بیحسکنندهای که زمانی بیخطر قلمداد میشد، اکنون به افزایش مسمومیتهای مهلک در مراکز درمانی سرپایی و خانه نسبت داده میشود.
براساس یک تحلیل جدید، موارد مسمومیت و مرگومیر ناشی از لیدوکائین، که جزو بیحسکنندههای موضعی پرمصرف است، در یک دهه گذشته در آمریکا تقریباً سهبرابر شده است. بیشمصرفیهای مرگبار عمدتاً در خارج از بیمارستانها و در مراکزی رخ میدهند که کارکنان بیتجربه آنها اقدام به تزریق این داروی بهظاهر «بیخطر» میکنند.
از محصولات موضعی که بدون نسخه به فروش میرسند و معمولاً حاوی ۴ تا ۵ درصد لیدوکائین هستند، عمدتاً برای تسکین موقت درد، خارش و سوزش استفاده میشود. این دارو در اشکال مختلف از جمله کرم، پماد، ژل، اسپری، برچسب پوستی و صابون عرضه میشود. با اینحال، لیدوکائین ممکن است خطراتی داشته باشد که خیلیها از آن بیخبر هستند.
دکتر مایکل فتیپلیس، نویسنده مطالعه حاضر و استادیار دانشکده پزشکی دانشگاه ایلینوی در شیکاگو، به اپک تایمز گفت: «لیدوکائین آنقدرها هم که فکر میکنیم بیخطر نیست.»
افزایش مسمومیت از سال ۲۰۱۱ تا ۲۰۲۲
مطالعه جدیدی که در نشریه بیحسی موضعی و طب درد انتشار یافته است، از وجود روندی پنهان در نظام پزشکی آمریکا حکایت دارد. موارد مسمومیت ناشی از بیحسکنندههای موضعی بعد از صدور دستورالعملهای ایمنی نهادهای پزشکی در سال ۲۰۱۰ حدود ۲۳ درصد کاهش یافت، اما محصولات حاوی لیدوکائین روند دیگری در پیش گرفتند.
از جمله خطرات مرتبط با این دارو میتوان به مسمومیت سیستمیک بر اثر ورود مقدار زیاد لیدوکائین به جریان خون اشاره کرد. این وضعیت که بهعنوان مسمومیت سیستمیک بیحسکنندههای موضعی شناخته میشود، معمولاً سیستم عصبی مرکزی و سیستم قلبیعروقی را تحت تأثیر قرار میدهد و میتواند باعث تشنج، آریتمی یا ضربان نامنظم قلب و حتی ایست قلبی شود.
تیم تحقیقاتی دکتر فتیپلیس در مقالات علمی به موارد فزاینده مسمومیت پی برد، اما نرخ مرگومیر آن را دستکم گرفت. دکتر فتیپلیس گفت: «ما به افزایش نرخ مرگومیر مرتبط با لیدوکائین پی بردیم که برخلاف انتظارمان بود. اما اکنون که به گذشته نگاه میکنیم، جای تعجب ندارد.»
محققان در این مطالعه بالغ بر ۲۰۰ هزار مورد مسمومیت ثبتشده در مراکز کنترل مسمومیت آمریکا در فاصله سالهای ۱۹۸۳ تا ۲۰۲۲ را بررسی کردند که ۷۴ مورد از آنها بر اثر مصرف بیحسکنندههای موضعی باعث مرگ بیمار شده بودند.
نرخ مرگومیر ناشی از سایر بیحسکنندهها کاهش یافته، اما سهم لیدوکائین از موارد مرگومیر از ۶۷ درصد در سال ۲۰۱۰ به ۸۲ درصد در سالهای اخیر افزایش یافته است. از بین موارد مسمومیت با لیدوکائین، ۰.۱ درصد منجر به مرگ شده است. این رقم برای سایر بیحسکنندههای موضعی تنها ۰.۰۱ درصد بوده است.
براساس آمار، موارد مسمومیت با لیدوکائین بیش از ۵۰ درصد افزایش یافته و از هزار و ۶۰۰ مورد در سال ۲۰۱۶ به ۲ هزار و ۵۰۰ مورد در سال ۲۰۲۱ رسیده است.
بسیاری از موارد مرگومیر بعد از آن رخ داد که بیماران خودشان در مصرف لیدوکائین زیادهروی کردند یا در مراکز درمانی سرپایی دچار بیشمصرفی شدند.
در یکی از موارد، مردی ۷۰ ساله بعد از دریافت محلول لیدوکائین ۲ درصد دچار ایست قلبی شد و جان خود را از دست داد. او برای امآرآی قلب به یک مرکز درمانی مراجعه کرده بود، اما بهجای دریافت محلول نرمال سالین به او لیدوکائین تزریق کردند.
فتیپلیس افزود که مسمومیت در بین آقایان و خانمها در همه گروههای سنی دیده میشود، اما مسمومیت خانگی نرخ بالاتری دارد.
در یکی از موارد، مردی برای درمان رفلاکس معده از پودر لیدوکائین وارداتی از چین استفاده کرد و بیهوش شد.
