای که رشد غیرعادی عروق خونی را تشدید میکند.
به گفته محققان، نتایج این مطالعه از ارتباط بین مصرف این داروها و افزایش خطر ابتلا به دژنراسیون ماکولا ارتباط دارند، اما وجود رابطه علّی را ثابت نمیکنند.
دکتر جووی بوپارای، جراح چشم و مدیرعامل شرکت «کورنیاکر»، که نقشی در پژوهش حاضر نداشت، به اپک تایمز گفت: «باید توجه داشت که این مطالعه گذشتهنگر بوده و صرفاً از ارتباطات میگوید و کاری با علتها و معلولها ندارد.» او افزود: «خطر مطلق همچنان ناچیز است.»
آیا جای نگرانی وجود دارد؟
متخصصان عرصه پزشکی تأکید دارند که بیماران نباید مصرف این داروها را بدون مشورت با پزشک قطع کنند، زیرا دیابت و چاقی با خطرات جدیتر مانند نابینایی دیابتی همراه هستند.
دکتر فندربیگ در توضیحات خود افزود که این یافتهها از یک «نگرانی بالقوه جدید» در بین مصرفکنندگان داروهای آگونیست گیرنده پپتید-۱ شبهگلوکاگون حکایت دارند و بر اهمیت بررسی دقیقتر ایمنی این داروهای پرکاربرد تأکید کرد.
دکتر مینال آگاروال، اپتومتریست، مجری پادکست «چشمهایت را بهتر بشناس» و مدیر سه کلینیک مراقبت از چشم در کانادا، به اپک تایمز گفت: «لازم نیست وحشت کنیم.»
آگاروال که نقشی در این مطالعه نداشت، توضیح داد که این پژوهش موضوع تازهای را به مبحث داروهای آگونیست گیرنده پپتید-۱ شبهگلوکاگون اضافه میکند، اما این داروها همچنان در کنترل دیابت نوع ۲ و چاقی مؤثر هستند؛ بیماریهایی که میتوانند به مشکلات جدی مانند نابینایی بر اثر دیابت منجر شوند.
آگاروال توصیه کرد که اگر نگران یافتههای این مطالعه هستید، با پزشک معالج خود صحبت کنید و هرسال معاینه چشم انجام دهید. آگاروال افزود: «هدف این نیست که درمان را بهطور ناگهانی کنار بگذاریم، بلکه باید خطر کلی را در نظر بگیریم و پایشهای لازم را انجام دهیم.»
پاسخ شرکت داروسازی نوو نوردیسک
سخنگوی شرکت نوو نوردیسک، که تولید داروهای اوزمپیک و وگووی را برعهده دارد، در بیانیهای ایمیلی به اپک تایمز گفت: «داروی سماگلوتاید در کارآزماییهای بالینی و مطالعات میدانی گسترده تحت بررسیهای دقیق قرار گرفته و درمجموع بیش از ۳۳ میلیون نفر از آن استفاده کرده و سلامت قلبی عروقیشان بهبود یافته است.»
او افزود: «شرکت نوو نوردیسک به مؤثر بودن داروهای آگونیست گیرنده پپتید-۱ شبهگلوکاگون خود اطمینان دارد، به شرط آنکه طبق دستور پزشک و لیبل محصول مورد استفاده قرار بگیرند.»