فتیپلیس گفت: «تردیدی نیست که بسیاری از موارد گزارش نمیشوند و نمیتوان سقف مشخصی برای نرخ مسمومیتها تعیین کرد.»
او به این نکته اشاره کرد که وقوع اتفاقات ناگوار بعد از مصرف لیدوکائین اغلب به دلایل دیگر نسبت داده میشود، حتی در مواردی که لیدوکائین به مرگ بیمار منجر شده است. در سالهای ۱۹۷۰ و ۱۹۸۰ که از لیدوکائین برای درمان آریتمی استفاده میشد، شاهد چنین الگویی بودیم.
فتیپلیس افزود: «با توجه به اینکه از لیدوکائین در بیمارستان برای تسکین درد و در مراکز درمانی سرپایی به شکل کرم و برچسب استفاده میشود، تعداد «بسیار زیادی» از اتفاقات ناگوار هرگز گزارش نمیشوند.»
چرا لیدوکائین خطرناکتر شده است
لیدوکائین دارویی پرکاربرد و چندمنظوره است. این دارو سابقه بسیار خوبی دارد و مدتها بهعنوان بهترین بیحسکننده موضعی شناخته میشد. دکتر فتیپلیس میگوید نگرانی کادر درمان نسبت به سایر بیحسکنندههای قوی از جمله بوپیواکائین- که تأثیر طولانیمدت دارد و احتمال بروز مسمومیت ناشی از مصرف آن بیشتر است- منطقی است، اما بیشتر آنها لیدوکائین را بیخطر میدانند.
لیدوکائین بهعنوان بیحسکننده بهصورت موضعی استفاده میشود، برای تزریق داخل دهان در دندانپزشکی کاربرد دارد، در تسکین گلودرد به کار میرود و در مورد بلوکهای عصبی بهصورت تزریقی مورد استفاده قرار میگیرد.
همهکاره بودن لیدوکائین باعث شده که قدرت این دارو دستکم گرفته شود.
فتیپلیس میگوید توزیع لیدوکائین در محیطهای بیمارستانی، که مصرف زیادی دارند، در بستههای بزرگ انجام میگیرد. بطریها یا کیسههای تزریق وریدی حاوی ۲ هزار میلیگرم لیدوکائین هستند، درحالیکه مقدار لیدوکائین توصیهشده برای هربار مصرف در بزرگسالان حداکثر ۳۰۰ میلیگرم است.
عوامل مرگومیر
مطالعات نشان دادهاند که چندین مورد از موارد مرگومیر بعد از آن رخ داده که برای بیمار لیدوکائین تجویز شده یا بیمار شخصاً اقدام به خرید لیدوکائین کرده و دچار بیشمصرفی شده است.
فتیپلیس گفت که محصولات بدون نسخه که حاوی ۲۰ گرم لیدوکائین یا بیشتر هستند، به آسانی در اختیار مردم قرار میگیرند و بعضاً با هدف خودآزاری مصرف میشوند.
دکتر ایوان پسکین، متخصص بیهوشی، که نقشی در این مطالعه نداشت، به اپک تایمز گفت: «یکی از مشکلات اصلی، افزایش تعداد جراحیهای سرپایی است که خارج از بیمارستانها در کلینیکها یا مطبها انجام میگیرند.»
او هشدار داد: «بسیاری از این جراحیها توسط افرادی انجام میگیرند که از دانش تخصصی در زمینه بیهوشی برخوردار نیستند.»
پسکین افزود که بعضاً در عملهای زیبایی مانند لیپوساکشن از مقادیر زیادی لیدوکائین استفاده میشود و تکنسین زیبایی ممکن است درک درستی از نحوه جذب تدریجی این دارو نداشته باشد یا نداند که علائم مسمومیت ممکن است دیرتر بروز پیدا کنند.
درمان مسمومیت با لیدوکائین
اگر دچار مسمومیت با لیدوکائین شدید، سرعت عمل میتواند جان شما را حفظ کند.
درمان با امولسیون چربی، که به روش تزریق انجام میگیرد، یک شیوه درمانی است که در آن محلول چربی برای مقابله با اثرات عامل مسمومیتآور و بیشمصرفی بهصورت وریدی به بیمار تزریق میشود.
دکتر پسکین در مورد مسمومیت لیدوکائین گفت که سرعت درمان با امولسیون چربی میتواند «تفاوت قابلتوجهی» را رقم بزند. او افزود: «مشکل اینجاست که مسئولان تزریق لیدوکائین در بسیاری از مراکز درمانی سرپایی هیچ شناختی از علائم مسمومیت لیدوکائین ندارند یا ممکن است به امولسیون چربی دسترسی نداشته باشند.»
پسکین تأکید کرد که هرگونه تأخیر در روند درمان میتواند به پیامدهای وخیم از جمله مرگ منجر شود. او گفت: «از اینرو، لازم است که تمام مراکز بهویژه مراکز غیربیمارستانی که لیدوکائین مصرف میکنند، از تجهیزات مناسب و کارکنان آموزشدیده برخوردار باشند تا درصورت بروز مشکل به سرعت واکنش نشان دهند.»
